ชาผลไม้โฮมเมด 10 สูตรชงทั้งร้อนและเย็น ใช้ผลไม้ไทยที่หาได้ตามตลาด

ชาผลไม้ที่ทำเองที่บ้าน คือชาที่ชงจากใบชาหรือสมุนไพร แล้วผสมกับผลไม้สด ผลไม้เชื่อม หรือน้ำผลไม้ ได้กลิ่นหอมสดและรสเปรี้ยวหวานที่ไม่ฉุนเหมือนเครื่องดื่มขวด ข้อดีคือคุมความหวานได้เอง ใช้ผลไม้ตามฤดูที่หาง่าย และใช้อุปกรณ์แค่หม้อต้มน้ำกับเหยือกหนึ่งใบ

ชาผลไม้ที่พลาดมักขม ผลไม้เละ และเปรี้ยวชนกับชาจนกลืนยาก พอจับหลักได้ไม่กี่ข้อ ทุกสูตรก็นิ่ง ด้านล่างเริ่มจากหลักพื้นฐานก่อน แล้วค่อยเป็น 10 สูตร

โครงของชาผลไม้หนึ่งเหยือก

ชาผลไม้ที่รสกลมมีสี่ส่วน คือ ฐานชา ผลไม้หลัก ความหวาน และตัวเสริมกลิ่นอย่างใบสะระแหน่ ขิง หรือเปลือกส้ม ถ้ามีแต่ชากับน้ำเชื่อมก็เป็นแค่ชาหวาน ถ้าใส่ผลไม้มากเกินก็กลายเป็นน้ำผลไม้เจือจาง

สัดส่วนตั้งต้นที่ใช้ได้เกือบทุกสูตร คือใบชา 2 ช้อนชาต่อน้ำร้อน 500 มิลลิลิตร ผลไม้หั่นหรือบด 100-150 กรัม และน้ำเชื่อมหรือน้ำผึ้ง 1-2 ช้อนโต๊ะ แล้วปรับหลังชิม อย่าใส่หวานทั้งหมดตั้งแต่แรก เพราะผลไม้แต่ละล็อตหวานไม่เท่ากัน

เลือกฐานชาให้เข้ากับผลไม้

ฐานชา	ลักษณะรส	ผลไม้ที่เข้ากัน
ชาดำซีลอน	เข้ม หอม ฝาดกลาง	ลิ้นจี่ ส้ม พีช มะนาว
ชาเขียวอ่อน	สดเบา ขมน้อยถ้าชงถูกอุณหภูมิ	แอปเปิล แตงโม สับปะรด
ชาอู่หลง	หอมนวล มีกลิ่นดอกไม้	พีช ลูกแพร์ ลำไย
ชาดอกไม้หรือสมุนไพร (ไม่มีคาเฟอีน)	เบา หวานธรรมชาติ	สตรอว์เบอร์รี องุ่น เสาวรส

ฐานชาสมุนไพรที่หาง่ายในไทยมีให้เลือกอีกหลายชนิด ดูวิธีชงแต่ละตัวได้ในชาสมุนไพร 15 ชนิดที่คนไทยคุ้นเคย

ขั้นตอนพื้นฐานที่ใช้ได้ทุกสูตร

1. ล้างผลไม้ใต้น้ำไหลก่อนปอกหรือหั่น ผลไม้เปลือกแข็งอย่างส้มหรือแอปเปิล ใช้แปรงขัดเปลือก เพราะเปลือกจะลงไปแช่ในชาด้วย (3 นาที)
2. ชงชาให้เข้มกว่าที่ดื่มปกติเล็กน้อย เพราะน้ำแข็งและผลไม้จะทำให้รสจางลง
3. กรองใบชาออกตรงเวลา อย่าแช่ทิ้งไว้ แทนนินจะออกมามากจนขมฝาด
4. พักชาให้อุ่นหรือเย็นก่อนใส่ผลไม้สด ความร้อนจัดทำให้ผลไม้เปื่อยและกลิ่นสดหาย
5. ใส่ผลไม้ ความหวาน และตัวเสริมกลิ่น ชิมแล้วค่อยปรับ
6. แช่เย็น 1-2 ชั่วโมงให้รสกลมก่อนเสิร์ฟ

