อาหาร

วิธีทำขนมชั้น นึ่งทีละชั้น 9 ชั้น เนื้อเหนียวนุ่ม

| อ่าน 9 นาที

วิธีทำขนมชั้น นึ่งทีละชั้น 9 ชั้น เนื้อเหนียวนุ่ม

สรุปสั้นๆ

  • ขนมชั้นทำจากแป้งหลายชนิดผสมกะทิและน้ำตาล แบ่งแป้งเป็นสองสี แล้วนึ่งทีละชั้นสลับกันจนครบ
  • สูตรของกรมการข้าวใช้แป้งข้าวเจ้า 30 กรัม แป้งท้าวยายม่อม 60 กรัม แป้งมัน 70 กรัม นึ่งแต่ละชั้น 5 ถึง 7 นาที ส่วนชั้นบนสุดนึ่งราว 10 นาที
  • สูตรของมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชรเติมแป้งถั่วเขียว ใช้น้ำเชื่อมแทนน้ำตาลทราย และนึ่งชั้นละราว 5 นาที
  • ธรรมเนียมไทยให้ขนมชั้นมี 9 ชั้น ถือเป็นขนมมงคลเรื่องความก้าวหน้า มอบให้ผู้ได้เลื่อนตำแหน่ง

ขนมชั้นทำโดยผสมแป้งข้าวเจ้า แป้งท้าวยายม่อม และแป้งมันกับกะทิและน้ำตาลเป็นแป้งเหลว แบ่งครึ่งแล้วแต่งสีหนึ่งซีก จากนั้นนึ่งทีละชั้นสลับสีในถาดจนครบ เมื่อเย็นแล้วจึงหั่น ผมเทียบสองสูตรที่เปิดอ่านจริง คือฐานความรู้ข้าวไทยของกรมการข้าว กับสูตรจากมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร ส่วนเรื่อง 9 ชั้น ดูจากข้อมูลของกรมศิลปากร

ขนมชั้นหั่นเป็นชิ้นเห็นชั้นสลับสี

สองสูตร ต่างกันตรงไหน

สูตรของกรมการข้าวระบุปริมาณเป็นกรัม ส่วนสูตรของกำแพงเพชรใช้ถ้วย ผมจึงเทียบตามตัวเลขที่เขียนไว้โดยไม่แปลงหน่วยให้เสียความหมาย

หัวข้อ กรมการข้าว ราชภัฏกำแพงเพชร (เผยแพร่ 27 ก.พ. 2560)
แป้งข้าวเจ้า 30 กรัม 2 ช้อนโต๊ะ
แป้งท้าวยายม่อม 60 กรัม 1 ถ้วย
แป้งมัน 70 กรัม 2 ถ้วย
แป้งถั่วเขียว ไม่ใส่ 2 ช้อนโต๊ะ
กะทิ หัวกะทิ 210 กรัม หางกะทิ 250 กรัม (ผสมน้ำใบเตย) หัวกะทิ 4 ถ้วย
น้ำตาล น้ำตาลทราย 200 กรัม เกลือ 2 กรัม น้ำตาลทราย 3 ถ้วย เชื่อมกับน้ำ 1 ถ้วย
กลิ่นและสี น้ำลอยดอกมะลิ น้ำใบเตย น้ำลอยดอกมะลิ 1 ถ้วย ใบเตย 10 ใบคั้นน้ำข้น
เวลานึ่งต่อชั้น 5 ถึง 7 นาที ชั้นบนสุดราว 10 นาที ราว 5 นาที

สูตรแรกส่วนของหางกะทิ 250 กรัมประกอบด้วยหางกะทิ 150 กรัมกับน้ำใบเตย 100 กรัม ตามที่หน้าสูตรระบุ ส่วนสูตรที่สองไม่ได้ให้ปริมาณเกลือและไม่ระบุปริมาตรแป้งรวม ตัวเลขทั้งสองสูตรเทียบกันตรงๆ ไม่ได้ เพราะหน่วยต่างกันและขนาดชุดต่างกัน ถ้าจะลองครั้งแรก ผมแนะนำให้ยึดสูตรเดียวทั้งชุดตั้งแต่ต้นจนจบ ไม่ผสมตัวเลขข้ามสูตร

