ประเด็นสำคัญ
- Harvard Nutrition Source ระบุว่าคีโตตามตำราใช้พลังงานจากไขมัน 70-80% คาร์โบไฮเดรต 5-10% (ปกติไม่เกิน 50 กรัมต่อวัน บางคนต่ำถึง 20 กรัม) และโปรตีน 10-20%
- ครัวคีโตเริ่มจาก 3 อย่าง คือโปรตีน (ไข่ เนื้อสัตว์ ปลา เต้าหู้) ไขมัน (น้ำมัน เนย อะโวคาโด) และผักไม่มีแป้ง
- สิ่งที่ต้องงดหลัก ๆ คือข้าว แป้ง น้ำตาล ผลไม้ส่วนใหญ่ และถั่วเมล็ดแห้ง ซอสไทยหลายชนิดมีน้ำตาลจึงต้องดูฉลาก
- อาการช่วงแรกอย่างอ่อนเพลีย ปวดหัว ท้องผูก เป็นได้ตามที่ Harvard ระบุ และอาจหายเองภายในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์
- คนเป็นโรคไต โรคตับ ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เบาหวานที่ใช้ยา หรือมีโรคร่วมหลายโรค ควรปรึกษาแพทย์และนักกำหนดอาหารก่อนเริ่ม
ทำอาหารคีโตง่ายที่สุดเมื่อยึดสูตรสามช่อง คือโปรตีนหนึ่งอย่าง ผักไม่มีแป้งหนึ่งอย่าง และไขมันที่ใช้ปรุงหนึ่งอย่าง แล้วตัดข้าว แป้ง และน้ำตาลออกจากจาน ตัวเลขที่ต้องจำคืออย่างเดียว คาร์โบไฮเดรตทั้งวันไม่เกินราว 50 กรัมตามที่ Harvard Nutrition Source ระบุ ที่เหลือคือการเลือกของและปรุงให้อร่อย
ตั้งงบคาร์บก่อนเปิดตู้เย็น
Harvard อธิบายคีโตตามตำราว่าใช้พลังงานจากไขมัน 70-80% คาร์โบไฮเดรต 5-10% และโปรตีน 10-20% ตัวอย่างในหน้านั้นคิดจากอาหาร 2,000 แคลอรีต่อวัน คือไขมันราว 165 กรัม คาร์โบไฮเดรตราว 40 กรัม และโปรตีนราว 75 กรัม ปกติคาร์บไม่เกิน 50 กรัมต่อวัน บางคนจำกัดต่ำถึง 20 กรัม
ข้อที่คนมักพลาดคือกินโปรตีนมากเกินไป Harvard ระบุว่าโปรตีนต้องอยู่ในระดับปานกลาง เพราะกินมากเกินไปอาจขัดขวางภาวะคีโตซิส จานคีโตที่ดีจึงต้องมีไขมันอยู่ในจานด้วย อย่าให้เป็นสเต็กก้อนใหญ่ล้วน ๆ
ขั้นที่ 1 เลือกของเข้าครัว
Harvard รวบรวมของที่กินได้ดังนี้
- โปรตีน เนื้อวัว สัตว์ปีก หมู เบคอน ปลา เครื่องใน ไข่ เต้าหู้
- ไขมัน น้ำมันมะกอก น้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว ไขมันสัตว์ อะโวคาโด เนื้อมะพร้าว ถั่วและเมล็ดบางชนิด
- นม เนยและชีสแข็งซึ่งมีแลคโตสต่ำกว่า
- ผักไม่มีแป้ง เช่น ผักใบเขียว กะหล่ำดอก บรอกโคลี พริกหวาน เห็ด
- ผลไม้ปริมาณน้อย เช่น เบอร์รี่
- เครื่องปรุง สมุนไพร เครื่องเทศ มัสตาร์ดและน้ำส้มสายชูไม่หวาน กาแฟและชาไม่ใส่น้ำตาล
ของที่ต้องเลี่ยงคือธัญพืชและแป้งทุกชนิด (รวมธัญพืชไม่ขัดสี) น้ำตาลและเครื่องดื่มหวาน ผักหัวมีแป้ง เช่น มันฝรั่ง ข้าวโพด ฟักทองหนัก ผลไม้ส่วนใหญ่และน้ำผลไม้ ถั่วเมล็ดแห้งรวมถึงถั่วลิสง ส่วนไข่ เต้าหู้ ผักใบและปลาหาได้ในตลาดสดทั่วไป ไม่ต้องไปร้านนำเข้า
ขั้นที่ 2 ตัดข้าว แล้วหาของเติมจาน
ข้าวและเส้นเป็นตัวหลักที่ต้องหาอะไรมาแทน ทางเลือกที่ทำได้ในครัวไทยคือกะหล่ำดอกสับละเอียดผัดแทนข้าว บวกเห็ดหรือผักสลัดมากขึ้นแทนเส้น หรือกินไข่เจียวฟู ๆ กับน้ำพริกและผักแนมแทนการกินกับข้าว ตัวเลือกอื่นเทียบได้ใน กินอะไรแทนข้าว และรายการอาหารที่กินได้แบบละเอียดอยู่ที่ คีโต กินอะไรได้บ้าง

ขั้นที่ 3 ปรุงรสโดยไม่แอบเอาน้ำตาลเข้ามา