อุณหภูมิน้ำสำคัญกว่าที่คิด ชาดำใช้น้ำเดือดจัดได้ ชาเขียวใช้น้ำราว 70-80 องศาเซลเซียส คือปล่อยน้ำเดือดทิ้งไว้ 2-3 นาทีก่อนเท และชงแค่ 2-3 นาที ไม่มีเทอร์โมมิเตอร์ก็ดูว่าน้ำเลิกมีฟองใหญ่แล้ว

5 สูตรชงเย็น

ชงเย็นเหมาะกับอากาศร้อนของไทย และให้กลิ่นผลไม้สดชัดที่สุด

1. ชาลิ้นจี่ดอกกุหลาบ

ชาดำ 2 ช้อนชา ชงน้ำร้อน 400 มิลลิลิตร 3 นาที กรองแล้วพักให้เย็น ใส่ลิ้นจี่ปอกเปลือก 6-8 ลูก บีบเบา ๆ ให้ช้ำนิดหนึ่ง เติมน้ำเชื่อมลิ้นจี่ 2 ช้อนโต๊ะ และกลีบกุหลาบแห้งชนิดกินได้หยิบมือเล็ก ถ้าใช้ลิ้นจี่กระป๋อง ลดน้ำเชื่อมลง เพราะน้ำในกระป๋องหวานอยู่แล้ว

2. ชาเขียวส้มโอมะนาว

ชาเขียวอ่อนชงเย็น 400 มิลลิลิตร ผสมน้ำส้มโอคั้น 100 มิลลิลิตร และน้ำมะนาว 1 ช้อนโต๊ะ ใส่กลีบส้มโอแกะลงไปให้เคี้ยวได้ ความขมอ่อน ๆ ของส้มโอเข้ากับชาเขียวมาก ชอบหวานค่อยเติมน้ำผึ้ง

3. ชาพีชอู่หลง

อู่หลงชงน้ำราว 85 องศาเซลเซียส 3 นาที พักให้เย็น ใส่พีชหั่นชิ้น 1 ลูก และขิงฝานบาง 2 แผ่น แช่ตู้เย็น 2 ชั่วโมง ได้ชาหอมนุ่มที่ต้องการหวานน้อย

4. ชาสับปะรดตะไคร้

ต้มตะไคร้ทุบ 1 ต้นในน้ำ 500 มิลลิลิตร 10 นาที ปิดไฟ ใส่ชาเขียว 1 ช้อนชา แช่ 2 นาที กรอง แล้วผสมสับปะรดปั่นหยาบ 100 กรัม เปรี้ยวหวานแบบที่คนไทยคุ้น

5. ชาแอปเปิลอบเชย

ชงชาดำเข้ม ใส่แอปเปิลหั่นเต๋าครึ่งลูก และอบเชยแท่ง 1 ชิ้นแช่ในเหยือก ได้กลิ่นอุ่น ๆ ที่ดื่มเย็นก็อร่อย เหมาะกับหน้าฝนที่อากาศชื้น

5 สูตรชงร้อน

ชาร้อนใช้ผลไม้ที่ทนความร้อนได้ และรสจะเข้มขึ้น

6. ชาส้มขิง

ส้มเขียวหวาน 1 ลูก ปอกเปลือกเก็บไว้บางส่วน ใส่กาพร้อมชาดำ 1 ช้อนชา ขิงสด 3 แผ่น และน้ำร้อน 300 มิลลิลิตร ชง 4 นาที คนที่มีกรดไหลย้อนระวังความเปรี้ยวของส้ม

7. ชาแอปเปิลลูกแพร์กานพลู

ต้มแอปเปิลกับลูกแพร์หั่นเล็กอย่างละครึ่งลูก ในน้ำ 500 มิลลิลิตร พร้อมกานพลู 2-3 ดอก 8 นาที ใส่ชาอู่หลงช่วงท้าย ปิดฝาแช่ 3 นาที กรองแล้วเติมน้ำผึ้งเล็กน้อย

8. ชาลำไยเก๊กฮวย

ลำไยแห้ง 5-6 เม็ด ต้มกับเก๊กฮวยแห้ง 1 ช้อนโต๊ะ ในน้ำ 500 มิลลิลิตร 10 นาที ได้น้ำสีทองกลิ่นหวานธรรมชาติ แทบไม่ต้องเติมน้ำตาล และไม่มีคาเฟอีน ดื่มตอนเย็นได้