เตรียมแป้งก่อนนึ่ง

สูตรของกรมการข้าวเริ่มจากคั้นหัวกะทิกับน้ำลอยดอกมะลิ ต้มหางกะทิกับน้ำตาลทรายและเกลือจนน้ำตาลละลาย แล้วกรอง จากนั้นผสมแป้งทั้งสามชนิด นวดกับหางกะทิทีละน้อย ราว 20 นาทีถ้าใช้เครื่อง จนแป้งเนียน แล้วใส่หัวกะทิที่เหลือ ถ้าต้องคั้นกะทิเอง อ่านวิธีที่กะทิ ทำเองได้ไหม ส่วนข้อแตกต่างของแป้งแต่ละชนิด ผมเขียนแยกไว้ที่แป้งมันกับแป้งข้าวโพดต่างกันยังไง

สูตรของกำแพงเพชรให้เชื่อมน้ำเชื่อมจากน้ำ 1 ถ้วยกับน้ำตาลทราย 3 ถ้วย ผสมแป้งทั้งสี่ชนิดแล้วนวดกับกะทิ ใส่ทีละน้อย เติมน้ำเชื่อมแล้วคนจนแป้งเกาะหลังมือบางๆ กรอง แล้วแบ่งครึ่งเป็นสีขาวกับสีเขียวใบเตย

ใบเตยและถาดนึ่งขนม

นึ่งอย่างไรให้ชั้นไม่เละ

สูตรของกรมการข้าวละเอียดเรื่องซึ้งที่สุด ตั้งน้ำในซึ้งราวสามส่วนสี่ของความจุ วางถาดบนไม้แบนให้ไอน้ำขึ้นได้รอบถาด และตั้งถาดให้ร้อนก่อนเทแป้งชั้นแรก

  1. แบ่งแป้งเป็นสองส่วน แต่งสีส่วนหนึ่งให้เข้มกว่า
  2. เทแป้งสีอ่อนในถาดร้อน เป็นชั้นบาง นึ่งราว 5 ถึง 7 นาที จนแป้งเปลี่ยนเป็นสีใส
  3. เทแป้งอีกสีทับลงไป นึ่งเวลาเท่ากัน สลับสีเรื่อยๆ จนครบ
  4. ชั้นบนสุดเทหนากว่าชั้นอื่น นึ่งราว 10 นาที

สูตรของกำแพงเพชรทาน้ำมันที่ถาดก่อนนึ่ง ใส่แป้งสีขาวราว ½ ถ้วย นึ่งราว 5 นาที แล้วใส่แป้งสีเขียวอีก ½ ถ้วย นึ่งราว 5 นาที ทำสลับกันจนหมดแป้ง ชั้นสุดท้ายแต่งสีเข้มกว่า ปล่อยให้เย็นแล้วค่อยตัดเป็นชิ้น

ข้อที่ทั้งสองสูตรตรงกันคือเทแป้งทีละชั้นบาง และรอให้ชั้นล่างสุกก่อนเทชั้นถัดไป กรมการข้าวบอกว่ารู้ว่าสุกเมื่อแป้งเปลี่ยนเป็นสีใส เป็นสัญญาณที่ดูได้จริงโดยไม่ต้องจับเวลาเป๊ะ

ทำไมต้อง 9 ชั้น

กรมศิลปากร (ห้องสมุดนครพนม อ้างจากวารสารข่าวรามคำแหง ฉบับมีนาคม 2547) ระบุว่าขนมชั้นต้องมี 9 ชั้น เพราะเลข 9 เชื่อกันว่าหมายถึงความก้าวหน้า ใช้มอบแสดงความยินดีกับคนที่ได้เลื่อนตำแหน่ง ขนมชนิดอื่นในกลุ่มขนมมงคลและวิธีเลือกซื้อ ดูต่อที่ขนมไทยมีอะไรบ้าง สูตรของกำแพงเพชรเองก็ระบุเรื่อง 9 ชั้นไว้ว่าเป็นความเชื่อเรื่องโชคดี

