หมาตาแฉะ ตาแดง แก้ยังไง ดูสีขี้ตาก่อนเช็ดหรือหยอดยา

ตื่นเช้ามาเห็นขี้ตาเกาะเป็นก้อนที่หัวตา หรือตาข้างหนึ่งของหมาแดงก่ำ น้ำตาไหลเป็นทาง แล้วหมาก็เอาหน้าถูพรมไม่หยุด เจ้าของส่วนใหญ่อยากรู้สองอย่าง คือเป็นอะไร และเช็ดเองได้ไหม คำตอบที่ใช้ได้จริงเริ่มจากการสังเกตสามเรื่องก่อนแตะตาหมา ได้แก่ สีและความข้นของขี้ตา เป็นข้างเดียวหรือสองข้าง และหมาหยีตาหรือไม่ หมาตาแฉะตาแดงที่มีแค่ขี้ตาใสเล็กน้อยมักดูแลด้วยการเช็ดได้ แต่ถ้าหยีตา ตาขุ่น หรือขี้ตาเหนียวเขียว ต้องให้หมอตรวจก่อน การหยอดยาเองโดยไม่รู้ว่ามีแผลที่กระจกตาหรือไม่ ทำให้ตาเสียหายได้

อ่านสีขี้ตาก่อนเช็ด

ตำราเมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์อธิบายโรคตาของสุนัขหลายกลุ่ม ตารางนี้รวมลักษณะขี้ตาที่เจ้าของเห็นได้ กับสาเหตุที่มักเกี่ยวข้อง เพื่อใช้ตัดสินใจเบื้องต้นว่าเร่งแค่ไหน

ลักษณะที่เห็น	สาเหตุที่เข้าข่าย	ความเร่งด่วน
น้ำตาใสไหลตลอด คราบน้ำตาที่ขนใต้ตา	ท่อน้ำตาตันหรือแคบ ขนตาหรือขนรอบตาทิ่ม	นัดตรวจในไม่กี่วัน
น้ำตาใสมาก หยีตา กะพริบถี่	สิ่งแปลกปลอม แผลกระจกตา	วันนี้
ขี้ตาเป็นเมือกขาวขุ่น	เยื่อบุตาอักเสบ ภูมิแพ้ ตาแห้งระยะแรก	ภายใน 1 ถึง 2 วัน
ขี้ตาเหนียวข้น เขียวหรือเหลือง	ติดเชื้อแบคทีเรีย ตาแห้ง	ภายใน 1 ถึง 2 วัน เร็วกว่านั้นถ้าเจ็บตา
ตาแดงมาก กระจกตาขุ่นฟ้า ตาดูโปน	ต้อหิน ม่านตาอักเสบ	ทันที
ก้อนสีแดงโผล่ที่หัวตา	ต่อมน้ำตาที่หนังตาที่สามปลิ้น (cherry eye)	นัดตรวจในไม่กี่วัน

ตารางนี้ไม่ได้ใช้แทนการตรวจ หมอยังต้องดูตาด้วยเครื่องมือ แต่ช่วยให้เจ้าของรู้ว่าควรรอได้หรือต้องไปวันนี้

ข้างเดียวหรือสองข้าง บอกต้นเหตุได้ต่างกัน

เมอร์คระบุว่าเยื่อบุตาอักเสบที่เกิดกับตาข้างเดียว มักมาจากสิ่งแปลกปลอม การอักเสบของถุงน้ำตา หรือตาแห้ง ส่วนที่เป็นทั้งสองข้าง มักมาจากไวรัสหรือแบคทีเรีย สารระคายเคือง หรือสารก่อภูมิแพ้

ตาข้างเดียว	ตาสองข้าง
เศษหญ้า ทราย ขนตาทิ่ม	ไวรัส แบคทีเรีย
แผลกระจกตาจากเล็บแมวหรือกิ่งไม้	ภูมิแพ้ ฝุ่น ละอองเกสร
ถุงน้ำตาหรือท่อน้ำตาอักเสบ	สารระคายเคือง เช่น แชมพู ควัน น้ำหอม
ตาแห้งที่เริ่มข้างเดียว	ตาแห้งทั้งสองข้าง

ตาแฉะสองข้างที่มาพร้อมไข้ น้ำมูก ไอ หรือซึม ต้องคิดถึงโรคติดเชื้อทั้งตัว ในลูกหมาที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบ ขี้ตาเหนียวกับน้ำมูกข้นอาจเป็นอาการแรกของไข้หัดสุนัข อ่านเพิ่มที่ ไข้หัดสุนัข และหมาที่ตาแดงคันพร้อมเกาตัวมาก อาจมีภูมิแพ้ผิวหนังร่วมด้วย ดูประกอบได้ใน โรคผิวหนังสุนัข

แผลที่กระจกตา สาเหตุที่หยีตาบ่อยที่สุด

กระจกตาคือชั้นใสด้านหน้าลูกตา เมอร์คระบุว่าแผลกระจกตาส่วนใหญ่เกิดจากการบาดเจ็บ เช่น โดนเล็บแมวข่วน สิ่งแปลกปลอมเข้าตา หรือสารเคมี หมาจะน้ำตาไหลมาก หยีตา และกะพริบถี่ บางตัวเอาเท้าเขี่ยตาหรือเอาหน้าถูพื้น

หมอตรวจแผลด้วยการหยอดสีย้อมฟลูออเรสซีน ซึ่งจะติดบริเวณที่ผิวกระจกตาหลุดและเรืองสีเขียวใต้แสง เมอร์คระบุว่าแผลตื้นที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อนมักหายภายในราวหนึ่งสัปดาห์ด้วยการรักษาที่เหมาะสม แต่แผลลึกหรือแผลที่ติดเชื้ออาจต้องรักษานานกว่าและบางรายต้องผ่าตัด

เหตุผลที่ไม่ควรหยอดยาเองคือ ยาหยอดตาบางตัวที่มีสเตียรอยด์ช่วยลดตาแดงได้เร็ว แต่ทำให้แผลกระจกตาหายช้าลงหรือลึกขึ้น หมอจึงตรวจแผลก่อนเลือกยาเสมอ

หมาหน้าสั้นตาโปน เสี่ยงกว่า

หมาพันธุ์หน้าสั้นที่ตาโปนอย่างชิห์สุ ปั๊ก เฟรนช์บูลด็อก และเปกิงีส มีลูกตาที่ยื่นออกมามาก กระจกตาจึงโดนกระแทกและแห้งง่ายกว่า เจ้าของหมากลุ่มนี้ควรตรวจตาทุกวันระหว่างแปรงขน วิธีดูแลขนรอบหน้าและตาของพันธุ์นี้อ่านต่อได้ที่ ชิห์สุ

ตาแห้ง ขี้ตาเหนียวที่เช็ดเท่าไรก็ไม่หมด

ตาแห้งในสุนัข หรือ KCS (keratoconjunctivitis sicca) คือภาวะที่ต่อมน้ำตาสร้างน้ำตาส่วนที่เป็นน้ำได้ไม่พอ เมอร์คระบุว่าหมาจะมีขี้ตาข้นเหนียว ตาแดง และกระจกตาอาจขุ่นหรือมีสีคล้ำขึ้นเมื่อเป็นนาน ภาวะนี้ตามมาได้หลังไข้หัดสุนัข หรือจากยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม เช่น ซัลโฟนาไมด์

หมอวินิจฉัยด้วยการทดสอบ Schirmer ซึ่งวางแถบกระดาษเล็กๆ ที่ขอบหนังตาล่างหนึ่งนาที แล้ววัดความยาวที่น้ำตาซึมขึ้นมา เมอร์คระบุว่าการรักษามักใช้ยาที่กระตุ้นการสร้างน้ำตา เช่น ไซโคลสปอริน ร่วมกับน้ำตาเทียม และหลายตัวต้องใช้ยาต่อเนื่องระยะยาว

เจ้าของที่เห็นขี้ตาเหนียวทุกวัน เช็ดออกแล้วกลับมาใหม่ภายในครึ่งวัน ควรถามหมอเรื่องการวัดน้ำตา เพราะถ้ารักษาแค่การติดเชื้อด้วยยาปฏิชีวนะ อาการจะดีขึ้นช่วงสั้นแล้วกลับมาอีก เมอร์คระบุไว้เช่นกันว่ายาปฏิชีวนะอย่างเดียวไม่เพียงพอเมื่อมีโรคต้นเหตุ

หนังตาม้วนเข้า ขนตาที่ถูตาทุกวัน

หมาบางตัวน้ำตาไหลและตาแดงเรื้อรังทั้งที่ไม่มีเชื้อโรคเลย ต้นเหตุอยู่ที่หนังตา เมอร์คอธิบายว่าภาวะหนังตาม้วนเข้า (entropion) คือขอบหนังตาพับเข้าด้านใน ทำให้ขนตาและขนรอบตาถูกับผิวลูกตาตลอดเวลา เป็นความผิดปกติของหนังตาที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมพบบ่อยที่สุดในสุนัขหลายสายพันธุ์ และเกิดตามหลังแผลเป็นหรือการหยีตาแรงจากอาการเจ็บตาได้ด้วย

สิ่งที่เจ้าของเห็นคือหมาหยีตาบ่อย น้ำตาไหลเป็นทาง ขอบตาดูเหมือนหายเข้าไปข้างใน เมอร์คระบุว่าถ้าปล่อยไว้นาน ผิวกระจกตาจะเป็นแผลเป็น มีสีคล้ำ และเกิดแผลที่หายช้าได้ การรักษาขึ้นกับอายุและความรุนแรง ลูกหมาบางตัวหมอใช้วิธีเย็บพับหนังตาชั่วคราวระหว่างรอโต ส่วนหมาโตมักต้องผ่าตัดแก้รูปหนังตา ยาหยอดตาช่วยลดการระคายเคืองได้ แต่แก้ต้นเหตุไม่ได้

กระจกตาขุ่นสีชมพูในหมาเลี้ยงกลางแจ้ง

อีกภาวะที่ต่างออกไปคือแพนนัส (pannus) เมอร์คระบุว่าเป็นการอักเสบเรื้อรังของผิวกระจกตาทั้งสองข้าง เริ่มจากขอบกระจกตาที่ต่อกับตาขาว แล้วลามเข้ามาเรื่อยๆ พบบ่อยในเยอรมันเชพเพิร์ด บอร์เดอร์คอลลี่ ไซบีเรียนฮัสกี้ และออสเตรเลียนเชพเพิร์ด ความรุนแรงเปลี่ยนตามอายุ ฤดูกาล และเวลาที่หมาอยู่กลางแจ้ง โรคนี้เกิดจากระบบภูมิคุ้มกัน การรักษาจึงต้องใช้ยาหยอดตาที่หมอสั่งต่อเนื่องไปตลอดชีวิต การหยุดยาเมื่อตาดูดีขึ้นทำให้โรคกลับมา

ท่อน้ำตาตัน และก้อนแดงที่หัวตา

น้ำตาปกติไหลออกทางรูเล็กๆ ที่หัวตา ลงท่อไปที่จมูก เมอร์คระบุว่าเมื่อท่อนี้ตันหรือแคบ น้ำตาจะล้นออกมาที่หน้า เกิดคราบน้ำตาสีน้ำตาลแดงใต้ตา หมอทดสอบได้ด้วยการหยอดสีย้อมแล้วดูว่าออกที่จมูกไหม และล้างท่อด้วยน้ำเกลือได้

ก้อนสีแดงที่โผล่จากหัวตา คือต่อมน้ำตาที่หนังตาที่สามปลิ้นออกมา ที่คนเรียกว่า cherry eye เมอร์คระบุว่าพบบ่อยในค็อกเกอร์สแปเนียล ลาซาแอปโซ บีเกิ้ล เปกิงีส และบูลด็อก การรักษาคือผ่าตัดเย็บต่อมกลับเข้าที่ ไม่ตัดทิ้ง เพราะต่อมนี้สร้างน้ำตาส่วนสำคัญ การตัดออกเพิ่มโอกาสเป็นตาแห้งในภายหลัง

ต้อหินเฉียบพลัน ตาแดงที่รอไม่ได้

ต้อหินคือภาวะความดันในลูกตาสูงจนทำลายจอประสาทตาและเส้นประสาทตา เมอร์คระบุว่าพบในสุนัขราว 1.7 เปอร์เซ็นต์ในอเมริกาเหนือ และแบบเฉียบพลันมาพร้อมอาการที่แยกได้จากตาแดงทั่วไป

• ปวดตามาก หมาหยีตา ไม่ให้จับหัว
• ตาขาวแดงก่ำ เห็นเส้นเลือดชัด
• รูม่านตาขยายค้าง ไม่หดเมื่อโดนแสง
• กระจกตาขุ่นออกฟ้า
• ตาดูโตขึ้นหรือแข็ง
• มองไม่เห็น เดินชนของ

เมอร์คจัดต้อหินเฉียบพลันเป็นภาวะฉุกเฉิน เพราะการมองเห็นเสียได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน ถ้าเห็นกลุ่มอาการนี้ ให้ไปโรงพยาบาลสัตว์ที่มีหมอตาหรือเปิด 24 ชั่วโมงทันที

เช็ดตาที่บ้านให้ถูกวิธี

การเช็ดตาช่วยให้หมาสบายขึ้นและลดคราบ แต่ไม่ได้รักษาต้นเหตุ ทำได้ในกรณีขี้ตาเล็กน้อยที่หมาไม่หยีตา

อุปกรณ์

• สำลีก้อนหรือผ้าก๊อซสะอาด
• น้ำเกลือล้างตาชนิดปราศจากเชื้อ หรือน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว
• ขนมรางวัล

ขั้นตอน

1. ล้างมือก่อน ให้หมานั่งในที่สว่าง
2. ชุบสำลีให้ชุ่ม วางที่หัวตาค้างไว้สองสามวินาทีให้คราบนิ่ม
3. เช็ดจากหัวตาออกไปหางตาเบาๆ ไม่ถูกลงบนลูกตา
4. ใช้สำลีแผ่นใหม่ทุกครั้ง และแยกแผ่นสำหรับตาแต่ละข้าง เพื่อไม่ให้เชื้อข้ามตา
5. ซับขนใต้ตาให้แห้ง คราบน้ำตาที่ชื้นตลอดทำให้ผิวอับ
6. ให้ขนม จบภายในหนึ่งนาที

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	ดูตาตอนเช้า เช็ดขี้ตาถ้ามี
ทุกสัปดาห์	ตัดขนรอบตาที่ทิ่มตาในพันธุ์ขนยาว หรือให้ร้านกรูมมิ่งทำ
หลังอาบน้ำ	ดูว่ามีแชมพูเข้าตาไหม ล้างด้วยน้ำเกลือถ้าสงสัย
เมื่อขี้ตาเปลี่ยนสีหรือเยอะขึ้น	หยุดสังเกตเอง นัดตรวจ

ระหว่างอาบน้ำ ให้ป้องกันแชมพูเข้าตาด้วยการเช็ดหน้าแยกด้วยผ้าชุบน้ำ แทนการฟอกแชมพูทั่วหัว ดูรายละเอียดเรื่องแชมพูที่อ่อนโยนได้ใน แชมพูหมา

พาไปหาหมอพร้อมข้อมูลอะไรบ้าง

หมอตาสัตว์ต้องการข้อมูลที่เจ้าของเห็นที่บ้าน มากกว่าภาพที่เห็นในห้องตรวจไม่กี่นาที

• เริ่มเป็นวันไหน เป็นข้างเดียวหรือสองข้าง
• ภาพถ่ายขี้ตาตอนเช้าก่อนเช็ด
• หมาหยีตา เกาตา หรือถูหน้ากับพื้นไหม
• ช่วงนี้มีอะไรเปลี่ยน เช่น อาบน้ำแชมพูใหม่ ไปวิ่งในสนามหญ้า เล่นกับแมว
• ยาหยอดตาหรือยาอื่นที่ใช้ไปแล้ว พร้อมกล่องยา
• อาการอื่นร่วม เช่น จาม น้ำมูก ไอ ไข้

อย่าเช็ดขี้ตาออกจนหมดก่อนไปหาหมอ ถ้าทำได้ ให้หมอเห็นสภาพจริง และถ้าหมาพยายามเกาตามาก ใส่ปลอกคอกันเลียระหว่างเดินทาง