9. ชามะม่วงใบเตย

มะม่วงน้ำดอกไม้สุกบด 3 ช้อนโต๊ะ ผสมน้ำต้มใบเตยร้อน 300 มิลลิลิตร และชาขาวอ่อน 100 มิลลิลิตร คนให้เข้ากันแล้วเสิร์ฟทันที รสละมุนคล้ายขนมไทย

10. ชาเสาวรสน้ำผึ้งมะนาว

เนื้อเสาวรส 2 ลูกพร้อมเมล็ดใส่ถ้วย เทชาเขียวร้อนอ่อน 300 มิลลิลิตร ใส่น้ำผึ้ง 1 ช้อนโต๊ะ บีบมะนาวครึ่งซีก เสาวรสเปรี้ยวเด่นมาก จึงใส่น้ำผึ้งตั้งแต่ต้นเพื่อไม่ให้เปรี้ยวแหลม สัดส่วนน้ำผึ้งกับมะนาวที่หวานพอดีดูเพิ่มได้ในน้ำผึ้งมะนาว

น้ำตาลในชาผลไม้ นับยังไง

WHO นับน้ำผึ้ง น้ำเชื่อม และน้ำผลไม้เป็นน้ำตาลอิสระ เหมือนน้ำตาลทราย และแนะนำให้น้ำตาลอิสระต่ำกว่า 10% ของพลังงานต่อวัน ถ้าลดเหลือต่ำกว่า 5% หรือราว 25 กรัม (6 ช้อนชา) จะได้ประโยชน์เพิ่ม WHO ยังยกตัวอย่างว่าน้ำอัดลมหนึ่งกระป๋องมีน้ำตาลได้ถึง 40 กรัม

NHS แนะนำให้น้ำผลไม้และสมูทตี้รวมกันไม่เกินวันละ 150 มิลลิลิตร และดื่มพร้อมมื้ออาหาร สูตรที่เทน้ำผลไม้คั้นลงไปผสม อย่างชาเขียวส้มโอ จึงใช้โควตานี้ไปด้วย ส่วนสูตรที่แช่เนื้อผลไม้แล้วกรองออก น้ำตาลที่ละลายลงน้ำชาน้อยกว่า

ในหนึ่งแก้ว	น้ำตาลอิสระที่ใส่	เทียบกับ 6 ช้อนชาต่อวัน
ชาลำไยเก๊กฮวยไม่เติมหวาน	ไม่มี	0
ชาพีชอู่หลงเติมน้ำผึ้ง 1 ช้อนชา	1 ช้อนชา	หนึ่งในหก
ชาลิ้นจี่ใส่น้ำเชื่อม 2 ช้อนโต๊ะ	ราว 6 ช้อนชา	เต็มโควตา
ชาเขียวส้มโอใส่น้ำส้มโอคั้น 100 มล.	น้ำผลไม้	ใช้โควตาน้ำผลไม้ 150 มล. ไปสองในสาม

ปริมาณน้ำตาลที่ควรได้ต่อวันอธิบายละเอียดในน้ำตาลวันละเท่าไร

ลดหวานโดยไม่จืด

ใช้เปลือกผลไม้ตระกูลส้มที่ล้างสะอาดแล้ว เพราะน้ำมันหอมในเปลือกทำให้กลิ่นเด่นโดยไม่ต้องเติมน้ำตาล เลือกผลไม้ที่หวานเองเป็นฐาน เช่นสับปะรด ลำไย องุ่น แล้วลดน้ำเชื่อมลงครึ่งหนึ่ง แช่ผลไม้ในชาเย็นนานขึ้น 3-4 ชั่วโมงให้รสซึมเข้าน้ำชา และเลี่ยงน้ำผลไม้กล่องกับน้ำเชื่อมสำเร็จรูปที่มักหวานจัด

คนที่เป็นเบาหวานหรือคุมน้ำตาลในเลือด ให้ถามแพทย์หรือนักกำหนดอาหารเรื่องปริมาณผลไม้และความหวานที่เหมาะกับตัวเอง

เลือกผลไม้ตามฤดู

ผลไม้สุกจัดแต่ยังไม่เละให้หวานและหอมที่สุด ผลไม้ดิบเปรี้ยวฝาด ส่วนผลไม้งอมมีกลิ่นหมักปนลงไปในชา ผมเลือกตามฤดู ลิ้นจี่และมะม่วงช่วงหน้าร้อน ส้มช่วงปลายปี สับปะรดมีเกือบทั้งปี ของตามฤดูถูกกว่าและรสดีกว่า

ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง

ชาเขียวหรือชาขาวขมทันทีที่ชง แปลว่าน้ำร้อนเกิน ครั้งหน้าพักน้ำเดือดก่อน 2-3 นาที ถ้าชงไปแล้ว เติมน้ำเย็นเจือจางและเพิ่มผลไม้หวานอย่างสับปะรด

ผลไม้เละและกลิ่นสดหาย เพราะใส่ลงชาร้อนจัด ให้รอชาอุ่นก่อน ยกเว้นสูตรร้อนที่ตั้งใจต้มผลไม้ ชาจืดหลังใส่น้ำแข็ง เพราะน้ำแข็งก้อนใหญ่ละลาย แก้ด้วยการแช่ชาให้เย็นในตู้ก่อน หรือแช่แข็งชาเป็นก้อนไว้ใช้แทนน้ำแข็ง

ชาผลไม้ใส่นมแล้วจับเป็นก้อน เพราะกรดจากผลไม้ทำให้โปรตีนในนมตกตะกอน ถ้าอยากได้ชานมผลไม้ เติมนมเป็นขั้นสุดท้าย คนเบา ๆ และเลือกผลไม้กรดต่ำ วิธีทำชานมแบบไม่แตกตัวอยู่ในชานมโฮมเมด

ชาในเหยือกมีฟองผุดและกลิ่นเปรี้ยวแปลก ๆ หลังผ่านไปข้ามวัน นั่นคือผลไม้เริ่มหมัก ให้เททิ้งทั้งเหยือก อย่าเติมน้ำแข็งแล้วดื่มต่อ

เก็บรักษาและเตรียมล่วงหน้า

FDA แนะนำให้ล้างผลไม้ก่อนหั่น และเก็บผลไม้ที่หั่นแล้วในตู้เย็น ผมจึงแยกเก็บเป็นสองส่วน น้ำชาที่ชงและกรองแล้วใส่ขวดแก้วที่ลวกน้ำเดือด ปิดฝา เก็บตู้เย็น ดื่มภายใน 1-2 วัน ผลไม้หั่นเก็บกล่องปิดสนิทแยกไว้ แล้วค่อยผสมตอนจะดื่ม วิธีนี้ผลไม้ยังสดและน้ำชาไม่ขุ่น

1. ใช้เขียงและมีดที่สะอาด แยกจากเขียงเนื้อดิบ
2. ล้างมือก่อนหั่นผลไม้ทุกครั้ง
3. เหยือกที่ใส่ผลไม้สดแล้ว ไม่ตั้งทิ้งไว้นอกตู้เย็นทั้งบ่าย
4. ตักผลไม้ด้วยช้อนสะอาด ไม่ใช้มือหยิบจากเหยือก

ผลไม้เชื่อมเข้มข้นสำหรับชงเร็วทำได้โดยต้มผลไม้ 200 กรัมกับน้ำตาล 2 ช้อนโต๊ะจนข้น ใส่ขวดแก้วสะอาดเก็บตู้เย็น ตักครั้งละ 1 ช้อนโต๊ะผสมชาเย็นทุกเช้า ใช้ช้อนแห้งสะอาดตักทุกครั้ง และถ้าเห็นราหรือกลิ่นหมักให้ทิ้งทั้งขวด

ใครอยากเปลี่ยนฐานชาเป็นชาเขียวผง ลองเลือกผงที่เหมาะจากมัทฉะคืออะไร มัทฉะเข้ากับสตรอว์เบอร์รีและเสาวรสดีมาก

สูตรแรกที่ควรลอง

ถ้าเพิ่งเริ่ม ผมให้ลองชาลำไยเก๊กฮวยก่อน เพราะต้มหม้อเดียวจบ ไม่ต้องคุมอุณหภูมิ ไม่ต้องเติมน้ำตาล และไม่มีคาเฟอีน พอคุ้นมือแล้วค่อยขยับไปสูตรชงเย็นที่ต้องคุมเวลาชา อย่างชาพีชอู่หลงหรือชาลิ้นจี่ ชิมก่อนเติมหวานทุกครั้ง แล้วจดสัดส่วนที่ชอบไว้ข้างตู้เย็น รอบหน้าจะได้รสเดิมทุกครั้ง