ถ้าทำเป็นของฝาก ลองนับก่อนว่าแป้งแต่ละสีพอสำหรับกี่ชั้น ถ้าสูตรไม่ได้ระบุปริมาตรต่อชั้น ให้ตวงแป้งทั้งชุดแล้วหารด้วย 9 ผมคำนวณแบบนี้เองจากตำรับ ซึ่งสองสูตรไม่ได้ระบุไว้

ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง

  • ชั้นเละหรือติดกัน ชั้นล่างยังไม่สุก ให้รอจนแป้งใสก่อนเทชั้นถัดไป
  • ชั้นไม่เรียบ ถาดไม่ร้อนหรือไอน้ำไม่ทั่ว สูตรของกรมการข้าวจึงให้ตั้งถาดให้ร้อนและวางถาดบนไม้แบน
  • แป้งจับก้อน นวดแป้งกับกะทิทีละน้อยตามสูตร และกรองแป้งก่อนนึ่ง
  • แกะยาก สูตรของกำแพงเพชรทาน้ำมันที่ถาดก่อนใส่แป้ง

สองหน้าสูตรไม่ได้เปรียบเทียบเนื้อสัมผัสของขนม ผมจึงไม่ตัดสินว่าสูตรไหนนุ่มหรือเหนียวกว่า

ถ้าทำครั้งแรก

  • เลือกสูตรเดียว วัดแป้งเป็นกรัมจะแม่นกว่าถ้วย สูตรของกรมการข้าวให้ปริมาณเป็นกรัม จึงเหมาะกับมือใหม่
  • ทำถาดเล็กก่อน ชั้นบางเท่ากันดูง่ายกว่าถาดใหญ่
  • ชั้นบนสุด สูตรของกรมการข้าวเทหนากว่าชั้นอื่น ส่วนสูตรของกำแพงเพชรแต่งสีให้เข้มกว่า
  • ถ้าชอบขนมนึ่งกะทิอีกแบบ ลองขนมถ้วย หรือขนมครก ที่ใช้กะทิเป็นแกนเหมือนกัน

ทั้งสองหน้าไม่ได้ให้ข้อมูลเรื่องการเก็บ ผมจึงไม่ระบุจำนวนวัน ขนมกะทิบูดง่ายในอากาศร้อน ควรทำแล้วกินในวันเดียว ถ้าเหลือเก็บในตู้เย็นและกินให้หมดเร็ว

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมขนมชั้นต้องมี 9 ชั้น

กรมศิลปากรระบุว่าขนมชั้นต้องมี 9 ชั้น เพราะเลข 9 เชื่อกันว่าหมายถึงความก้าวหน้า มักให้เป็นของขวัญแสดงความยินดีเมื่อได้เลื่อนตำแหน่ง

รู้ได้อย่างไรว่าชั้นสุกแล้ว

สูตรของกรมการข้าวบอกว่าแป้งที่สุกจะเปลี่ยนเป็นสีใส จึงค่อยเทชั้นต่อไป

ทำไมต้องอุ่นถาดก่อนเทแป้ง

สูตรของกรมการข้าวให้ตั้งถาดในซึ้งให้ร้อนก่อนเทแป้งชั้นแรก และวางถาดบนไม้แบนเพื่อให้ไอน้ำขึ้นรอบถาดได้

แป้งท้าวยายม่อมจำเป็นไหม

ทั้งสองสูตรที่เปิดอ่านใช้แป้งท้าวยายม่อมเป็นแป้งหลัก ในสูตรแรกใช้มากสุดรองจากแป้งมัน ส่วนการใช้แป้งอื่นแทนไม่มีระบุในสองสูตรนี้

แหล่งอ้างอิง

  1. ขนมชั้น (ฐานความรู้ข้าวไทย Rice Knowledge Bank) | กรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
  2. ขนมชั้น (เผยแพร่ 27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560) | สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
  3. ขนมไทย : ขนมมงคล | กรมศิลปากร ห้องสมุดนครพนม

อ่านเรื่องอื่นในหมวดอาหาร

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดอาหาร