หมาตัวเมียเป็นสัดกี่วัน เลือดออกกี่วัน ท้องได้ช่วงไหน

หมาตัวเมียเป็นสัดนานราว 2 ถึง 3 สัปดาห์ถ้านับตั้งแต่เริ่มบวมจนเลือดหยุด Cornell Riney Canine Health Center ระบุว่าเลือดออกจากช่องคลอดมักอยู่ที่ราว 14 ถึง 21 วัน แต่ช่วงที่ตัวเมียยอมให้ตัวผู้ผสมจริงสั้นกว่านั้นมาก ประมาณ 5 ถึง 9 วัน ตัวเลขสองตัวนี้ต่างกัน และต้องรู้ทั้งคู่ เพราะคนเลี้ยงที่เห็นเลือดหยุดแล้วปล่อยหมาออกนอกบ้านมักเจอปัญหาท้องไม่ตั้งใจ

สี่ระยะของวงจรสัด และแต่ละระยะนานเท่าไร

ตัวเลขจากแหล่งต่าง ๆ ไม่เท่ากัน เพราะหมาแต่ละตัวต่างกันมาก ตารางนี้รวมช่วงที่ Cornell และ Merck Veterinary Manual ให้ไว้

ระยะ	นานโดยประมาณ	สิ่งที่เห็น	ท้องได้ไหม
Proestrus	เฉลี่ย 6 ถึง 11 วัน (Merck ให้ 2 ถึง 22 วัน เฉลี่ย 9)	ช่องคลอดบวม เลือดสด ตัวผู้ตามแต่ตัวเมียไม่ยอม	ยัง
Estrus	เฉลี่ย 5 ถึง 9 วัน (ช่วงกว้าง 1 ถึง 21 วัน)	เลือดจางลงเป็นสีฟางหรือชมพู ยกหางหลบให้ตัวผู้	ได้
Diestrus	หลักสัปดาห์ถึงเดือน	ไม่ยอมให้ผสมแล้ว บางตัวมีอาการท้องหลอก	ไม่ได้
Anestrus	พักประมาณ 1 ถึง 6 เดือน	ไม่มีอาการ ไม่น่าสนใจสำหรับตัวผู้	ไม่ได้

สมมุติว่าวันที่ 1 เห็นช่องคลอดบวม วันที่ 9 เลือดเริ่มจาง และวันที่ 17 เลือดหยุด ช่วงท้องได้เสี่ยงที่สุดอยู่ราววันที่ 9 ถึง 17 ไม่ใช่ช่วงเลือดแดงสดที่เจ้าของระวังมากที่สุด

VCA ให้สัญญาณช่วยบอกว่าเข้าสู่ช่วงเสี่ยง คือหมาตัวเมียมักตกไข่เมื่อเลือดเปลี่ยนเป็นน้ำใสสีชมพูหรือสีฟาง และตั้งท้องได้ทุกวันในช่วง estrus เพราะอสุจิมีชีวิตอยู่ได้ราวหนึ่งสัปดาห์ ผสมแล้วแม้ไม่ติดกันก็ท้องได้

สัญญาณที่บอกว่าเริ่มสัดแล้ว

อาการแรกที่เห็นก่อนมีเลือดคือช่องคลอดบวม ซึ่งบางตัวบวมเล็กน้อยจนสังเกตยาก เลือดสีแดงสดมักเป็นสิ่งแรกที่เจ้าของเห็น และ VCA เสริมว่าอาจโผล่หลังเริ่มสัดไปแล้วหลายวัน ลักษณะอื่นที่พบ

• เลียช่องคลอดบ่อย
• ปัสสาวะบ่อย กะปริบกะปรอย หรือฉี่ทิ้งไว้ตามเสาและมุมที่เดินผ่าน
• กระสับกระส่าย นิสัยเปลี่ยน บางตัวขี้อ้อนมากขึ้น บางตัวหงุดหงิด
• กินน้อยลงชั่วคราว
• ตัวผู้ในละแวกมารอหน้าบ้านหรือเห่าหอนตอนกลางคืน

ถ้าเลี้ยงในคอนโด อาจไม่มีตัวผู้มาให้เห็นเลย แต่หมาตัวผู้ในบ้านเดียวกันจะสนใจตลอด

สัดครั้งแรกและรอบถัดไป

ตัวเลขเฉลี่ยบอกว่าหมาเป็นสัดครั้งแรกประมาณ 6 เดือน แต่ Cornell ให้ช่วงกว้างถึง 6 ถึง 24 เดือน โดยพันธุ์เล็กมาก่อน VCA ระบุว่าพันธุ์ใหญ่และใหญ่พิเศษอาจไม่เป็นสัดจนอายุ 18 เดือนถึง 2 ปี

กลุ่มขนาด	สัดครั้งแรกโดยประมาณ	จำนวนรอบต่อปี (VCA)
พันธุ์เล็ก	มาก่อน มักราว 6 เดือน	ถึง 3 รอบ
พันธุ์ที่ไม่ใช่ทั้งเล็กและใหญ่	ระหว่างสองกลุ่ม	ราว 2 รอบ
พันธุ์ใหญ่และใหญ่พิเศษ	18 เดือนถึง 2 ปี	ราว 1 รอบ (พันธุ์ยักษ์)

Cornell ระบุว่าหมาส่วนใหญ่เป็นสัดปีละสองครั้งหรือห่างกัน 5 ถึง 11 เดือน ส่วน Merck ให้ช่วงห่างระหว่างรอบ 4 ถึง 13 เดือน เฉลี่ย 7 เดือน รอบแรกมักไม่สม่ำเสมอ และอาจใช้เวลาถึง 2 ปีกว่าจะเข้าที่ จึงไม่ต้องตกใจถ้าสัดแรกสั้นหรือห่างผิดปกติ ให้จดวันที่เริ่มบวมไว้ทุกรอบ แล้วเทียบกับรอบก่อน จะคาดรอบถัดไปได้ใกล้เคียงขึ้น

หมาส่วนใหญ่เป็นสัดได้ตลอดปี ไม่ได้ผูกกับฤดู มีเพียงบางพันธุ์ เช่น เบนจี้และสุนัขลากเลื่อน ที่มักเป็นสัดช่วงฤดูใบไม้ผลิเท่านั้นตามที่ Cornell และ VCA ระบุ

ท้องได้ไหมถ้าไม่ติดกัน และถ้าพลาดไปแล้วทำอย่างไร

คนเลี้ยงมักเข้าใจว่าถ้าตัวผู้กับตัวเมียไม่ติดกันจะไม่ท้อง ซึ่งไม่ถูก VCA ระบุว่าท้องได้แม้ไม่มีการติดกัน ถ้าสงสัยว่าหมาถูกผสม ให้โทรหาสัตวแพทย์ให้เร็วที่สุด มียาที่ใช้ยุติการตั้งท้อง แต่มีความเสี่ยงและต้องมาตรวจติดตามเป็นระยะ ไม่ใช่ยาที่ซื้อให้เองได้

ดูแลหมาระหว่างสัดในบ้านและนอกบ้าน

ช่วงสัดไม่ต้องปิดบ้านทั้งหมด แต่ต้องรัดกุมกว่าปกติ

1. เดินด้วยสายจูงที่แข็งแรงเท่านั้น และเลี่ยงสวนสาธารณะ สนามหมา คอนโดที่มีหมาตัวผู้ที่ไม่ทำหมัน
2. อย่าปล่อยในลานบ้านที่รั้วเตี้ย ตัวผู้กระโดดข้ามหรือขุดลอดได้ และตัวเมียเองก็ปีนหนีออกไปหาตัวผู้ได้
3. ใช้ผ้ารองหรือผ้าอ้อมสำหรับหมาในช่วงเลือดออกมาก เปลี่ยนบ่อยและเช็ดผิวให้แห้ง
4. ถ้าเลี้ยงตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมันในบ้านเดียวกัน ให้แยกคนละห้อง การกั้นรั้วเตี้ยไม่พอ เพราะตัวผู้เครียดและไม่กินอาหารได้
5. อาบน้ำได้ตามปกติ แต่เช็ดให้แห้งสนิท ความอับชื้นทำให้ผิวบริเวณนั้นระคายเคือง ดูความถี่ที่เหมาะที่ อาบน้ำหมาบ่อยแค่ไหน

ผ้าอ้อมช่วยเรื่องคราบ แต่ไม่ใช่เครื่องป้องกันการผสม ไม่ควรเชื่อว่าสวมแล้วจะเดินผ่านตัวผู้ได้

เลี้ยงตัวผู้กับตัวเมียที่เป็นสัดในบ้านเดียวกัน

บ้านที่มีทั้งสองเพศมักเจอปัญหาตัวผู้ร้องไม่หยุด ไม่กินอาหาร ขุดประตู และพยายามปีนรั้วกั้น ตัวผู้ได้กลิ่นฟีโรโมนตั้งแต่ proestrus ซึ่งเร็วกว่าที่ตัวเมียยอมให้ผสมหลายวัน จึงต้องแยกตั้งแต่เห็นช่องคลอดบวมวันแรก ไม่ใช่รอให้ตัวผู้เริ่มขึ้นคร่อม

วิธีที่ใช้ได้จริงคือแยกคนละห้องที่มีประตูทึบ ไม่ใช่รั้วเตี้ย พาตัวผู้ออกไปเดินคนละเวลากับตัวเมีย ถ้าน้องตัวผู้เครียดจนไม่กินเกินวัน ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ การทำหมันตัวผู้ลดพฤติกรรมไล่ตามได้ แต่ไม่ทำให้ตัวเมียหยุดเป็นสัด และตัวผู้ที่เพิ่งผ่าตัดยังผสมได้อยู่พักหนึ่ง จึงต้องแยกต่อไปตามที่หมอสั่ง

สัดผิดปกติ ต้องพาไปหาหมอเมื่อไร

หมาแต่ละตัวต่างกัน แต่มีสัญญาณที่ไม่ควรรอ

• เลือดออกนานกว่าที่เคยเป็นมาก หรือสัดยาวเกินราว 3 ถึง 4 สัปดาห์โดยยังไม่จบ
• ตกขาวเหม็น มีหนอง หรือเลือดออกมากผิดปกติ
• ซึม ไม่กินอาหาร ดื่มน้ำมากผิดปกติ หรืออาเจียนใน 1 ถึง 2 เดือนหลังสัดจบ
• ท้องบวมใหญ่ขึ้นโดยไม่ได้ผสม

อาการกลุ่มหลังเป็นสัญญาณที่สัตวแพทย์ใช้ตรวจหามดลูกอักเสบเป็นหนอง ซึ่งพบหลังสัดจบและอันตรายถึงชีวิต สัญญาณทั่วไปอื่นดูที่ สัญญาณหมาป่วย และถ้าสงสัยให้โทรสัตวแพทย์ในวันเดียวกัน

จดรอบสัดอย่างไรให้คาดรอบหน้าได้

เจ้าของที่จดวันสัดมักไม่ต้องเดา ใช้สมุดหรือโน้ตในมือถือ บันทึกสามอย่างต่อรอบ คือวันที่เริ่มบวม วันที่เลือดเริ่มจาง และวันที่เลือดหยุด ตัวอย่างหมาพันธุ์เล็กตัวหนึ่ง

รอบ	เริ่มบวม	เลือดจาง	เลือดหยุด	ความยาวรวม
1	5 มกราคม	14 มกราคม	22 มกราคม	17 วัน
2	20 มิถุนายน	28 มิถุนายน	8 กรกฎาคม	18 วัน
3	5 ธันวาคม	13 ธันวาคม	24 ธันวาคม	19 วัน

จากข้อมูลนี้ รอบห่างกันประมาณ 5 ถึง 6 เดือน ซึ่งอยู่ในช่วงปกติที่ Cornell ให้ไว้ (5 ถึง 11 เดือน) เจ้าของจึงคาดว่ารอบหน้าน่าจะเริ่มราวมิถุนายนของปีถัดไป และเตรียมนัดทำหมันหรือจัดห้องไว้ก่อน ถ้าวันที่รอบหนึ่งห่างจากที่ผ่านมาไม่ถึง 4 เดือน หรือเลยมากกว่า 13 เดือนโดยไม่มีเหตุ (Merck ให้ช่วงปกติ 4 ถึง 13 เดือน) ให้พาสัตวแพทย์ตรวจ

ท้องหลอกหลังสัด

หลังช่วงสัดจบ ฮอร์โมนของหมาที่ไม่ท้องก็เปลี่ยนคล้ายหมาท้องได้ บางตัวจึงมีอาการเหมือนมีลูก เต้านมคัดและมีน้ำนม ขุดทำรัง เก็บของเล่นมาไว้ในรัง ซึม หรืออาละวาดกับคนที่เข้าใกล้ของที่ตัวเองหวง อาการมักเกิดในช่วง 1 ถึง 2 เดือนหลังสัด

สิ่งที่เจ้าของทำได้คือเก็บของเล่นที่น้องหวงออก ลดการเลียนมหรือกระตุ้นเต้านม และพาไปตรวจถ้านมคัดแดงร้อน หรือมีอาการต่อเนื่องหลายสัปดาห์ ท้องหลอกที่เป็นซ้ำทุกรอบเป็นเหตุผลหนึ่งที่สัตวแพทย์อาจแนะนำให้ทำหมัน

ถ้าตั้งใจให้ผสม ทำไมอย่าเดาจากสีเลือด

สีเลือดจางลงเป็นแค่สัญญาณคร่าว ๆ Merck อธิบายว่าสัตวแพทย์ใช้การตรวจเซลล์ช่องคลอด (vaginal cytology) ดูว่าเซลล์เปลี่ยนจนเกือบทั้งหมด (90% ขึ้นไป) เป็นเซลล์ที่แข็งตัว ซึ่งบอกว่าอยู่ในระยะ estrus และบางครั้งตรวจฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนร่วม ผลช่วยบอกว่าเหมาะผสมวันไหน และช่วยคาดวันคลอดให้แคบลงด้วย

ถ้าไม่มีแผนเพาะพันธุ์ ความรู้นี้ใช้ในทางกลับกัน คือรู้ว่าช่วงเสี่ยงยาวกว่าที่เห็นด้วยตา ให้เผื่อเวลา แล้วเก็บหมาไว้ในบ้านตลอดจนผ่านสัด

ทำหมัน: ก่อนสัด ระหว่างสัด หรือหลังสัด

VCA ระบุว่าสัตวแพทย์ส่วนใหญ่แนะนำให้ทำหมันก่อนสัดครั้งแรก คือก่อนอายุราว 6 ถึง 7 เดือน แต่พันธุ์ใหญ่บางพันธุ์ เช่น ลาบราดอร์ โกลเด้น และเยอรมันเชพเพิร์ด อาจได้ประโยชน์ทางการแพทย์ถ้ารอหลังสัดแรก ให้คุยกับหมอที่ดูแลน้อง ถ้าหมากำลังสัดอยู่ Cornell แนะนำให้รอประมาณ 2 เดือนหลังสัดจบ ผ่าตัดระหว่างสัดทำได้ถ้าจำเป็น แต่เลือดออกมากกว่า

อ่านเรื่องช่วงอายุที่เหมาะที่ หมาทำหมันกี่เดือน ค่าผ่าตัดที่ ทำหมันหมา ราคาเท่าไหร่ และข้อดีข้อเสียภาพรวมที่ ทำหมันหมา

ปฏิทินดูแลตลอดช่วงสัด

วันที่นับจากเริ่มบวม	ระยะ	ทำอะไร
1 ถึง 9	Proestrus	เริ่มจดวัน ใช้ผ้ารอง เดินเฉพาะสายจูง
9 ถึง 17	Estrus	เฝ้าที่สุด ห้ามอยู่กับตัวผู้ แม้เลือดจางแล้ว
18 ถึง 24	ปลายสัด	ยังระวังอีกสองสามวัน ตรวจผิวและช่องคลอด
หลังสัดจบ 1 ถึง 2 เดือน	Diestrus	สังเกตซึม ดื่มน้ำมาก ท้องหลอก ถ้าจะทำหมันให้นัดหมอ
หลายเดือนถัดไป	Anestrus	ปลอดภัย ใช้เวลานี้วางแผนทำหมันหรือเพาะพันธุ์

ตัวเลขทั้งหมดเป็นค่าเฉลี่ย ถ้าจะผสมพันธุ์จริง สัตวแพทย์ใช้ตรวจเซลล์ช่องคลอดหรือระดับฮอร์โมนเพื่อชี้ช่วงเหมาะ ไม่ควรเดาจากสีเลือด