ประเด็นสำคัญ
- ทารกแรกเกิดจามได้บ่อย เป็นรีเฟล็กซ์ปกติ ไม่ได้บอกว่าติดเชื้อหรือเป็นภูมิแพ้
- จมูกของทารกแคบ มีน้ำมูกเล็กน้อยก็ทำให้หายใจเสียงดังได้ แม้ไม่ได้เป็นหวัด
- สิ่งระคายเคือง เช่น ฝุ่น ขนผ้า ควันบุหรี่ และกลิ่นแรง ทำให้จามหรือคัดจมูก
- ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือได้เมื่อจามถี่ และให้ถามหมอเรื่องลูกยางแดง
- หายใจลำบาก ตัวเขียว หยุดหายใจนาน หรือดูผิดปกติ ต้องไปห้องฉุกเฉินหรือติดต่อหมอทันที
ทารกแรกเกิดจามบ่อยส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติค่ะ KidsHealth ระบุว่าการจามพบได้บ่อยในทารกแรกเกิด เป็นรีเฟล็กซ์ปกติ ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ ภูมิแพ้ หรือปัญหาอื่น American Academy of Pediatrics (AAP) อธิบายว่าการจามช่วยเปิดจมูก และมักเกิดจากฝุ่น ขนผ้า ควันบุหรี่ หรือกลิ่นแรง
คุณแม่คุณพ่อที่เพิ่งพาลูกกลับบ้านมักตกใจเมื่อลูกจามรัวหลายครั้งติดกัน สิ่งที่ควรรู้คือจามอย่างเดียวไม่ใช่ข้อมูลเพียงพอ ต้องดูว่าลูกหายใจสบาย กินนมได้ และไม่มีไข้หรือไม่
ทำไมทารกแรกเกิดจามบ่อย
KidsHealth ระบุว่าทารกแรกเกิดหายใจทางจมูกเป็นหลัก และช่องจมูกแคบ น้ำมูกหรือน้ำนมที่ค้างเพียงเล็กน้อยก็ทำให้ลูกหายใจเสียงดังหรือฟังเหมือนคัดจมูก แม้ไม่ได้เป็นหวัดหรือมีปัญหาอะไร จมูกจึงต้องทำความสะอาดตัวเองด้วยการจาม
เหตุผลที่พบบ่อยได้แก่
- ฝุ่น ขนผ้า หรือขุยจากผ้าห่ม
- ควันบุหรี่และกลิ่นแรง เช่น น้ำหอม ควันธูป ควันทอดอาหาร
- น้ำนมหรือน้ำมูกค้างในจมูก
- อากาศแห้งหรือเปลี่ยนอุณหภูมิ
AAP ระบุเรื่องหลักเดียวกัน คือฝุ่น ขนผ้า ควันบุหรี่ และกลิ่นแรงเป็นสิ่งที่ทำให้จาม และควรเลี่ยงสิ่งเหล่านี้ใกล้ตัวลูก
จามกับหวัดต่างกันอย่างไร
เทียบง่าย ๆ ได้ตามตารางนี้ ตารางเป็นแนวทางสังเกต ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย
| สิ่งที่สังเกต | จามปกติของทารก | ควรปรึกษาหมอ |
|---|---|---|
| การกินนม | กินได้ตามปกติ | กินนมน้อยลงชัดเจน |
| การหายใจ | หายใจสบาย อาจมีเสียงครืดคราดเล็กน้อย | หายใจเร็วมาก ลำบาก หรือตัวเขียว |
| ไข้ | ไม่มี | มีไข้ (ทารกเล็กต้องรีบพบหมอ) |
| ท่าทาง | เล่นหรือนอนได้ตามปกติ | ซึม ดูผิดปกติ |
เรื่องไข้ในทารกอ่านเพิ่มที่ ลูกมีไข้ทำอย่างไร และอาการหวัดอ่านที่ ลูกเป็นหวัดดูแลอย่างไร
ดูแลเมื่อลูกจามถี่
AAP แนะนำว่าถ้าจามถี่ ให้ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ และไม่ใช่อาการจากภูมิแพ้ KidsHealth แนะนำให้ถามหมอว่าควรใช้น้ำเกลือหยอดจมูกและลูกยางแดงหรือไม่ ลองทำตามนี้
- ย้ายลูกออกจากฝุ่น ควัน และกลิ่นแรง
- ซักผ้าห่มและเครื่องนอนที่มีขุย และปัดฝุ่นรอบเตียง
