สรุปประเด็นสำคัญ
- แกงเลียงคือแกงน้ำใสไม่ใส่กะทิ พริกแกงตำจากพริกไทย หอมแดง กะปิ และกุ้งแห้งป่น ใส่ผักหลายชนิด มีใบแมงลักให้กลิ่นเฉพาะตัว
- ตำรับสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลให้ 6 คน ใช้ฟักทอง บวบเหลี่ยม น้ำเต้า เห็ดฟางตูม ใบตำลึง และใบแมงลัก
- ลวกผักแยกตามเวลา บวบราว 4 นาที ฟักทอง 3 นาที น้ำเต้า 6 นาที เห็ดฟาง 2 นาที แล้วใช้น้ำลวกผักละลายพริกแกง
- แกงเลียงรสไม่จัดเค็ม แต่กะปิ น้ำปลา และกุ้งแห้งล้วนมีโซเดียม ควรปรุงพอดีและกินกับผัก
แกงเลียงเป็นแกงน้ำใสไม่ใส่กะทิ ทำโดยตำพริกไทย หอมแดง กะปิ แล้วใส่กุ้งแห้งป่นลงไปให้เป็นพริกแกง ละลายในน้ำที่ลวกผัก ต้มจนเดือด ปรุงด้วยน้ำปลา ใส่ใบตำลึงกับใบแมงลัก แล้วใส่ผักที่ลวกไว้ ปิดไฟเสิร์ฟร้อนๆ ตำรับที่ผมใช้เป็นหลักคือของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ปริมาณสำหรับราว 6 คน ใช้เวลาไม่นานถ้าเตรียมผักไว้ก่อน

เครื่องที่ต้องมี
ปริมาณทั้งหมดมาจากตำรับของสถาบันโภชนาการ หน่วยเป็นถ้วยตวงตามต้นฉบับ
| กลุ่ม | วัตถุดิบ | ปริมาณ |
|---|---|---|
| พริกแกง | พริกไทยเม็ด | ¾ ช้อนชา |
| หอมแดงซอยหยาบ | ½ ถ้วยตวง | |
| กะปิ | 1½ ช้อนโต๊ะ | |
| กุ้งแห้งป่นละเอียด | 1 ถ้วยตวง | |
| น้ำ | น้ำต้มผักหรือน้ำซุป | 3¼ ถ้วยตวง |
| น้ำสำหรับลวกผัก | 5 ถ้วยตวง | |
| ปรุงรส | น้ำปลา | 17 กรัม |
| ผัก | ฟักทอง (ชิ้นราว 1.5 x 1.5 x 2.5 ซม.) | 1 ถ้วยตวง |
| บวบเหลี่ยม (หั่นเฉียง) | 1½ ถ้วยตวง | |
| น้ำเต้า (ชิ้นราว 2.3 x 2.5 x 1.5 ซม.) | 1 ถ้วยตวง | |
| เห็ดฟางตูม (ผ่าครึ่ง) | 24 ชิ้น | |
| ใบตำลึง | 3 ถ้วยตวง | |
| ใบแมงลัก | 5 ถ้วยตวง |
ถ้าหาผักครบไม่ได้ ผมแนะนำให้ปรับตามตลาด แต่ควรมีฟักทอง บวบ และใบแมงลักเป็นแกนหลัก เพราะตำรับระบุว่าใบแมงลักให้กลิ่นหอมเฉพาะของแกงเลียง
ขั้นตอน

- ตำพริกไทยเม็ดให้ละเอียดก่อน ใส่กะปิกับหอมแดงตำต่อจนเข้ากัน ใส่กุ้งแห้งป่นละเอียดลงไปตำรวม ได้พริกแกงเนื้อหยาบๆ เป็นก้อน
- เตรียมผัก หั่นฟักทอง บวบ น้ำเต้า ตามขนาดข้างบน ผ่าเห็ดฟางครึ่งลูก เด็ดใบตำลึงและใบแมงลักล้างให้สะอาด
- ต้มน้ำ 5 ถ้วยตวงให้เดือด ลวกผักเป็นชนิดๆ ตามเวลาในตำรับ บวบราว 4 นาที ฟักทองราว 3 นาที น้ำเต้าราว 6 นาที เห็ดฟางราว 2 นาที ตักขึ้นพักแต่ละชนิดแยกกัน ตำรับบอกว่าลวกแบบนี้เพื่อให้สีผักยังสด
- เก็บน้ำที่ลวกผักไว้ ตวงราว 3½ ถ้วยตวง ละลายพริกแกงลงในน้ำนี้ แล้วตั้งไฟจนเดือด
- ปรุงด้วยน้ำปลา ใส่ใบตำลึง ใบแมงลัก และผักที่ลวกไว้ทั้งหมด คนให้เข้ากัน ปิดไฟทันที เสิร์ฟร้อน
ตำรับให้ปิดไฟทันทีหลังใส่ผักและใบแมงลัก เพราะความร้อนที่ค้างในน้ำแกงพอให้ใบสุก และไม่ต้องต้มต่อให้กลิ่นใบแมงลักลดลง
ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง
- ผักเละหรือสีซีด ผักแต่ละชนิดสุกไม่เท่ากัน อย่าลวกรวมหม้อเดียวพร้อมกัน ตำรับให้ลวกแยกตามเวลาด้านบน ตักขึ้นทันทีเมื่อครบเวลา
- น้ำแกงจืด ตำรับระบุว่ารสควรเค็มพอดี เผ็ดพริกไทยเล็กน้อย ถ้าจืดให้เติมน้ำปลาทีละน้อย ชิมก่อนทุกครั้ง
- น้ำแกงข้นหรือใสเกินไป ตำรับอธิบายว่าน้ำแกงที่ถูกต้องไม่ใสจนเป็นน้ำเปล่าและไม่ข้นเกิน ถ้าข้น เติมน้ำลวกผักที่เหลือ ถ้าใส เติมกุ้งแห้งป่นหรือกะปิทีละน้อย แล้วต้มต่ออีกครู่
- ผักไม่หวาน ผักที่สดจะให้ความหวานตามธรรมชาติกับน้ำแกง ตำรับเน้นใช้ผักสด ถ้าผักเก่าหรือเหี่ยว รสน้ำแกงจะแบน
เค็มจากอะไร และคุมยังไง
แกงเลียงดูใสเบา แต่เครื่องปรุงสามอย่างล้วนมีโซเดียม คือกะปิ กุ้งแห้ง และน้ำปลา กรมควบคุมโรคเผยแพร่ข้อมูลเมื่อวันที่ 14 มกราคม 2568 ว่าองค์การอนามัยโลกแนะนำให้บริโภคโซเดียมไม่เกิน 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน เทียบเท่าเกลือราว 1 ช้อนชา แต่การสำรวจเมื่อปี 2552 พบว่าคนไทยกินเฉลี่ย 4,352 มิลลิกรัมต่อคนต่อวัน และชี้ว่าอาหารโซเดียมสูงรวมถึงเครื่องปรุงรสอย่างน้ำปลา ซอส และผงปรุงรส รวมถึงอาหารตากแห้งและหมักดอง
กุ้งแห้งกับกะปิเป็นของตากแห้งและหมักทั้งคู่ จึงตกอยู่ในกลุ่มที่ควรระวังเรื่องปริมาณ ถ้ากินแกงเลียงทุกวัน อาจลดน้ำปลาที่เติมตอนสุดท้ายลง แล้วชิมน้ำแกงก่อนเติมเสมอ เรื่องเกณฑ์โซเดียมอ่านต่อได้ที่ปริมาณโซเดียมที่ควรกินต่อวัน
กินกับอะไร และผักแต่ละอย่างให้อะไร
สถาบันโภชนาการบอกว่านิยมกินแกงเลียงคู่น้ำพริกกะปิ ซึ่งผมเขียนสูตรไว้ที่น้ำพริกกะปิ ถ้าอยากลองแกงน้ำใสแบบอื่น ลองดูแกงจืดวิธีทำ ที่ใช้โครงเดียวกับตำลึงและผักอื่นได้
ผักในแกงเลียงมีฟักทองและเห็ดฟางที่ผมเขียนแยกไว้ ดูประโยชน์ของฟักทอง และเห็ดกินได้มีอะไรบ้าง ถ้าซื้อผักสดจากตลาดมาทำ ล้างให้สะอาดตามวิธีล้างผักให้สะอาด
ถ้าทำครั้งแรก
เตรียมผักทั้งหมดให้เสร็จก่อนเปิดเตา วางลวกตามลำดับเวลา คือน้ำเต้าก่อนเพราะใช้เวลานานสุด ราว 6 นาที ตามด้วยบวบ 4 นาที ฟักทอง 3 นาที เห็ดฟาง 2 นาที ผมเรียงแบบนี้เพื่อให้ตักขึ้นได้ทีละชนิดโดยไม่ต้องรอ ลำดับนี้เป็นการเรียงใหม่ของผมจากเวลาในตำรับ ไม่ได้ระบุไว้ในตำรับ ปรุงรสอ่อนไว้ก่อน แล้วเติมที่โต๊ะ ใบแมงลักใส่เป็นอย่างสุดท้ายทุกครั้ง
ตำรับที่เปิดอ่านไม่ได้ให้ข้อมูลการเก็บแกงเลียงที่เหลือ ผมจึงไม่ระบุจำนวนวัน ถ้าทำเผื่อ ควรแยกผักกับน้ำแกง แล้วอุ่นด้วยไฟอ่อนจนร้อนทั่วก่อนกิน
คำถามที่พบบ่อย
แกงเลียงใส่กะทิไหม
ตำรับของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดลไม่ใส่กะทิ ใช้น้ำต้มผักหรือน้ำซุปและน้ำลวกผักเป็นน้ำแกง
ใบแมงลักกับใบกะเพราใช้แทนกันได้ไหม
ตำรับที่เปิดอ่านระบุว่าใบแมงลักให้กลิ่นหอมเฉพาะของแกงเลียง ไม่ได้ระบุว่าใช้อย่างอื่นแทนได้ จึงควรใช้ใบแมงลักถ้าหาได้
ทำไมต้องลวกผักก่อน
ตำรับแนะนำลวกผักแยกชนิดตามเวลาเพื่อให้ผักสีสดและสุกพอดี แล้วนำน้ำที่ลวกผักมาละลายพริกแกงต่อ
กินแกงเลียงกับอะไร
สถาบันโภชนาการบอกว่านิยมกินคู่น้ำพริกกะปิ
แหล่งอ้างอิง
- แกงเลียง (ตำรับอาหารไทย ภาคกลาง) | สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล
- ลดเค็ม ลดโซเดียม (เผยแพร่ 14 มกราคม 2568) | กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข





