ใจความสำคัญ
- คลอดก่อน 37 สัปดาห์เต็มเรียกว่าคลอดก่อนกำหนด ตั้งแต่ 37 สัปดาห์ขึ้นไปเรียกว่าครบกำหนด
- ACOG และ SMFM แบ่งช่วงครบกำหนดเป็น 4 ช่วง คือ 37 ถึง 38 สัปดาห์ 6 วัน, 39 ถึง 40 สัปดาห์ 6 วัน, 41 ถึง 41 สัปดาห์ 6 วัน และ 42 สัปดาห์ขึ้นไป
- ช่วง 39 ถึง 40 สัปดาห์ 6 วันถูกเรียกว่าครบกำหนดเต็ม เพราะงานวิจัยของ NICHD พบว่าเด็กที่เกิด 37 ถึง 38 สัปดาห์มีผลลัพธ์สุขภาพแย่กว่า
- วันกำหนดคลอด 40 สัปดาห์เป็นจุดกลาง ไม่ใช่วันที่ลูกต้องคลอด ควรเตรียมของไว้ตั้งแต่ราว 36 ถึง 37 สัปดาห์
การคลอดที่ 37 สัปดาห์ขึ้นไปนับว่าครบกำหนด และ 40 สัปดาห์คือวันกำหนดคลอดตามสูตร แต่ในทางการแพทย์ช่วงครบกำหนดไม่ได้เป็นก้อนเดียว American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) และ Society for Maternal-Fetal Medicine (SMFM) แบ่งเป็น 4 ช่วงตั้งแต่ปี 2013 เพราะเด็กที่เกิด 37 กับ 39 สัปดาห์ไม่ได้มีผลลัพธ์สุขภาพเท่ากัน
ถ้าหมอในไทยพูดคำว่า "ครบกำหนดแล้ว" คุณแม่จะเข้าใจได้ว่าคลอดได้ แต่ถ้าหมอบอกว่า "รออีกหน่อยให้ถึง 39 สัปดาห์" นั่นเป็นเพราะช่วงเวลาไม่กี่วันนั้นมีผลต่อลูก ช่วงที่ต่างกันมีรายละเอียดดังนี้
ตารางสี่ช่วงของการคลอดครบกำหนด
NICHD สรุปการแบ่งของ ACOG และ SMFM ไว้ดังนี้ สัปดาห์เหล่านี้นับจากวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย หรืออายุครรภ์ที่แพทย์ยืนยันด้วยอัลตราซาวด์
| ช่วง | อายุครรภ์ที่คลอด |
|---|---|
| ครบกำหนดน้อย (early term) | 37 สัปดาห์ ถึง 38 สัปดาห์ 6 วัน |
| ครบกำหนดเต็ม (full term) | 39 สัปดาห์ ถึง 40 สัปดาห์ 6 วัน |
| เลยกำหนด (late term) | 41 สัปดาห์ ถึง 41 สัปดาห์ 6 วัน |
| เลยกำหนดมาก (post-term) | 42 สัปดาห์ขึ้นไป |
ส่วนก่อน 37 สัปดาห์ องค์การอนามัยโลก (WHO) เรียกว่าคลอดก่อนกำหนด และแบ่งย่อยเป็น ก่อน 28 สัปดาห์, 28 ถึงต่ำกว่า 32 สัปดาห์ และ 32 ถึง 37 สัปดาห์ การดูแลลูกที่เกิดก่อนกำหนดอ่านเพิ่มที่ ลูกคลอดก่อนกำหนด
ทำไมต้องแยก 37 ออกจาก 39 สัปดาห์
สมัยก่อนทุกคนที่คลอดระหว่าง 37 ถึง 41 สัปดาห์ 6 วัน ถูกเรียกรวมว่า "ครบกำหนด" NICHD ระบุว่างานวิจัยของสถาบันพบว่าเด็กที่เกิดที่ 37 และ 38 สัปดาห์มีผลลัพธ์สุขภาพแย่กว่าเด็กที่เกิดหลัง 39 สัปดาห์ ตัวเลขที่หน้านั้นสรุปไว้คือเด็กที่เกิดก่อน 39 สัปดาห์เสี่ยงต้องเข้าหอทารกวิกฤตมากกว่า และมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนสูงกว่าราว 20 เปอร์เซ็นต์ เช่น ปัญหาการหายใจ การกินนม การคุมอุณหภูมิ และการติดเชื้อในกระแสเลือด
หน้าสรุปของ NICHD นี้เผยแพร่เมื่อปี 2013 และไม่มีการปรับปรุงแล้ว จึงควรใช้เพื่อเข้าใจที่มาของการแบ่งช่วง ไม่ใช่เพื่อคาดการณ์ความเสี่ยงของลูกแต่ละคน ผลลัพธ์ของแต่ละคนขึ้นกับสุขภาพของคุณแม่ น้ำหนักลูก และเหตุผลที่ต้องคลอด ซึ่งมีแต่สูติแพทย์ที่ดูแลครรภ์ของคุณเท่านั้นที่ประเมินได้
ตัวอย่างนับวัน (ตัวอย่างสมมติ)
สมมติวันกำหนดคลอดตามสูตรคือ 1 มิถุนายน ซึ่งเท่ากับ 40 สัปดาห์พอดี ช่วงต่าง ๆ จะตกในวันที่ดังนี้ เป็นการนับถอยหลังและเดินหน้าจากวันกำหนดเท่านั้น
| อายุครรภ์ | วันที่ |
|---|---|
| 37 สัปดาห์ (เริ่มครบกำหนดน้อย) | 11 พฤษภาคม |
| 39 สัปดาห์ (เริ่มครบกำหนดเต็ม) | 25 พฤษภาคม |
| 40 สัปดาห์ (วันกำหนดคลอด) | 1 มิถุนายน |
| 41 สัปดาห์ (เริ่มเลยกำหนด) | 8 มิถุนายน |
| 42 สัปดาห์ (เลยกำหนดมาก) | 15 มิถุนายน |
ดูจากตารางจะเห็นว่าช่วง "ครบกำหนดเต็ม" กว้างราว 2 สัปดาห์ ระหว่าง 25 พฤษภาคมถึงต้นมิถุนายน NICHD เปรียบเทียบเด็กที่เกิดก่อน 39 สัปดาห์กับเด็กที่เกิดหลัง 39 สัปดาห์ จึงเป็นที่มาของการตั้งชื่อช่วงนี้ว่าครบกำหนดเต็ม การนับสัปดาห์ด้วยตัวเองอ่านได้ที่ วิธีนับอายุครรภ์
วันกำหนดคลอดเป็นจุดกลาง ไม่ใช่วันตัดสิน
ตัวเลข 40 สัปดาห์เป็นค่ากลางที่ใช้คำนวณ เพราะเป็นค่ากลาง หมอจึงมักบอกเป็น "ช่วง" ว่าให้พร้อมตั้งแต่ราว 37 สัปดาห์ จนถึง 41 สัปดาห์ คุณแม่ควรจัดกระเป๋าและเอกสารให้เสร็จไม่เกินสัปดาห์ที่ 36 ถึง 37 รายการอยู่ใน เตรียมตัวคลอด และสัญญาณเจ็บท้องจริงอยู่ใน อาการเจ็บท้องคลอด
ถ้าเลยกำหนดแล้ว และถ้าหมอแนะนำให้คลอดก่อน 39 สัปดาห์
เมื่อเข้าช่วงเลยกำหนด (41 สัปดาห์ขึ้นไป) ตารางนัดตรวจมักถี่ขึ้นเพื่อดูสุขภาพลูก และแพทย์จะคุยกับคุณแม่เรื่องการรอหรือการชักนำการคลอด คุณแม่ควรถามหมอสามข้อ คือโรงพยาบาลนี้ใช้เกณฑ์สัปดาห์ไหนเริ่มนัดถี่ขึ้น ตอนนี้เฝ้าดูลูกดิ้นอย่างไร และมีอาการอะไรที่ต้องมาก่อนวันนัด วิธีสังเกตลูกดิ้นอยู่ที่ นับลูกดิ้นทำยังไง
ในทางกลับกัน ถ้าหมอแนะนำให้คลอดก่อน 39 สัปดาห์ ให้ถามว่าเหตุผลทางการแพทย์คืออะไร เช่น ความดันสูงหรือลูกโตช้า เพราะแพทย์ชั่งน้ำหนักระหว่างความเสี่ยงของการรอกับความเสี่ยงของการคลอดเร็ว เหตุผลเหล่านี้เป็นการตัดสินใจเฉพาะรายที่ต้องคุยกับสูติแพทย์ที่ดูแลคุณอยู่
คำถามที่พบบ่อย
คลอดที่ 38 สัปดาห์ถือว่าปกติไหม
ถือว่าครบกำหนดแล้ว แต่อยู่ในช่วงครบกำหนดน้อย หมอจะดูว่าเป็นการเจ็บท้องเองตามธรรมชาติหรือมีเหตุผลทางการแพทย์ให้คลอด ถ้าคุณแม่ยังไม่เจ็บท้องและไม่มีเหตุผลทางการแพทย์ ให้ถามหมอว่ามีเหตุผลอะไรที่ต้องคลอดก่อน 39 สัปดาห์
ถ้าข้ามกำหนดคลอดไปแล้วหลายวันต้องทำอย่างไร
ให้ไปตามนัดตรวจครรภ์และเฝ้าดูลูกดิ้น หมอจะประเมินว่าจะรอต่อหรือชักนำการคลอด ซึ่งขึ้นกับสภาพของคุณแม่และลูก ให้ถามหมอว่าโรงพยาบาลนี้นัดตรวจถี่ขึ้นตอนกี่สัปดาห์
แหล่งอ้างอิง
- Redefining the Term | NICHD (Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development)
- Preterm birth | องค์การอนามัยโลก (WHO)
