อาหาร

แกงจืดวิธีทำ สูตรโครงเดียว ใช้ได้กับตำลึง ผักกาดขาว วุ้นเส้น

| อ่าน 12 นาที

แกงจืดวิธีทำ สูตรโครงเดียว ใช้ได้กับตำลึง ผักกาดขาว วุ้นเส้น

สรุปประเด็นสำคัญ

  • แกงจืดหนึ่งหม้อประกอบจากน้ำซุปใส ผักหนึ่งอย่างเป็นพระเอก และโปรตีนที่สุกเร็ว เปลี่ยนผักได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนสัดส่วนน้ำและเครื่องปรุง
  • สัดส่วนตั้งต้นสำหรับ 3 ชาม ใช้น้ำ 1 ลิตร หมูสับ 150 กรัม ผักราว 300 กรัม น้ำปลา 1 ช้อนโต๊ะ
  • ผักลงหม้อไม่พร้อมกัน ผักก้านหนาและหัวไชเท้าลงก่อน ตำลึงและเห็ดลงท้ายสุด
  • กรมอนามัยเทียบโซเดียม 2,000 มิลลิกรัมเท่ากับน้ำปลา 4 ช้อนชา จึงคำนวณความเค็มต่อชามของหม้อตัวเองได้
  • WHO แนะนำให้ต้มซุปให้เดือดเพื่อให้ถึง 70 องศาเซลเซียส และไม่วางอาหารสุกที่อุณหภูมิห้องเกิน 2 ชั่วโมง

แกงจืดหนึ่งหม้อมีแค่สามส่วน คือน้ำซุปใส ผักหนึ่งอย่างที่เป็นตัวหลัก และโปรตีนที่สุกเร็วอย่างหมูสับหรือเต้าหู้ จำโครงนี้ได้แล้วจะเปลี่ยนผักเป็นตำลึง ผักกาดขาว ฟักเขียว หรือวุ้นเส้นก็ได้โดยไม่ต้องหาสูตรใหม่ สิ่งที่เปลี่ยนจริง ๆ มีสองเรื่อง คือลำดับที่ผักลงหม้อกับเวลาที่ต้ม

ถ้าอยากได้สูตรเต้าหู้หมูสับแบบละเอียดตั้งแต่การนวดหมู ดูต้มจืดเต้าหู้หมูสับ ส่วนหน้านี้เป็นโครงกลางที่ใช้กับทุกหม้อ

ส่วนผสมสำหรับ 3 ชาม

หม้อขนาดสองลิตรทำได้พอดี ชามละประมาณ 300 มิลลิลิตรรวมเนื้อและผัก

ส่วนผสม ปริมาณ หมายเหตุ
น้ำเปล่าหรือน้ำซุป 1 ลิตร น้ำซุปกระดูกหมูให้รสกลมกว่า
หมูสับ 150 กรัม หรือเต้าหู้ขาวอ่อน 1 หลอด
ผักตัวหลัก ราว 300 กรัม หลังล้างและหั่นแล้ว
รากผักชีทุบ 2 ราก ใส่ตั้งแต่น้ำยังเย็น
กระเทียมโขลก 3 กลีบ ข้ามได้ถ้าทำให้คนกินเจ
พริกไทยป่น 1/4 ช้อนชา แยกไว้โรยหน้าอีกนิด
น้ำปลา 1 ช้อนโต๊ะ ปรุงทีหลัง ชิมก่อนเติม
ซีอิ๊วขาว 1 ช้อนชา ช่วยเรื่องสี ไม่ต้องใส่ก็ได้
ต้นหอมและผักชีซอย 1 กำมือ ใส่ตอนปิดไฟ

ตัวเลขนี้เป็นจุดตั้งต้น ผักที่มีน้ำมาก เช่นฟักเขียวกับผักกาดขาว จะปล่อยน้ำออกมาเพิ่มจนซุปจืดลง ส่วนวุ้นเส้นดูดน้ำเข้าไป ควรเผื่อน้ำเพิ่มสักถ้วยตวง

น้ำซุป 3 ระดับตามเวลาที่มี

วันที่มีเวลา ต้มกระดูกหมูลวกน้ำแรกทิ้งแล้วเคี่ยวไฟอ่อนจนน้ำหวานในตัว วิธีลวก ลดฟอง และไม่ให้ขุ่นเขียนไว้ในวิธีทำน้ำซุปใส หม้อที่ได้ใช้ได้หลายวัน แช่แข็งเป็นก้อนไว้ละลายทีละหม้อ

วันธรรมดา ใช้น้ำเปล่า รากผักชีทุบ กระเทียมโขลก และพริกไทยเม็ดทุบ ตั้งไฟจนเดือดเบา 5 ถึง 10 นาทีก่อนใส่อะไรอื่น กลิ่นรากผักชีออกมาแล้วน้ำจะหอมกว่าต้มน้ำเปล่าล้วนอย่างเห็นได้ชัด

วันที่หิวเร็ว ใช้น้ำซุปที่แช่แข็งไว้หรือน้ำต้มไก่จากมื้อก่อนหน้า ปรุงให้จืดกว่ารสสุดท้ายนิดหน่อย เพราะผักกับเนื้อจะเติมรสเข้ามาอีก

หม้อซุปใสตั้งบนเตา มีไอร้อนและผักลอยในน้ำซุป

ผักลงหม้อตามลำดับความหนา

ข้อผิดพลาดที่เห็นบ่อยที่สุดคือโยนผักทุกอย่างพร้อมกัน ผักก้านหนาจะยังแข็งตอนที่ผักใบกลายเป็นเส้นเละไปแล้ว ตารางนี้เป็นเวลาโดยประมาณหลังน้ำเดือดเบา ปรับตามความหนาของที่หั่นและความชอบเนื้อสัมผัสของบ้านเอง

ผัก ลงเมื่อไร ต้มอีกประมาณ
หัวไชเท้าหั่นแผ่นบาง ลงก่อนหมู 10 ถึง 15 นาที
ฟักเขียวหรือแฟงหั่นชิ้น ลงก่อนหมู 8 ถึง 10 นาที
ผักกาดขาวส่วนก้าน ลงพร้อมหรือหลังหมู 5 ถึง 8 นาที
เห็ดฟางหรือเห็ดนางฟ้า ลงท้าย ๆ 2 ถึง 3 นาที
วุ้นเส้นแช่น้ำจนนุ่ม ลงท้าย ๆ 1 ถึง 2 นาที
ตำลึง ผักกาดขาวส่วนใบ ผักบุ้ง ลงสุดท้าย ไม่เกิน 1 นาทีหรือปิดไฟแล้วจุ่ม

ผักก้านหนากับผักใบอยู่ในต้นเดียวกันได้ เช่นผักกาดขาว ให้แยกหั่นก้านกับใบ แล้วลงคนละจังหวะ

ล้างผักให้สะอาดก่อนหั่นเสมอ ตามวิธีที่แยกตามชนิดผักไว้ในวิธีล้างผักให้สะอาด เพราะผักในแกงจืดไม่ได้ผ่านการผัดไฟแรง ถ้ามีเศษดินติดมาจะลอยอยู่ในน้ำซุปใสให้เห็นทันที

หมูสับ ปั้นแล้วลงตอนน้ำเดือดเบา

หมูสับ 150 กรัมผสมรากผักชีโขลกหรือพริกไทยและซีอิ๊วขาวอย่างละนิด นวดจนเหนียวติดมือ ปั้นเป็นก้อนขนาดลูกกอล์ฟเล็ก ๆ ลงตอนน้ำเดือดเบา ไม่ใช่เดือดพล่าน ก้อนที่ลงตอนน้ำเดือดแรงจะแตกเป็นเศษและทำให้ซุปขุ่น หมูสับที่ปั้นเสร็จแล้วอย่าคนทันที รอให้ก้อนลอยแล้วจึงเริ่มคนเบา ๆ

เรื่องความสุก หมูสับต้องดูให้แน่ WHO ในโปสเตอร์ Five keys to safer food แนะนำให้ต้มอาหารประเภทซุปให้เดือดเพื่อให้ถึง 70 องศาเซลเซียส วิธีเช็กในครัวบ้านคือตักก้อนที่ใหญ่สุดมาผ่า ถ้าด้านในไม่มีสีชมพูและน้ำที่ไหลออกมาใส ถือว่าสุก ถ้ามีเทอร์โมมิเตอร์อาหาร วัดตรงกลางก้อนที่หนาที่สุด

