อาการเจ็บท้องคลอด แยกจากเจ็บเตือนอย่างไร และควรไป รพ. เมื่อไร

อาการเจ็บท้องคลอดจริงคือมดลูกบีบตัวเป็นจังหวะที่ถี่ขึ้น นานขึ้น และแรงขึ้นเรื่อยๆ ไม่ว่าคุณแม่จะเปลี่ยนท่า เดิน หรือนอนพัก NHS เปรียบความรู้สึกไว้ว่าคล้ายปวดประจำเดือนที่รุนแรงมาก ช่วงที่บีบตัว ท้องจะแข็งตึงทั้งลูก แล้วคลายลงก่อนจะบีบใหม่

ถ้ายังสงสัยอยู่ว่าใช่หรือไม่ ให้เริ่มจับเวลา ตัวเลขจากการจับเวลา 1 ชั่วโมงบอกได้ชัดกว่าความรู้สึก และเป็นข้อมูลแรกที่พยาบาลห้องคลอดจะถามเมื่อโทรไป

เจ็บจริงหรือเจ็บเตือน: ดูจาก 5 อย่างนี้

เจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) คือการบีบตัวซ้อมของมดลูก มักรู้สึกในช่วงท้ายของการตั้งครรภ์ NHS อธิบายว่ามักไม่เจ็บ นานไม่ถึงไหน มาไม่บ่อย และไม่แรงขึ้น

ลักษณะ	เจ็บครรภ์เตือน	เจ็บท้องคลอดจริง
ความถี่	ไม่สม่ำเสมอ เว้นห่างไม่แน่นอน	ถี่ขึ้นเป็นลำดับ เช่น 15 นาที เป็น 10 เป็น 5
ระยะเวลาแต่ละครั้ง	สั้น และไม่ยาวขึ้น	ยาวขึ้น จากราว 30 วินาทีไปถึงราว 1 นาที
ความแรง	เท่าเดิมหรือเบาลง	แรงขึ้นจนต้องหยุดพูดหรือหยุดเดิน
เปลี่ยนท่าหรือพัก	มักหายไป	ยังมาต่อเนื่อง
ตำแหน่ง	แข็งตึงหน้าท้อง	เริ่มที่หลังหรือท้องน้อยแล้วลามไปทั้งท้อง

ถ้าคุณแม่ลุกเดิน ดื่มน้ำ อาบน้ำอุ่น แล้วนอนตะแคงพัก 1 ชั่วโมง และการบีบตัวหายไปหรือห่างออก ส่วนใหญ่เป็นเจ็บเตือน ถ้ายังมาเป็นจังหวะเท่าเดิมหรือถี่ขึ้น ให้จับเวลาต่อ

สัญญาณอื่นที่บอกว่าใกล้คลอด

การบีบตัวของมดลูกไม่ใช่สัญญาณเดียว NHS ระบุสัญญาณที่บอกว่าการคลอดเริ่มขึ้นแล้วไว้ดังนี้

• มูกเลือด (show) เป็นเมือกเหนียวสีชมพูคล้ายวุ้น หลุดออกมาเป็นก้อนเดียวหรือหลายชิ้น สีชมพูเพราะมีเลือดปนเล็กน้อย
• ปวดหลังหรือรู้สึกหน่วงหนักที่หลังส่วนล่าง
• อยากเข้าห้องน้ำบ่อย เพราะศีรษะลูกกดลำไส้
• น้ำเดิน ซึ่งเกิดได้ทั้งก่อนเจ็บครรภ์และระหว่างเจ็บครรภ์

หลังมูกเลือดหลุด บางคนเจ็บท้องตามมาเร็ว บางคนอีกหลายวัน และบางคนไม่มีมูกเลือดเลยก่อนคลอด สัญญาณนี้จึงบอกได้แค่ว่าร่างกายเริ่มเตรียมตัว ไม่ได้บอกเวลาคลอด

น้ำเดินเป็นเรื่องที่ต้องโทรหาโรงพยาบาลแม้ยังไม่เจ็บท้อง วิธีแยกน้ำเดินจากปัสสาวะเล็ดและตกขาวอยู่ใน น้ำเดิน ดูยังไง

วิธีจับเวลาการบีบตัวให้ถูก

คุณแม่หลายคนจับเวลาจากจุดที่การบีบตัวจบไปถึงจุดที่ครั้งถัดไปเริ่ม ตัวเลขจะออกมาห่างกว่าความจริง วิธีที่ใช้กันในห้องคลอดคือ

1. ความถี่ นับจากต้นของการบีบตัวครั้งหนึ่ง ถึงต้นของครั้งถัดไป
2. ระยะเวลา นับจากตอนเริ่มรู้สึกท้องแข็ง ถึงตอนที่คลายหมด
3. จดอย่างน้อย 5-6 ครั้งติดกัน หรือ 1 ชั่วโมง ก่อนสรุปว่าสม่ำเสมอหรือไม่
4. จดความแรงด้วย เช่น ยังพูดได้ พูดได้ทีละคำ หรือพูดไม่ได้

