หมาท้องกี่เดือน นับ 63 วันอย่างไร และสัญญาณใกล้คลอด

หมาท้องนานประมาณ 63 วัน หรือ 9 สัปดาห์ ถ้านับเป็นเดือนคือเกือบ 2 เดือนเต็ม ส่วนวันคลอดจริงอาจเร็วหรือช้ากว่านั้นได้หลายวัน VCA Animal Hospitals ให้ช่วงปกติไว้ที่ 57 ถึง 65 วัน และถ้านับจากวันที่ผสมจริงช่วงที่พบอาจกว้างถึง 58 ถึง 72 วัน ดังนั้นสิ่งที่เจ้าของควรทำคือเตรียมของให้พร้อมตั้งแต่สัปดาห์ที่ 7 ไม่ใช่รอให้ถึงวันที่ 63 แล้วค่อยเริ่ม

ทำไมนับจากวันผสมแล้วถึงคลาดเป็นสัปดาห์

ตัวเลข 63 วันมาจากค่าเฉลี่ย ซึ่งเป็นวันนับจากการตกไข่ ส่วนวันผสมกับวันตกไข่ไม่ได้ตรงกัน หมาตัวเมียยอมให้ผสมได้หลายวัน และ VCA ระบุว่าอสุจิอยู่รอดในระบบสืบพันธุ์ได้ราวหนึ่งสัปดาห์ การผสมวันแรกของช่วงสัดกับการผสมวันที่ 6 จึงให้วันคลอดต่างกันได้เกือบสัปดาห์โดยที่ทั้งคู่ถูกต้อง

Merck Veterinary Manual แยกวิธีนับไว้ชัดเจน ซึ่งสัตวแพทย์เลือกใช้ตามข้อมูลที่เจ้าของมี

นับจากอะไร	คลอดหลังจากนั้นประมาณ	ความแม่นยำ
วันที่ตัวเมียยอมให้ผสมวันแรก	58 ถึง 72 วัน	ต่ำ ช่วงกว้างที่สุด
วันที่ผสมสองครั้งตามที่จดไว้	63 ถึง 65 วัน (VCA)	ปานกลาง
วันที่โปรเจสเตอโรนสูงกว่า 2 ng/mL หรือ LH พุ่ง	64 ถึง 66 วัน	สูง ต้องตรวจเลือด
วันแรกของระยะ diestrus จากเซลล์ช่องคลอด	56 ถึง 58 วัน	สูง ต้องตรวจที่คลินิก

ตัวอย่างการคำนวณ ถ้าน้องยอมให้ผสมครั้งแรกวันที่ 1 มีนาคม ช่วงคลอดที่เป็นไปได้คือ 28 เมษายน ถึง 12 พฤษภาคม ค่ากลาง 63 วันตกวันที่ 3 พฤษภาคม ช่วงเกือบสองสัปดาห์นี้เป็นเหตุผลที่คลินิกที่ดูแลการผสมพันธุ์จริงจังจะตรวจฮอร์โมนในช่วงสัด เพื่อให้ได้วันที่แคบลงเหลือ 3 วัน

ตารางรายสัปดาห์ สิ่งที่เกิดขึ้นและสิ่งที่ควรทำ

ตัวเมียหลายตัวไม่แสดงอะไรให้เห็นเลยใน 3 สัปดาห์แรก จึงไม่ต้องตกใจถ้าน้องยังกินและวิ่งเล่นเหมือนเดิม

สัปดาห์หลังผสม	สิ่งที่มักเห็นหรือทำได้	สิ่งที่เจ้าของควรทำ
1 ถึง 2	ไม่มีสัญญาณชัดเจน	จดวันผสมทุกครั้ง ถามหมอก่อนให้ยาหรืออาหารเสริมใด ๆ
3 ถึง 4	ตรวจอัลตราซาวด์ยืนยันท้องได้ คลำหน้าท้องได้แต่ผลไม่คงที่	นัดอัลตราซาวด์หลังวันที่ 28 เพราะผลเชื่อถือได้มากกว่า
5 ถึง 6	ท้องเริ่มป่อง กินมากขึ้นหรือเลือกกิน	ยังให้อาหารเท่าเดิมถึงสัปดาห์ที่ 6 แล้วค่อยเพิ่ม
7	เอกซเรย์เห็นโครงกระดูกลูกชัดเจน	เอกซเรย์นับจำนวนลูก เตรียมคอกคลอด
8	ท้องใหญ่ เต้านมขยาย ขุดหรือหาที่ทำรัง	เริ่มวัดอุณหภูมิทางทวารวันละสองครั้ง
9	อุณหภูมิลด กินน้อยลง กระสับกระส่าย	งดออกไปไหนไกล เบอร์โรงพยาบาลสัตว์ที่รับเคสดึกวางพร้อม

เอกซเรย์ช่วงสัปดาห์ที่ 7 คุ้มกว่าที่คิด VCA แนะนำให้ทำกับหมาท้องทุกตัว เพราะนับลูกได้ตรงที่สุด เมื่อเอกซเรย์ว่ามี 6 ตัวแล้วคลอดออกมาแค่ 4 ตัว เจ้าของจะรู้ทันทีว่ายังเหลืออีก 2 ตัว และต้องไม่ปล่อยไว้เฉย ๆ ในกรณีที่แม่เหนื่อยหรือหยุดเบ่ง

ยืนยันว่าท้องจริงด้วยวิธีไหน

อาการภายนอกอย่างเดียวบอกไม่ได้ ตัวเมียที่ไม่ได้ท้องบางตัวก็ท้องป่อง นมคัด และทำรังได้หลังหมดสัด วิธีที่สัตวแพทย์ใช้ตาม VCA มีดังนี้

• อัลตราซาวด์เป็นวิธีแรกที่เลือก เห็นผลบวกได้เร็วสุดราว 3 สัปดาห์ และเชื่อถือได้หลังวันที่ 28 แต่นับจำนวนลูกยาก
• ตรวจเลือดหา relaxin ใช้ได้ แต่ถ้าตรวจเร็วเกินไป หรือแม่มีลูกเพียง 1 ถึง 2 ตัว อาจได้ผลลบเทียม
• คลำหน้าท้องทำได้ราว 3 ถึง 4 สัปดาห์หลังผสม ผลไม่คงที่ และไม่ควรลองคลำเองเพราะกดแรงเกินไปได้
• เอกซเรย์เหมาะกับสองสัปดาห์สุดท้าย ใช้นับลูก

ถ้าผสมแล้วไม่ตั้งใจให้ท้อง เช่น หมาตัวเมียหลุดออกไปเจอตัวผู้ตอนเป็นสัด VCA แนะนำให้โทรหาสัตวแพทย์ให้เร็วที่สุด มียาที่ยุติการตั้งท้องได้ แต่มีความเสี่ยงและต้องตรวจติดตามเป็นระยะ ไม่ใช่เรื่องที่ซื้อยาให้เองได้ ช่วงสัดของหมาและโอกาสท้องดูเพิ่มได้ที่ หมาตัวเมียเป็นสัดกี่วัน

ให้อาหารตลอดการตั้งท้อง ไม่ต้องเพิ่มตั้งแต่วันแรก

เจ้าของหลายคนเพิ่มอาหารทันทีที่รู้ว่าท้อง ซึ่งไม่จำเป็น VCA ให้แนวทางแบบนี้

1. สองในสามแรกของการตั้งท้อง หรือราว 6 สัปดาห์หลังผสม ให้ปริมาณเท่าเดิม
2. หลังสัปดาห์ที่ 6 ค่อย ๆ เพิ่ม และแบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ เพราะลูกในท้องกดกระเพาะ
3. สามสัปดาห์สุดท้ายอาจกินได้ถึง 1.5 เท่าของปกติ

เลือกอาหารเกรดพรีเมียมที่ฉลากระบุว่าเหมาะกับ gestation and lactation หรือ all life stages ตามมาตรฐาน AAFCO อาหารลูกสุนัขก็ใช้ได้หากสัตวแพทย์เห็นชอบ เพราะพลังงานและโปรตีนสูงกว่าอาหารสุนัขโต อ่านเรื่องการเลือกได้ที่ อาหารลูกสุนัข และวิธีคิดปริมาณที่ ปริมาณอาหารสุนัขต่อวัน อย่าเติมแคลเซียมหรืออาหารเสริมเองโดยไม่ถามหมอ

ยาบางชนิดที่ใช้กับสุนัขทั่วไปไม่เหมาะกับช่วงท้อง รวมถึงยาถ่ายพยาธิและยาหยดกำจัดเห็บหมัดบางตัว การถ่ายพยาธิก่อนผสมหรือในช่วงท้องจึงต้องให้สัตวแพทย์เลือกชนิดและเวลา ดูภาพรวมได้ที่ วิธีถ่ายพยาธิหมา แต่ห้ามใช้ขนาดยาตามบทความ

เตรียมคอกคลอดตั้งแต่สัปดาห์ที่ 7

หมาส่วนใหญ่ชอบมุมเงียบ มืดนิด ๆ และไม่มีคนเดินผ่านบ่อย ลองเตรียมแบบนี้

• กล่องหรือคอกคลอดที่ใหญ่พอให้แม่นอนเหยียดขา มีขอบกั้นเตี้ยพอให้แม่ก้าวข้ามได้ แต่ลูกไม่ตกออกมา
• ผ้ารองที่ซักได้หลายผืน เพราะน้ำคร่ำ เลือด และสารคัดหลั่งออกมากกว่าที่คิด
• ตั้งคอกในห้องที่มีลมถ่ายเท ไม่ตากแดด เมืองไทยลูกสุนัขแรกเกิดควรอบอุ่น แต่แม่ร้อนง่าย ใช้พัดลมเป่าห่างจากตัวแม่
• ให้แม่นอนในคอกก่อนคลอดอย่างน้อย 1 สัปดาห์ จะได้ไม่ไปคลอดใต้เตียงหรือหลังตู้

เตรียมโทรศัพท์ของสัตวแพทย์ที่ดูแลน้อง และเบอร์โรงพยาบาลสัตว์ที่เปิดดึกไว้ล่วงหน้า การคลอดที่มีปัญหามักเกิดตอนเที่ยงคืน

อาการใกล้คลอด: อุณหภูมิ ทำรัง และน้ำเมือก

สัญญาณที่เชื่อถือได้ที่สุดคืออุณหภูมิทางทวาร ตามที่ Cornell Riney Canine Health Center ระบุ อุณหภูมิปกติของหมาอยู่ที่ 100 ถึง 102.5 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 37.8 ถึง 39.2 องศาเซลเซียส) และอาจลดต่ำกว่า 99 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 37.2 องศาเซลเซียส) ภายใน 24 ชั่วโมงก่อนคลอด โดยต่ำอยู่ราว 8 ชั่วโมง ถ้าวัดวันละครั้งอาจพลาดช่วงนั้น จึงควรวัดสองครั้งต่อวันตั้งแต่สัปดาห์ที่ 8 Merck ให้ช่วงอุณหภูมิที่ลดไว้ที่ 36.7 ถึง 37.8 องศาเซลเซียส 8 ถึง 24 ชั่วโมงก่อนคลอด

อีกสัญญาณคือพฤติกรรมทำรัง ฉีกผ้ารอง หายใจหอบ ไม่สบายตัว มักเริ่ม 6 ถึง 12 ชั่วโมงก่อนคลอด และแม่มักไม่กินอาหารในวันนั้น ถ้าเห็นน้ำเมือกใสหรือขาวไหลออกมา ถือว่าอยู่ในช่วงปกติ ส่วนถุงน้ำใสหรือขาวที่โผล่ที่ช่องคลอดแปลว่าลูกตัวแรกใกล้ออกแล้ว

ต้องระวังอย่างหนึ่ง การที่อุณหภูมิไม่ลดไม่ได้แปลว่ายังไม่คลอด Cornell เองก็ระบุว่าบางครั้งตรวจไม่พบ ให้ดูพฤติกรรมประกอบด้วย

ตอนคลอด: ลูกแต่ละตัวห่างกันแค่ไหนถึงปกติ

Cornell อธิบายว่าลูกแต่ละตัวมักออกภายใน 0 ถึง 30 นาทีหลังเริ่มเบ่งแรง ๆ และห่างกันได้ถึง 2 ชั่วโมงถือว่าปกติ แม่หมามักกินรก ซึ่งไม่มีผลดีหรือเสีย แต่ทำให้ท้องเสียได้ ถ้ากินหลายอัน

หลังคลอดจะมีสารคัดหลั่งที่เรียกว่า lochia สีเขียว แดง หรือน้ำตาล เป็นเรื่องปกติและอาจมีนานราว 3 สัปดาห์ และบางตัวนานถึง 8 สัปดาห์ ถ้ามีกลิ่นเหม็นหรือปริมาณมากขึ้น ต้องพบสัตวแพทย์

กรณีที่สัตวแพทย์แนะนำให้ผ่าคลอดแบบวางแผน Merck ระบุว่าวันที่ปลอดภัยคือหลังวันที่ 62 ของการตั้งท้อง เพราะปอดลูกอาจยังไม่พร้อมก่อนหน้านั้น วันที่ต้องกำหนดจากฮอร์โมนหรือผลตรวจ ไม่ใช่จากปฏิทินผสม

หลังคลอดอาทิตย์แรก และถ้าเลยกำหนดแล้วยังไม่คลอด

หลังคลอดควรให้สัตวแพทย์ตรวจแม่และลูกภายใน 1 ถึง 2 วัน เรื่องดูแลลูกอ่อนต่อได้ที่ วิธีเลี้ยงลูกสุนัขแรกเกิด ส่วนแม่ที่เลี้ยงลูกจะกินมากกว่าปกติ ให้คงอาหารคุณภาพสูงไว้ตลอดช่วงให้นม

ถ้าเลยวันที่ 66 นับจากวันที่ตรวจฮอร์โมนยืนยันแล้ว หรือเกินช่วง 72 วันจากวันผสมวันแรกโดยไม่มีสัญญาณคลอด อย่ารอต่อ ให้พาไปตรวจอัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์ว่าลูกยังมีชีวิตอยู่หรือไม่ ถ้าอาการทั่วไปของแม่ดูผิดปกติ ไม่ว่าจะซึม ไม่กินอาหารเกินหนึ่งวัน หรือมีเลือดออกจากช่องคลอด ให้ตรวจดูสัญญาณอื่นใน สัญญาณหมาป่วย

เตรียมอะไรก่อนหมาคลอด

1. จดวันผสมทุกครั้ง พร้อมวันที่ตัวเมียยอมให้ผสมวันแรก
2. นัดอัลตราซาวด์หลังวันที่ 28 เพื่อยืนยันว่าท้องจริง
3. ให้อาหารเท่าเดิมถึงสัปดาห์ที่ 6 แล้วค่อยเพิ่มจนถึง 1.5 เท่าในสามสัปดาห์สุดท้าย
4. เอกซเรย์สัปดาห์ที่ 7 เพื่อรู้จำนวนลูก
5. เริ่มวัดอุณหภูมิวันละ 2 ครั้งตั้งแต่สัปดาห์ที่ 8 และวางคอกคลอดไว้ในห้องเงียบ
6. ถ้าไม่ได้ตั้งใจเพาะพันธุ์ ปรึกษาสัตวแพทย์เรื่อง ทำหมันหมา หลังหย่านม เพื่อไม่ให้เจอเหตุการณ์เดิมซ้ำ

ตัวเลขทั้งหมดนี้เป็นกรอบทั่วไป หมาตัวที่เลี้ยงอยู่ควรดูตามที่สัตวแพทย์ประจำตัวนัดและประเมิน โดยเฉพาะพันธุ์หัวกลมหน้าสั้นอย่างบูลด็อกและปั๊ก ที่มักต้องวางแผนผ่าคลอดล่วงหน้า