- หยอดน้ำเกลือตามที่หมอหรือเภสัชกรแนะนำ แล้วดูดน้ำมูกเบา ๆ ตามวิธีที่พยาบาลสอน
- สังเกตว่าลูกกินนมและหายใจสบายหรือไม่
ก่อนใช้ยาลดน้ำมูกหรือยาแก้แพ้กับทารก ให้ถามกุมารแพทย์ก่อนทุกครั้ง น้ำมูกที่มากขึ้นในทารกอ่านเพิ่มได้ที่ ลูกน้ำมูกไหล
จมูกครืดคราดกับการหายใจไม่สม่ำเสมอ
KidsHealth ระบุว่าทารกแรกเกิดหายใจไม่สม่ำเสมอได้ ขณะตื่นอัตราการหายใจเปลี่ยนมาก บางครั้งเร็วถึง 60 ครั้งต่อนาที โดยเฉพาะเมื่อตื่นเต้นหรือหลังร้องไห้ และขณะหลับอาจหยุดหายใจสั้น ๆ ราว 5 ถึง 10 วินาที ซึ่งเรียกว่า periodic breathing เป็นเรื่องปกติ
ปรับสิ่งแวดล้อมในห้องลูก
เมื่อสิ่งระคายเคืองเป็นต้นเหตุหลักตามที่ AAP และ KidsHealth ระบุ การลดสิ่งเหล่านั้นจึงเป็นวิธีที่ตรงที่สุด ห้ามสูบบุหรี่ในบ้านและในรถที่มีลูก ไม่จุดธูปหรือเทียนหอมในห้องนอนลูก ซักผ้าห่มและหมอนที่มีขุย และเช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้นแทนการปัด การเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ เหล่านี้ช่วยลดตัวกระตุ้นที่ระบุไว้ ถ้ายังจามถี่ผิดปกติ ให้บอกหมอในนัดตรวจครั้งถัดไป
จามหรือสะดุ้ง ต่างกัน
ผู้ปกครองบางคนสับสนระหว่างจามกับรีเฟล็กซ์สะดุ้ง ซึ่งเป็นการเกร็งตัวชั่วขณะ แขนเหยียดตรงและมือกางหลังได้ยินเสียงหรือเคลื่อนไหวกะทันหัน AAP ระบุว่ารีเฟล็กซ์นี้ค่อย ๆ หายไปภายในอายุประมาณ 4 เดือน เรื่องนี้อ่านต่อที่ ลูกสะดุ้งตอนหลับ และสะอึกที่พบร่วมกันบ่อยอยู่ใน ทารกสะอึก
ถ้ารู้สึกกังวลเรื่องพัฒนาการหรือสุขภาพโดยรวมของทารกแรกเกิด ดู คู่มือดูแลทารกแรกเกิด และพาลูกไปตามนัดตรวจกับกุมารแพทย์ตามกำหนด
ข้อสังเกตจากคุณพ่อคุณแม่เองมีค่ามากในนัดตรวจ ลองจดว่าลูกจามช่วงไหนของวัน อยู่ใกล้อะไรตอนนั้น เช่น หลังเปลี่ยนผ้าห่ม หลังมีคนสูบบุหรี่ในบ้าน หรือหลังกินนม กุมารแพทย์จะใช้ข้อมูลนี้ช่วยแยกว่าเป็นรีเฟล็กซ์ปกติหรือควรตรวจเพิ่ม
คำถามที่พบบ่อย
ลูกจามแต่ไม่มีไข้ ต้องไปหาหมอไหม
แหล่งข้อมูลของ KidsHealth ระบุว่าการจามเป็นเรื่องที่พบบ่อยและไม่ใช่สัญญาณของปัญหา ถ้าลูกกินนมได้ นอนได้ และหายใจสบาย สังเกตต่อได้ แต่ถ้าล้างจมูกแล้วไม่ดีขึ้นหรือหายใจลำบาก ให้ติดต่อหมอ
ลูกจามตอนตื่นนอนหรือหลังกินนมเป็นเรื่องปกติไหม
พบได้ เพราะเมื่อขยับตัวหรือกินนม ทารกอาจสูดฝุ่นหรือน้ำนมที่ค้างในจมูก ทำให้จามเพื่อเปิดทางหายใจ ถ้าจามร่วมกับไอ ไข้ หรือกินนมน้อยลง ให้ปรึกษากุมารแพทย์
แหล่งอ้างอิง
- Newborn Reflexes and Behavior (symptom checker) | American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
- Newborn Variations | KidsHealth (Nemours Children's Health)
