สรุปสั้นๆ
- เลือดออกทางช่องคลอดขณะตั้งครรภ์ควรให้แพทย์ประเมินทุกครั้ง แม้บางครั้งจะไม่มีสาเหตุร้ายแรงและตรวจไม่พบเหตุที่ชัดเจน
- NHS แบ่งเลือดเป็น 3 ระดับ: เป็นจุดสีชมพู แดง หรือน้ำตาล เล็กน้อยเท่าที่ต้องใช้แผ่นอนามัย และมากจนชุ่มแผ่นอนามัยหรือมีลิ่ม
- เลือดออกร่วมกับปวดท้องรุนแรง ปวดไหล่ หน้ามืด หรือเลือดมากจนชุ่มแผ่นอนามัยเร็ว ต้องเรียกรถพยาบาลทันที
- อายุครรภ์ไม่ถึง 20 สัปดาห์ให้ติดต่อหน่วยการตั้งครรภ์ระยะแรกหรือห้องฉุกเฉินสูติ ส่วนที่เกินให้โทรห้องคลอด
- จดเวลาที่เริ่มเลือดออก สี และปริมาณ แล้วบอกแพทย์พร้อมสมุดฝากครรภ์
เลือดออกทางช่องคลอดตอนท้องควรให้แพทย์ประเมินทุกครั้ง แม้บางครั้งเลือดเพียงเล็กน้อยและตรวจแล้วไม่พบสาเหตุร้ายแรง NHS แนะนำให้ติดต่อหน่วยดูแลครรภ์เมื่อมีเลือดออกไม่ว่าจะน้อยแค่ไหน แต่ถ้าเลือดออกพร้อมปวดท้องรุนแรง ปวดไหล่ หน้ามืด หรือชุ่มแผ่นอนามัยเร็ว ต้องเรียกรถพยาบาลทันที ไม่ควรรอดูอาการค่ะ
เลือดออกกี่ระดับ
NHS แบ่งเลือดออกตอนท้องเป็นสามแบบ
- เป็นจุด (spotting) สีชมพู แดง หรือน้ำตาล มีเพียงจุดเล็กๆ
- เลือดออกเล็กน้อย พอต้องใช้แผ่นอนามัย
- เลือดออกมาก ชุ่มแผ่นอนามัย อาจมีลิ่มเลือด
เลือดอาจออกต่อเนื่องหรือเป็นๆ หายๆ ก็ได้ ก่อนโทรหาโรงพยาบาล ให้ตอบได้ว่าเป็นแบบไหน เริ่มตั้งแต่เมื่อไร ใช้แผ่นอนามัยกี่แผ่นในกี่ชั่วโมง และสีเลือดเปลี่ยนไปหรือไม่ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้พยาบาลจัดลำดับความเร่งด่วนได้เร็ว
สาเหตุที่เป็นไปได้ตามช่วงของการตั้งครรภ์
NHS รวบรวมสาเหตุไว้ดังนี้ โดยไม่ได้แบ่งเป็นสัปดาห์ชัดเจน แต่บอกว่าสาเหตุบางอย่างเกิดเฉพาะบางช่วง
| ช่วง | สาเหตุที่ NHS ระบุ |
|---|---|
| ช่วงต้นของการตั้งครรภ์ | เลือดจากการฝังตัวของไข่ที่ผสมแล้ว แท้ง ท้องนอกมดลูก ท้องไข่ปลาอุก |
| ช่วงหลังของการตั้งครรภ์ | ปัญหาที่รก เช่น รกเกาะต่ำ และมูกเลือดที่บอกว่าใกล้เจ็บท้องคลอด |
| ได้ทุกช่วง | หลอดเลือดที่ปากมดลูกมีเลือดออก (บางครั้งหลังมีเพศสัมพันธ์) ติดเชื้อ เช่น ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และบางครั้งหาสาเหตุไม่พบ |
ท้องนอกมดลูกมีรายละเอียดเฉพาะ ดู ท้องนอกมดลูก อาการเป็นยังไง ส่วนรกเกาะต่ำดู รกเกาะต่ำ และมูกเลือดที่เป็นสัญญาณใกล้คลอดอยู่ใน อาการเจ็บท้องคลอด
ระดับความเร่งด่วนตามอาการร่วม
NHS แยกคำแนะนำเป็นสองกลุ่ม
เร่งด่วน ติดต่อขอความช่วยเหลือในวันนั้นเมื่อมีเลือดออกเล็กน้อยหรือเป็นจุด ร่วมกับ
- ไม่ปวด หรือปวดท้องเล็กน้อยที่ยังทำกิจกรรมประจำวันได้
- ท้องเสีย หรือรู้สึกปวดหน่วงเวลาปัสสาวะหรือถ่ายอุจจาระ
ฉุกเฉิน เรียกรถพยาบาลเมื่อมีเลือดออกและมีอาการใดอาการหนึ่งต่อไปนี้
- ปวดท้องรุนแรงจนไม่มีสมาธิทำสิ่งใด แม้แต่ดูโทรทัศน์หรืออ่านหนังสือ
- ปวดไหล่
- คลื่นไส้ หน้ามืด เป็นลม หมดสติ
- เลือดออกมาก เช่น ชุ่มแผ่นอนามัยในเวลาสั้น
CDC ก็ระบุว่าเลือดออกที่มากกว่าจุดเล็กน้อย ของเหลวไหลทางช่องคลอด หรือตกขาวที่มีกลิ่นเหม็น เป็นสัญญาณอันตรายระหว่างตั้งครรภ์ที่ต้องรับการดูแลทันที