ตัวอย่างการจด

เวลาเริ่ม	นานกี่วินาที	ห่างจากครั้งก่อน	ความแรง
22:00	35	-	ยังคุยได้
22:09	40	9 นาที	ยังคุยได้
22:17	45	8 นาที	ต้องหยุดคุย
22:24	50	7 นาที	ต้องหยุดเดิน
22:30	55	6 นาที	ต้องหายใจช่วย

ตัวอย่างนี้ถี่ขึ้นและนานขึ้นต่อเนื่อง แม้ยังไม่ถึง 5 นาที แต่แนวโน้มชัด ให้เริ่มเตรียมกระเป๋าและคนขับรถไว้ใกล้ตัว แอปจับเวลาในโทรศัพท์ใช้ได้ดี แต่การจดบนกระดาษก็ได้ผลเท่ากัน

ระยะแฝง: ทำไมเจ็บมาทั้งคืนแต่ปากมดลูกยังเปิดน้อย

NHS อธิบายว่าระยะแรกของการคลอดเรียกว่าระยะแฝง (latent phase) ปากมดลูกจะนุ่มลง บางลง และเริ่มเปิด ระยะนี้มักยาวที่สุด ใช้เวลาหลายชั่วโมงหรือหลายวัน และการบีบตัวไม่มีรูปแบบแน่นอน

เมื่อปากมดลูกเปิดราว 4 ซม. และการบีบตัวแรงขึ้นสม่ำเสมอขึ้น จึงนับว่าเข้าสู่ระยะเจ็บครรภ์จริง (established labour) ตัวเลขเวลาโดยประมาณตาม NHS

ระยะ	ท้องแรก	ท้องที่สองหรือสาม
ระยะแฝง	หลายชั่วโมงถึงหลายวัน	มักสั้นกว่า แต่ไม่แน่นอน
ปากมดลูกจาก 4 ซม. ถึงเปิดหมด (10 ซม.)	ราว 8-18 ชั่วโมง	ราว 5-12 ชั่วโมง
ระยะเบ่ง	ไม่ควรเกิน 3 ชั่วโมง	ไม่ควรเกิน 2 ชั่วโมง
คลอดรก (ใช้ยากระตุ้น)	ส่วนใหญ่ภายใน 30 นาที	ส่วนใหญ่ภายใน 30 นาที

ข้อนี้อธิบายว่าทำไมคุณแม่บางคนไปโรงพยาบาลแล้วถูกแนะนำให้กลับบ้าน NHS ระบุว่าช่วงระยะแฝงมักแนะนำให้อยู่บ้าน และถ้าไปโรงพยาบาลก่อนเข้าสู่ระยะเจ็บครรภ์จริง เจ้าหน้าที่อาจแนะนำให้กลับไปก่อน

ช่วงอยู่บ้าน ทำอะไรได้บ้าง

คำแนะนำของ NHS สำหรับช่วงต้นที่ยังอยู่บ้าน

• กินและดื่มเพื่อเก็บแรง เลือกอาหารย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม ขนมปัง กล้วย และจิบน้ำทีละน้อยบ่อยๆ
• ถ้าเริ่มเจ็บตอนกลางคืน ให้พักหรือนอนให้ได้มากที่สุด
• ถ้าเริ่มตอนกลางวัน ให้อยู่ในท่าตั้งตรงและขยับตัวเบาๆ เช่น เดินในบ้าน โยกสะโพกบนลูกบอล
• ฝึกหายใจ ให้คนข้างตัวนวดหลังส่วนล่าง หรืออาบน้ำอุ่น ช่วยบรรเทาอาการปวด

คนเฝ้าช่วยได้มากในช่วงนี้ ให้เขาเป็นคนจดเวลา ดูแลเรื่องน้ำและอาหาร และเตรียมรถให้พร้อม ส่วนคุณแม่โฟกัสที่การหายใจช่วงบีบตัวและพักให้เต็มที่ช่วงคลาย ถ้ายังไม่ได้เตรียมกระเป๋า ใช้รายการใน กระเป๋าเตรียมคลอด จัดให้เสร็จตอนนี้

เมื่อไรควรโทร และเมื่อไรต้องไปทันที

NHS แนะนำให้ติดต่อผดุงครรภ์หรือห้องคลอดเมื่อคิดว่ากำลังเจ็บท้องคลอด หรือมีการบีบตัวสม่ำเสมอทุก 5 นาทีหรือถี่กว่า รวมถึงทุกครั้งที่ไม่แน่ใจหรือกังวล ในไทย ให้โทรเบอร์ห้องคลอดของโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ ซึ่งมักเขียนไว้ในสมุดฝากครรภ์หรือบัตรนัด

ข้อมูลที่ควรเตรียมก่อนโทร

• อายุครรภ์ และท้องแรกหรือท้องที่เท่าไร
• เริ่มเจ็บกี่โมง บีบตัวห่างกันกี่นาที นานครั้งละกี่วินาที
• มีน้ำเดินไหม ถ้ามี สีอะไร เริ่มกี่โมง
• มีเลือดออกไหม
• ลูกดิ้นเป็นอย่างไรในชั่วโมงที่ผ่านมา
• ระยะทางจากบ้านถึงโรงพยาบาลใช้เวลากี่นาทีในช่วงเวลานั้น

เรื่องระยะทางก็ต้องคิดด้วย คุณแม่ที่บ้านห่างจากโรงพยาบาลเกิน 1 ชั่วโมง ท้องหลังที่เคยคลอดเร็ว หรือต้องฝ่ารถติดชั่วโมงเร่งด่วน มักได้รับคำแนะนำให้ออกเดินทางเร็วกว่าคนที่บ้านใกล้ ถามเรื่องนี้กับแพทย์ไว้ล่วงหน้าตั้งแต่ราว 36 สัปดาห์

ท้องที่สองขึ้นไป ต้องคิดต่างจากท้องแรกตรงไหน

ตัวเลขจาก NHS ในตารางข้างบนชี้ว่าท้องหลังมักใช้เวลาสั้นกว่าท้องแรกอย่างเห็นได้ชัด ช่วงปากมดลูกเปิดจาก 4 ซม. จนหมดลดจากราว 8-18 ชั่วโมงเหลือราว 5-12 ชั่วโมง และระยะเบ่งก็สั้นลงด้วย ข้อนี้มีผลกับการวางแผนเดินทางโดยตรง

คุณแม่ท้องหลังหลายคนเล่าว่าการบีบตัวช่วงแรกไม่ได้รู้สึกแรงเท่าครั้งก่อน จึงคิดว่ายังมีเวลาอีกนาน แต่ความเร็วของการเปิดปากมดลูกไม่ได้สัมพันธ์กับความเจ็บเสมอไป แนวทางที่ปลอดภัยกว่าคือ

• โทรหาห้องคลอดเร็วกว่าท้องแรก ไม่ต้องรอให้บีบตัวถี่ถึง 5 นาทีถ้าครั้งก่อนคลอดเร็ว
• บอกพยาบาลทุกครั้งว่าครั้งก่อนคลอดใช้เวลานานเท่าไร
• จัดคนดูแลลูกคนโตไว้ล่วงหน้า พร้อมเบอร์สำรองอีกหนึ่งคน เผื่อเจ็บท้องกลางดึก
• ถ้าครั้งก่อนผ่าคลอด ให้คุยกับแพทย์ล่วงหน้าว่าครั้งนี้ถ้าเจ็บท้องเองก่อนวันนัดต้องทำอย่างไร

ปวดท้องแบบไหนที่ไม่ใช่การเจ็บครรภ์

ไม่ใช่อาการปวดท้องทุกแบบในช่วงท้ายจะเป็นการคลอด และบางแบบอันตรายกว่า

• ปวดท้องตลอดเวลาไม่มีช่วงคลาย ท้องแข็งเป็นดานตลอด ร่วมกับเลือดออกหรือไม่ก็ได้ ต้องไปทันทีเพราะเป็นอาการของรกลอกตัวก่อนกำหนดได้
• ปวดใต้ชายโครงขวา ร่วมกับปวดศีรษะ ตาพร่า หรือบวม ต้องไปทันทีเพราะเป็นอาการของ ครรภ์เป็นพิษ
• ปวดหน่วงท้องน้อยร่วมกับปัสสาวะแสบขัดหรือมีไข้ อาจเป็นการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ต้องไปตรวจเช่นกัน
• ท้องเสียหลายครั้งพร้อมปวดบิด บางครั้งเกิดร่วมกับการเริ่มเจ็บครรภ์ ถ้าดื่มน้ำไม่พอหรือมีไข้ ให้ไปโรงพยาบาล

ก่อนวันจริง เตรียมอะไรไว้ได้บ้าง

ตั้งแต่ราว 36 สัปดาห์ บันทึกเบอร์ห้องคลอดในโทรศัพท์ของคุณแม่และคนเฝ้า ซ้อมเส้นทางไปโรงพยาบาลในช่วงเวลาที่รถติดที่สุด และตกลงกันว่าใครจะขับรถ ใครจะดูแลลูกคนโต ถ้ามี

ความกลัวว่าจะไปโรงพยาบาลเร็วเกินไปทำให้คุณแม่หลายคนลังเลที่จะโทร ห้องคลอดรับสายแบบนี้ทุกวัน และการโทรถามไม่มีผลเสียอะไร ถ้าอยากรู้ภาพรวมขั้นตอนที่จะเจอเมื่อถึงโรงพยาบาลและการเตรียมตัวช่วงสัปดาห์สุดท้าย ดูต่อได้ใน เตรียมตัวคลอด

ถ้าคืนนี้เจ็บท้องเป็นจังหวะ ให้จับเวลา 1 ชั่วโมง จดตัวเลขตามตาราง แล้วโทรหาห้องคลอดเมื่อถี่ถึง 5 นาที หรือเมื่อมีอาการใดในกรอบเตือนข้างบน พยาบาลจะช่วยตัดสินจากข้อมูลที่คุณแม่มีได้ทันที