Harvard ให้ตัดน้ำตาลทุกรูปแบบ ดังนั้นซอสที่เติมน้ำตาลเป็นส่วนผสมหลักต้องตรวจฉลากก่อนใช้ ได้แก่ ซอสผัดกะเพราบางยี่ห้อ ซอสหอยนางรม ซอสพริก และน้ำจิ้มไก่ ทางเลือกที่ควบคุมง่ายกว่าคือเกลือ พริกไทย กระเทียม พริกสด ใบกะเพรา น้ำปลาในปริมาณพอดี และน้ำมะนาว ซึ่งเป็นรสที่คนไทยคุ้นอยู่แล้ว ฉลากอ่านอย่างไรดูที่ วิธีอ่านฉลากโภชนาการ
ขั้นที่ 4 ตัวอย่างมื้อจาน 2 ที่
นี่เป็นตัวอย่างวิธีจัดมื้อ ไม่ใช่ตัวเลขโภชนาการ ปริมาณคาร์บของแต่ละยี่ห้อต่างกัน ควรตรวจฉลากเอง
กะเพราหมูสับไข่ดาว กินกับผักแทนข้าว
| ส่วนผสม | ปริมาณสำหรับ 2 ที่ |
|---|---|
| หมูสับ | 300 กรัม |
| กระเทียมและพริกสด ตำหยาบ | กระเทียม 6 กลีบ พริก 6-8 เม็ด |
| ใบกะเพรา | 1 กำมือใหญ่ |
| น้ำปลา | 1 ช้อนโต๊ะ |
| น้ำมันสำหรับผัด | 2 ช้อนโต๊ะ |
| ไข่ไก่ | 2 ฟอง |
| แตงกวาหรือกะหล่ำดอกผัด | พอใช้แทนข้าว |
- ตั้งกระทะไฟแรง ใส่น้ำมัน ผัดกระเทียมกับพริกให้หอม ประมาณครึ่งนาที
- ใส่หมูสับ ผัดไม่หยุดมือ 2-3 นาทีให้สุกร่วน
- ปรุงด้วยน้ำปลา ชิมก่อนเติมเพิ่ม ใส่ใบกะเพราเป็นขั้นสุดท้าย พลิกสองรอบแล้วปิดไฟ
- ทอดไข่ดาวในน้ำมันร้อนให้ขอบกรอบ วางบนผักเคียงหรือกะหล่ำดอกผัด
ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง ถ้ากะเพราแห้งจนฝืด เติมน้ำมันอีกช้อนชาแล้วคลุก เพราะคีโตต้องมีไขมันเป็นแหล่งพลังงาน อย่าปล่อยให้เหลือเนื้อแห้งล้วน ถ้าเค็มเกินให้เติมแตงกวาหรือผักสดข้างจาน
ต้มจืดเต้าหู้ไข่ เมนูต้มเบา ๆ ใช้เต้าหู้อ่อน ไข่ 2 ฟอง ผักกาดขาว น้ำซุปกระดูกหมูไม่ใส่ซอสปรุงรสหวาน ต้มพอเดือด ใส่ไข่เป็นสายทีหลัง
ขั้นที่ 5 วางแผนสัปดาห์โดยไม่ต้องจำสูตรมาก
เตรียมไว้ล่วงหน้า 3 อย่างก็ทำได้ทั้งสัปดาห์ คือไข่ต้ม ผักลวกหรือผักย่างแช่เย็น และโปรตีนปรุงไว้ เช่น ไก่หรือหมูย่างแบบไม่ใช้ซอสหวาน แล้วสลับน้ำจิ้มไม่หวานรสต่างกันตามวัน ภาพรวมวิถีคีโตและเหตุผลอยู่ที่ อาหารคีโต

ช่วงแรกร่างกายจะบ่นอะไรบ้าง
Harvard บรรยายอาการของการลดคาร์บมากว่ามีความหิว อ่อนเพลีย อารมณ์ซึม หงุดหงิด ท้องผูก ปวดหัว และสมองมึน ซึ่งอาจค่อย ๆ ดีขึ้นในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ ผลระยะยาวที่พูดถึงรวมถึงนิ่วในไต กระดูกพรุน และกรดยูริกสูงที่เป็นปัจจัยเสี่ยงของเก๊าต์ และอาจขาดใยอาหาร วิตามินบี และเหล็ก แมกนีเซียม สังกะสี ด้านใยอาหาร WHO แนะนำใยอาหารตามธรรมชาติอย่างน้อย 25 กรัมต่อวัน ดังนั้นผักไม่มีแป้งในปริมาณมากจึงสำคัญ ข้อเสียที่เจอบ่อยอ่านต่อที่ ข้อเสียของคีโต
คีโตไม่ใช่สูตรสำเร็จสำหรับลดน้ำหนัก Harvard อ้างการวิเคราะห์รวมการทดลอง 13 ชิ้นปี 2013 ที่พบว่าหลังหนึ่งปีลดได้มากกว่าอาหารไขมันต่ำราว 2 ปอนด์ และหนึ่งปีผ่านไปผลไม่ต่างจากอาหารลดน้ำหนักทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ ดูรายละเอียดที่ คีโตทำให้ผอมจริงไหม
Harvard ไม่ได้ให้รายการผู้ที่ห้ามทำชัดเจน แต่ระบุว่าความปลอดภัยยังไม่ชัดในคนที่มีหลายโรค ผู้สูงอายุ โรคไตหรือตับ ตั้งครรภ์ ให้นมบุตร เด็กและวัยรุ่น และแนะนำให้ปรึกษาแพทย์และนักกำหนดอาหารก่อนเริ่ม
แหล่งอ้างอิง
- Ketogenic Diet | Harvard T.H. Chan School of Public Health, The Nutrition Source
- Healthy diet | World Health Organization (WHO)