โทรหาที่ไหนก่อน
ตามที่ NHS ระบุ ถ้ามีหน่วยสูติที่ฝากครรภ์ ให้โทรหาหน่วยนั้นก่อน ถ้าอายุครรภ์ไม่ถึง 20 สัปดาห์ให้ติดต่อหน่วยการตั้งครรภ์ระยะแรก (early pregnancy unit) และถ้าติดต่อไม่ได้ให้ใช้เบอร์ฉุกเฉินของระบบสุขภาพ NHS 111 ในอังกฤษ
ในไทย ระบบต่างกัน หลักการที่ใช้ได้คือ โทรหาห้องคลอดหรือแผนกสูติฯ ของโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์ก่อน เก็บเบอร์ไว้ในสมุดฝากครรภ์และโทรศัพท์ ถ้าไม่ได้ฝากครรภ์ที่ไหน หรือเกิดนอกเวลา ให้ไปห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด ไม่ต้องเสียเวลารอ ดูวิธีเลือกที่ฝากครรภ์ได้ใน ฝากครรภ์ที่ไหนดี
ควรบอกแพทย์อะไรบ้าง
NHS ระบุว่าให้บอกสุขภาพและอาการ อายุครรภ์ ประวัติเลือดออกหรือการตั้งครรภ์ครั้งก่อน และนำสมุดบันทึกฝากครรภ์ไปด้วย ทางปฏิบัติแนะนำให้เตรียมดังนี้
- เวลาที่เริ่มเลือดออกและวันแรกของประจำเดือนครั้งล่าสุด
- จำนวนแผ่นอนามัยที่ใช้และสีเลือด
- อาการอื่นที่เกิดพร้อมกัน เช่น ปวดท้อง ปวดไหล่ เวียนหัว ไข้
- ยาและวิตามินที่กินอยู่
- สมุดฝากครรภ์ ผลอัลตราซาวด์ และหมู่เลือดที่เคยตรวจ
การตรวจที่อาจได้รับ
NHS ระบุตัวอย่างการตรวจที่ทำได้ ได้แก่ ตรวจภายในช่องคลอด อัลตราซาวด์ทางหน้าท้องหรือทางช่องคลอด ตรวจเลือด และตรวจปัสสาวะ การรักษาขึ้นกับสาเหตุและอายุครรภ์ บางรายถ้าเลือดไม่ร้ายแรงและตั้งครรภ์ปกติ อาจไม่ต้องรักษา แต่ติดตามอาการใกล้ชิด บางรายต้องนอนโรงพยาบาล ใช้ยา หรือผ่าตัด ในไตรมาสท้าย แพทย์อาจชักนำให้คลอด และถ้ามีปัญหาที่รก อาจเสนอผ่าตัดคลอด
หลังตรวจ ให้ถามแพทย์ว่าถ้าเลือดออกอีกควรทำอย่างไร จะกลับมาเมื่อไร และต้องหยุดกิจกรรมอะไรหรือไม่ แล้วจดไว้
ถ้าเลือดหยุดแล้ว ยังต้องแจ้งไหม
ต้องแจ้งอยู่ดี เพราะเลือดออกที่หยุดเองก็ยังเป็นข้อมูลที่แพทย์ต้องรู้ NHS ไม่ได้ให้ตัวเลขเลือดออกกี่วันถึงปลอดภัย ดังนั้นถ้าเลือดออกแล้วหยุด ให้โทรแจ้งห้องคลอดหรือคลินิกฝากครรภ์ แล้วนัดตรวจตามที่แนะนำ อ่านเพิ่มเรื่องปวดท้องน้อยที่มักเกิดร่วมกันได้ใน ปวดท้องน้อยตอนท้อง
ถ้าลูกดิ้นน้อยลงร่วมกับเลือดออก ให้ไปตรวจทันที ไม่ต้องรอ CDC ระบุว่าทารกที่เคลื่อนไหวน้อยลงเป็นสัญญาณอันตราย โดยไม่มีตัวเลขที่ถือว่าปกติเป็นมาตรฐาน สิ่งสำคัญคือการเปลี่ยนไปจากรูปแบบปกติของลูกเอง
คำถามที่พบบ่อย
เลือดสีน้ำตาลเล็กน้อยตอนท้องต้องไปโรงพยาบาลไหม
ควรติดต่อแพทย์หรือห้องคลอดภายในวันนั้น แม้เลือดน้อยและไม่ปวด NHS ให้ติดต่อขอรับคำแนะนำทุกครั้งที่มีเลือดออก ถ้าปวดท้องมากหรือเลือดมากขึ้น ให้ไปโรงพยาบาลทันที
เลือดกะปริบกะปรอยหลังมีเพศสัมพันธ์ต้องกังวลไหม
NHS ระบุว่าเลือดจากหลอดเลือดที่ปากมดลูกอาจเกิดหลังมีเพศสัมพันธ์ได้ แต่ยังต้องแจ้งแพทย์เพื่อตรวจ เพราะแยกจากสาเหตุอื่นด้วยตัวเองไม่ได้
แหล่งอ้างอิง
- Vaginal bleeding in pregnancy | NHS
- Urgent Maternal Warning Signs and Symptoms | CDC (HEAR HER Campaign)
- Stomach pain in pregnancy | NHS