ก้อนหมูสับกำลังต้มในน้ำซุปใสพร้อมผักกาดขาว

ปรุงรสทีละนิด และคำนวณความเค็มของหม้อตัวเอง

ปรุงตอนท้ายหลังผักและเนื้อสุกแล้ว เพราะผักปล่อยรสหวานกับน้ำออกมาจนรสสุดท้ายเปลี่ยน เติมน้ำปลาครึ่งช้อนโต๊ะ คน ชิม แล้วค่อยเติมต่อ ซุปที่เค็มเกินแก้ยาก ต้องเติมน้ำเปล่าและผักเพิ่มจนหม้อล้น

กรมอนามัยเทียบว่าโซเดียม 2,000 มิลลิกรัมต่อวันเท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลา 4 ช้อนชา หรือซีอิ๊วขาวและซอสปรุงรส 6 ช้อนชา ถ้าคิดแบบง่าย น้ำปลา 1 ช้อนชาจะอยู่ราว 500 มิลลิกรัมโซเดียม

ตัวอย่างการคำนวณ (เป็นตัวอย่าง ค่าจริงขึ้นกับยี่ห้อ ต้องอ่านฉลากขวดที่ใช้) หม้อนี้ใส่น้ำปลา 1 ช้อนโต๊ะ หรือ 3 ช้อนชา คิดเป็นราว 1,500 มิลลิกรัมโซเดียมทั้งหม้อ หารสามชามได้ราว 500 มิลลิกรัมต่อชามจากน้ำปลาอย่างเดียว ตัวเลขนี้ยังไม่รวมซีอิ๊วขาว ผงปรุงรส และกับข้าวจานอื่นในมื้อเดียวกัน ถ้าโต๊ะมีของเค็มอยู่แล้ว ชามแกงจืดควรจืดกว่าที่คิด ดูต่อที่โซเดียมกินวันละเท่าไหร่

เคล็ดที่ช่วยให้รสไม่จืดแม้เกลือน้อย คือพริกไทยป่นสดตอนเสิร์ฟ กระเทียมเจียวนิดเดียว และผักที่หวานในตัวอย่างฟักเขียวหรือผักกาดขาว

โครงเดียวกัน เปลี่ยนผักได้สี่แบบ

แบบ ผักตัวหลัก โปรตีน จุดที่ต้องระวัง
ตำลึงหมูสับ ตำลึง 2 กำมือ หมูสับปั้นก้อน ลงตำลึงตอนปิดไฟ ไม่ให้สีหม่น
ผักกาดขาวซี่โครงหมู ผักกาดขาว 300 กรัม ซี่โครงหมูต้มนานก่อน ซี่โครงต้องนุ่มก่อนค่อยลงผัก
วุ้นเส้นเห็ด วุ้นเส้น 1 ก้อนเล็ก เห็ด หมูสับหรือกุ้ง เพิ่มน้ำอีกถ้วยเพราะวุ้นเส้นดูดน้ำ
ฟักเขียวหมูสับ ฟักเขียว 300 กรัม หมูสับ ฟักปล่อยน้ำ ปรุงรสทีหลังสุด

แบบวุ้นเส้นควรตัดวุ้นเส้นให้สั้นหลังแช่น้ำ เพราะวุ้นเส้นยาวพันกันเป็นก้อนเมื่อตักเสิร์ฟ

ซุปขุ่น จืด ผักเละ แก้ตรงไหน

ซุปขุ่น มักมาจากไฟแรงตอนหมูสับลงหม้อหรือการคนตอนที่ก้อนยังไม่เซ็ตตัว รอบหน้าลดไฟและรอให้ก้อนลอย ถ้าขุ่นแล้วกรองผ้าขาวบางได้ แต่รสจะเปลี่ยนเล็กน้อย

ซุปจืดแต่ไม่อยากเติมน้ำปลาเพิ่ม ลองพริกไทยป่นสดหนึ่งหยิกและต้นหอมซอยก่อน ถ้ายังไม่พอค่อยเติมน้ำปลาครั้งละครึ่งช้อนชา

ผักเละ เพราะลงผักใบก่อนเวลาหรือวางหม้อทิ้งไว้บนเตาที่ยังร้อน วิธีกันคือลงท้ายสุดและยกหม้อออกจากเตาทันที

หมูสับกระด้าง มักเพราะไม่ได้นวดหรือใช้หมูสับแบบแห้งไม่มีมัน รอบหน้าผสมมันหมูบดหรือหมูสามชั้นสับเล็กน้อย

ชามแกงจืดผักกับข้าวสวยบนโต๊ะอาหาร

เหลือแล้วเก็บและอุ่นอย่างไร

โปสเตอร์ของ WHO ระบุว่าไม่ควรวางอาหารสุกไว้ที่อุณหภูมิห้องเกิน 2 ชั่วโมง ควรเข้าตู้เย็นโดยเร็ว และแนะนำให้เก็บอาหารร้อนไว้ที่อุณหภูมิสูงกว่า 60 องศา หรือเย็นไว้ต่ำกว่า 5 องศา ที่บ้านจึงควรตักแบ่งใส่กล่องแบนให้เย็นเร็ว มากกว่าปล่อยทั้งหม้อใหญ่ให้เย็นเองบนเตา อุ่นด้วยการต้มให้เดือดอีกครั้ง

ผักที่ลงหม้อนานจะเปื่อยเมื่อเก็บค้างคืน ถ้าทำแต่แรกให้เผื่อเก็บ ให้แยกผักใบไว้ต่างหาก ลงตอนอุ่นรอบสอง

ถ้าทำครั้งแรก

เริ่มจากฟักเขียวหรือผักกาดขาว เพราะผักสองอย่างนี้ให้เวลาเหลือเฟือและให้รสหวานช่วยปรุง ตวงน้ำปลาด้วยช้อนจริงก่อนลงหม้อ แล้วจดว่าหม้อนี้ใช้กี่ช้อน ครั้งหน้าจะปรับได้ตรงขึ้น

คนที่ต้องคุมโซเดียม เช่นคนเป็นโรคไตหรือความดันสูง ควรถามแพทย์หรือนักกำหนดอาหารเรื่องตัวเลขที่เหมาะกับตัวเอง เพราะเกณฑ์ 2,000 มิลลิกรัมต่อวันที่กรมอนามัยใช้เป็นเกณฑ์ทั่วไปสำหรับประชาชน

คำถามที่พบบ่อย

แกงจืดกับต้มจืดต่างกันไหม

ในครัวไทยใช้แทนกันได้ ทั้งสองคือซุปรสอ่อนใสที่ปรุงด้วยน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาวกับพริกไทย บางบ้านเรียกต้มจืดเมื่อมีเต้าหู้หมูสับ และเรียกแกงจืดเมื่อเป็นผักล้วนหรือวุ้นเส้น แต่ไม่มีกฎตายตัว

ไม่มีกระดูกหมู ใช้อะไรทำน้ำซุปแทนได้

น้ำเปล่ากับรากผักชีและพริกไทยเม็ดทุบก็พอสำหรับวันที่ผักมีรสหวานในตัวเอง เช่นผักกาดขาวหรือฟักเขียว ถ้าอยากได้ความมันให้ผัดกระเทียมเจียวนิดเดียวใส่ท้ายหม้อ ส่วนน้ำต้มกระดูกแช่แข็งที่ทำไว้ก็หยิบมาใช้ได้เลย

ผักเปื่อยเร็วเพราะอะไร และทำให้ไม่เละได้ไหม

ผักใบอ่อนสุกในไม่กี่สิบวินาทีถึงหนึ่งนาที ถ้าลงพร้อมผักก้านหนาแล้วต้มต่อจนจบก็เปื่อย ให้ลงเป็นลำดับสุดท้ายแล้วปิดไฟทันที ความร้อนในหม้อพอให้สุก

แหล่งอ้างอิง

  1. Five keys to safer food - Poster | World Health Organization (WHO)
  2. กรมอนามัย แนะวิธี “เช็กโซเดียม” ใน 1 วัน ไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัม | กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (อนามัยมีเดีย)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดอาหาร

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดอาหาร