ใจความสำคัญ
- น้ำพริกกะปิตำจากกะปิ กระเทียม พริกขี้หนูสวน น้ำตาล และมะนาว ตำให้เข้ากันในครกแล้วเติมน้ำอุ่นปรับความข้น
- ไทยรัฐรวมสามแบบ คือสูตรโบราณ สูตรกุ้งสด และสูตรภาคใต้ ต่างกันที่น้ำตาล ผักที่ใส่ และลำดับการตำ
- กรมอนามัยระบุว่าน้ำพริกกะปิ 2 ช้อนกินข้าวมีโซเดียม 550 มิลลิกรัม จากเพดาน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน
- กรมอนามัยแนะกินผักแนมให้ได้ 1-2 ทัพพีต่อมื้อ และล้างผักก่อนกินทุกครั้ง
- ผู้ที่เป็นความดันโลหิตสูงหรือโรคไตไม่ควรกินน้ำพริกมากหรือบ่อยเกินไป
น้ำพริกกะปิทำได้ด้วยการตำกระเทียม พริกขี้หนูสวน และกะปิในครกให้เข้ากัน ใส่น้ำตาล บีบมะนาว แล้วเติมน้ำอุ่นจนได้ความข้นที่ตักกินกับผักได้ ไทยรัฐรวบรวมไว้สามแบบ คือสูตรโบราณ สูตรกุ้งสด และสูตรภาคใต้ ทั้งสามใช้กะปิ 1 ช้อนโต๊ะเท่ากัน ต่างกันที่น้ำตาล ผักที่ตำรวม และลำดับการตำ
ความเค็มเป็นเรื่องที่ควรรู้ตั้งแต่ต้น กรมอนามัยระบุว่าน้ำพริกกะปิ 2 ช้อนกินข้าวมีโซเดียม 550 มิลลิกรัม ซึ่งกินไปแล้วเกือบหนึ่งในสี่ของเพดานต่อวันที่ 2,000 มิลลิกรัม บทความนี้จึงมีส่วนที่ว่าด้วยการปรับรสให้ไม่ต้องพึ่งน้ำปลาเพิ่ม
สามสูตรจากไทยรัฐ เทียบกันทีละอย่าง
ตารางนี้ยกปริมาณตามที่ไทยรัฐลงไว้ เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2564 สูตรไม่ได้ระบุปริมาณพริกขี้หนูสวน ผู้ทำจึงต้องกำหนดเองตามระดับความเผ็ดที่ต้องการ
| รายการ | สูตรโบราณ | สูตรกุ้งสด | สูตรภาคใต้ |
|---|---|---|---|
| กะปิ | 1 ช้อนโต๊ะ | 1 ช้อนโต๊ะ | 1 ช้อนโต๊ะ (กะปิอย่างดี สดใหม่) |
| น้ำตาล | ทราย 1 ช้อนโต๊ะ และปี๊บ 2 ช้อนชา | ทราย 2 ช้อนโต๊ะ | ปี๊บ 1 ช้อนโต๊ะ |
| กระเทียม | 1 หัวใหญ่ | 5-6 กลีบ | 1 หัวใหญ่ |
| หอมแดง | 2-3 หัว | 4-5 หัว (หั่นฝอย) | ไม่ใส่ |
| มะนาว | 2-3 ลูก | 2-3 ลูก | 1-2 ลูก |
| น้ำต้มสุกหรือน้ำอุ่น | 1 ถ้วย | 1 ถ้วย | 1-2 ช้อนชา |
| ของเพิ่ม | มะเขือพวง น้ำปลา 3-4 หยด | กุ้งสดลวก | ไม่มี |
สูตรภาคใต้ใช้น้ำน้อยที่สุด น้ำพริกจึงข้นเหมือนเครื่องจิ้ม ส่วนอีกสองสูตรใส่น้ำอุ่นราวหนึ่งถ้วย ได้น้ำพริกที่หลวมกว่า ราดบนข้าวได้ การเลือกสูตรจึงขึ้นอยู่กับว่าจะกินแบบจิ้มผักหรือราดข้าว
ตำตามลำดับ ไม่ต้องรีบ
ไทยรัฐบรรยายลำดับของสูตรโบราณและสูตรภาคใต้ไว้ต่างกัน ข้อที่เหมือนกันคือไม่ได้ใส่ทุกอย่างลงครกพร้อมกัน
สูตรโบราณ
- แกะกระเทียมและหอมแดง ใส่ลงครกพร้อมพริกขี้หนู
- ใส่น้ำตาลปี๊บ น้ำตาลทราย และกะปิ ตามด้วยน้ำมะนาว แล้วตำให้เข้ากัน
- ใส่มะเขือพวง เติมน้ำปลา 3-4 หยด
- เติมน้ำอุ่นทีละน้อยพร้อมคน ชิมให้ได้รสที่ต้องการ
สูตรภาคใต้
- ตำกระเทียมกับกะปิให้เข้ากันก่อน
- ใส่น้ำตาลปี๊บ ตามด้วยพริกขี้หนู ตำพอแหลก
- บีบมะนาวลงไป ถ้าข้นเกินให้เติมน้ำอุ่นเล็กน้อย
ข้อต่างที่เห็นชัดคือสูตรใต้ตำกะปิกับกระเทียมให้เข้ากันก่อน แล้วค่อยใส่พริกและน้ำตาลปี๊บ ส่วนสูตรโบราณใส่เครื่องทั้งหมดลงครกก่อน แล้วค่อยเติมมะเขือพวง น้ำปลา และน้ำอุ่นตามลำดับ

ชิมแล้วรสไม่ลงตัว แก้อย่างไร
ปริมาณในตารางเป็นจุดเริ่มต้น กะปิแต่ละยี่ห้อเค็มไม่เท่ากัน มะนาวแต่ละลูกเปรี้ยวต่างกัน จึงไม่มีสูตรไหนใช้ได้ตรงตัวทุกครั้ง วิธีปรับที่ไม่ซับซ้อนมีดังนี้
- เค็มเกินไป เติมน้ำอุ่นและน้ำมะนาวเล็กน้อยให้เจือจางลง อย่าเติมน้ำตาลมากเพื่อกลบรส เพราะจะได้น้ำพริกที่ทั้งหวานทั้งเค็ม
- เปรี้ยวเกินไป เติมน้ำตาลทีละครึ่งช้อนชา แล้วชิมใหม่ทุกครั้ง
- เค็มไม่พอ เติมกะปิก่อนน้ำปลา เพราะสูตรโบราณเองใช้น้ำปลาเพียง 3-4 หยด
- เผ็ดไม่พอ ตำพริกเพิ่มแยกต่างหากแล้วค่อยผสม จะคุมความเผ็ดได้ดีกว่าใส่ทีละเม็ดลงในน้ำพริกที่เสร็จแล้ว
- เหลวเกินไป ตำกระเทียมหรือหอมแดงเพิ่มเล็กน้อยเพื่อให้เนื้อข้นขึ้น ไม่ต้องเพิ่มกะปิ
กรมอนามัยในคู่มือ "กินเค็มแค่ไหนไม่ป่วย" ย้ำข้อแรกของการลดอาหารเค็มว่า ต้องชิมก่อนปรุงทุกครั้ง น้ำพริกเหมาะกับข้อนี้ เพราะปรุงทีละน้อยและชิมได้ทันที
ผักแนมสำคัญพอ ๆ กับน้ำพริก
สำนักโภชนาการ กรมอนามัย (ตรวจสอบข้อมูลเมื่อ 30 พฤศจิกายน 2564) ระบุว่าน้ำพริกกินกับผักสด ผักลวก หรือผักทอด ช่วยให้ได้รับใยอาหาร ผักที่นิยมกินเป็นเครื่องเคียงคือกะหล่ำปลี ถั่วฝักยาว มะเขือเปราะ และแตงกวา คำแนะนำคือกินผักสุกให้ได้ 1-2 ทัพพีต่อมื้อ และกินให้หลากหลายทั้งสดและลวก
อ่านเรื่องใยอาหารเพิ่มได้ที่ ใยอาหารคืออะไร ส่วนรายชื่อผักและอาหารที่มีใยอาหารสูงอยู่ใน อาหารไฟเบอร์สูง

ล้างผักก่อนกินทุกครั้ง
กรมอนามัยแนะนำล้างผักให้สะอาดก่อนกิน และในข่าววันที่ 20 สิงหาคม 2567 ให้วิธีไว้สามแบบ คือแช่น้ำ 15 นาทีแล้วล้างด้วยน้ำไหลราว 2 นาที แช่ในน้ำส้มสายชู 5 เปอร์เซ็นต์ 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 4 ลิตร นาน 15 นาที หรือแช่ในเบกกิ้งโซดาครึ่งช้อนโต๊ะต่อน้ำ 10 ลิตร นาน 15 นาที สองวิธีหลังต้องล้างตามด้วยน้ำสะอาด รายละเอียดแยกตามชนิดผักอยู่ที่ วิธีล้างผักให้สะอาด
น้ำพริกหนึ่งถ้วยนับเป็นโซเดียมเท่าไร
ตัวเลขจากคู่มือของกรมอนามัยที่ใช้เทียบได้ง่ายที่สุดมีดังนี้
| อาหารหรือเครื่องปรุง | ปริมาณ | โซเดียม |
|---|---|---|
| น้ำพริกกะปิ | 2 ช้อนกินข้าว | 550 มิลลิกรัม |
| น้ำปลา | 1 ช้อนชา | 500 มิลลิกรัม |
| เกลือ | 1 ช้อนชา | 2,000 มิลลิกรัม |
| น้ำจิ้มสุกี้เข้มข้น | 2 ช้อนกินข้าว | 500 มิลลิกรัม |
เกณฑ์ที่กรมอนามัยใช้คือไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน หรือเทียบเท่าเกลือ 1 ช้อนชา เมื่อน้ำพริกสองช้อนกินข้าวกินไป 550 มิลลิกรัม ก็เหลือโควตาราว 1,450 มิลลิกรัมสำหรับอาหารทุกอย่างในวัน การเติมน้ำปลาเพิ่มอีก 1 ช้อนชาจึงเท่ากับใช้อีก 500 มิลลิกรัมทันที
ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกว่าน้ำพริกเป็นของที่ต้องเลี่ยง คู่มือเดียวกันระบุว่าอาหารธรรมชาติเองก็ให้โซเดียมเฉลี่ย 600-800 มิลลิกรัมต่อวัน ผู้ที่กินน้ำพริกบ่อยควรรู้ตัวเลขนี้ไว้ แล้วคุมน้ำจิ้มและเครื่องปรุงอื่นในมื้อเดียวกัน ถ้ากินน้ำพริกแล้ว มื้อนั้นควรเลี่ยงน้ำจิ้ม ซุปก้อน และผงปรุงรสเพิ่ม เรื่องเพดานรายวันดูต่อที่ โซเดียมกินวันละเท่าไหร่ และเรื่องการเลือกน้ำปลาอยู่ที่ น้ำปลายี่ห้อไหนดี
กรมอนามัยระบุเพิ่มว่าผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูงและโรคไต ไม่ควรกินน้ำพริกมากหรือบ่อยเกินไป เพราะมีโซเดียมและน้ำตาลสูง ผู้ที่อยู่ในกลุ่มนี้ควรถามปริมาณที่เหมาะกับตัวเองจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหารที่ดูแลอยู่
เก็บไว้ได้นานแค่ไหน
แหล่งที่อ้างอิงไม่ได้ระบุจำนวนวันที่เก็บได้ จึงไม่ใส่ตัวเลขไว้ที่นี่ น้ำพริกที่ผสมมะนาว หอมแดง กระเทียม และน้ำเปล่าเป็นของชื้นที่มีส่วนผสมสด จึงควรตำพอกินในมื้อนั้น ถ้าเหลือให้ใส่ภาชนะปิดฝาแล้วแช่เย็น ดูกลิ่นและสีก่อนกินซ้ำ ถ้ามีกลิ่นเปรี้ยวผิดปกติหรือเริ่มมีฟอง ให้ทิ้ง
อีกวิธีที่ลดการเหลือทิ้งคือทำปริมาณน้อย สูตรทั้งสามในตารางใช้กะปิเพียง 1 ช้อนโต๊ะ จึงตำใหม่ได้ง่ายในทุกมื้อ ถ้าอยากให้รสเข้มข้นขึ้น ให้ตำเครื่องให้แหลกก่อน แล้วค่อยเติมน้ำทีหลังตอนจะกิน

เลือกสูตรไหนดี
ถ้าอยากเริ่มจากสูตรที่ง่ายที่สุด ให้ใช้สูตรภาคใต้ เพราะมีส่วนผสมน้อยและรสตรงที่สุด ถ้าจะกินกับผักลวกจำนวนมากหรือราดข้าว สูตรโบราณที่ใส่น้ำหนึ่งถ้วยทำได้ตรงกว่า ส่วนสูตรกุ้งสดเพิ่มโปรตีนและเหมาะกับมื้อที่ไม่มีปลาทอด
ถ้าชอบน้ำจิ้มรสเปรี้ยวเผ็ดแนวอื่น ลองเทียบกับ น้ำจิ้มแจ่ว หรือ น้ำจิ้มซีฟู้ด ที่ใช้พริกแห้งหรือพริกเขียวต่างกัน
คำถามที่พบบ่อย
ตำน้ำพริกกะปิต้องใส่น้ำปลาไหม
ไม่จำเป็นเสมอไป สูตรโบราณของไทยรัฐใส่น้ำปลาแค่ 3-4 หยด ส่วนสูตรภาคใต้ในบทความเดียวกันไม่ใส่เลย เพราะกะปิเค็มอยู่แล้ว ชิมก่อนแล้วค่อยเติมจะคุมความเค็มได้ง่ายกว่า
ไม่มีครก ใช้เครื่องปั่นแทนได้ไหม
ได้ในแง่ของการให้ส่วนผสมเข้ากัน แต่เนื้อจะละเอียดกว่าตำและกลิ่นกระเทียมกับพริกจะไม่เหมือนกัน ถ้าปั่นให้ใช้โหมดสั้นหลายครั้งและไม่เติมน้ำมากตั้งแต่ต้น
น้ำพริกกะปิกินกับอะไรได้บ้าง
กรมอนามัยยกตัวอย่างผักเคียงอย่างกะหล่ำปลี ถั่วฝักยาว มะเขือเปราะ แตงกวา และแนะนำให้หลากหลายทั้งผักสดและผักลวก ส่วนปลาทูทอดหรือไข่เจียวเป็นเครื่องเคียงที่คนไทยกินคู่กันทั่วไป
แหล่งอ้างอิง
- วิธีทำ “น้ำพริกกะปิ” ตำกินเองที่บ้าน | ไทยรัฐออนไลน์ (เผยแพร่ 12 พฤศจิกายน 2564)
- น้ำพริก อาหารคู่บ้านคู่ครัวไทย มีประโยชน์อะไรบ้าง? (ตรวจสอบข้อมูล 30 พฤศจิกายน 2564) | สำนักโภชนาการ กรมอนามัย
- คู่มือกินเค็มแค่ไหนไม่ป่วย | สำนักโภชนาการ กรมอนามัย
- กรมอนามัย แนะ 3 วิธี ล้างผัก ผลไม้ ให้สะอาด (20 สิงหาคม 2567) | กรมอนามัย





