ภาษากายหมา บอกอะไรได้บ้าง ก่อนน้องจะงับหรือหนี

หมาไม่ได้บอกอารมณ์ด้วยหางอย่างเดียว ต้องอ่านตัวทั้งตัวพร้อมกัน ทั้งความเกร็งของกล้ามเนื้อ ตำแหน่งหาง หู ตา ปาก และสถานการณ์ตรงหน้า AKC สรุปไว้ชัดว่าไม่มีสัญญาณใดบอกเรื่องราวทั้งหมดได้ หางกระดิกไม่ได้แปลว่าสุขเสมอ ขนหลังตั้งก็ไม่ได้แปลว่าจะกัดเสมอ เริ่มจากหางก่อน เพราะเป็นสัญญาณที่เจ้าของอ่านผิดบ่อยที่สุด

หางกระดิก 5 แบบที่คนอ่านผิดบ่อย

VCA Animal Hospitals ซึ่งเขียนโดยสัตวแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรม ระบุว่าการกระดิกหางมักถูกเข้าใจเป็นความเป็นมิตร ซึ่งนำไปสู่การโดนงับหรือกัด เพราะหางกระดิกบอกระดับความตื่นตัว ไม่ได้บอกว่าอารมณ์ดีหรือไม่

ลักษณะหาง	อ่านได้ว่า	อะไรที่ต้องดูควบคู่
ระดับปกติหรือสูงเล็กน้อย กระดิกนุ่ม	เป็นมิตร อยากต่อปฏิสัมพันธ์	ตัวหลวม ปากผ่อนคลาย
ตั้งสูง หูตั้ง	ตื่นตัว จับตาดูอะไรบางอย่าง	ถ้าตัวเกร็ง จ้อง ให้ระวัง
ตั้งสูงแล้วโค้งข้ามหลัง กระดิกเร็วสั้น ๆ	ตื่นตัวมาก อาจพัฒนาไปก้าวร้าว	ถอยและไม่เข้าหา
กระดิกเร็วในท่าต่ำ	กลัว ไม่ใช่ดีใจ	หูแนบ ตัวต่ำ
กระดิกช้า ระดับกลางถึงต่ำ	ไม่แน่ใจ ลังเล	ให้เวลาก่อนเข้าใกล้

ยังมีข้อมูลที่ควรรู้อีกสองข้อ AKC และ VCA ระบุว่าวิจัยบ่งชี้ว่าหมากระดิกหางไปทางขวาเมื่อรู้สึกดีหรือมั่นใจ และไปทางซ้ายเมื่อรู้สึกแย่หรือกลัว แต่ควรถือเป็นเบาะแสเสริม ไม่ใช่กฎ ส่วนการกระดิกหางเป็นวงกลมแบบใบพัดเฮลิคอปเตอร์ (helicopter wag) มักเป็นการทักทายอย่างดีใจ

สำหรับสายพันธุ์ที่หางม้วนติดหลัง เช่น ชิบะหรือพั๊ก หรือที่หางตัดสั้นมาแต่กำเนิด ตำแหน่งปกติต่างจากสายพันธุ์อื่น VCA เตือนว่าต้องรู้ท่านิ่งของน้องก่อน และหมาไร้หางทำให้หมาตัวอื่นเข้าหาด้วยความระวัง คุณจึงควรอ่านหู ตา และท่าตัวให้มากขึ้นกับน้องกลุ่มนี้

ตา หู และปาก ส่วนที่บอกความรู้สึกได้ละเอียด

ตา AKC แยกตาไว้ 4 แบบ ตานุ่ม หนังตาผ่อน แววตาอ่อน บอกความสงบ ตาแข็ง จ้องนิ่งไม่กะพริบ บอกความตึงเครียด การหวงของ หรืออาจก้าวร้าว การจ้องตานานเป็นสัญญาณเตือน การมองหนีอาจเป็นสัญญาณปลอบเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง และตาขาวโผล่ (whale eye) บอกว่ากังวลหรืออึดอัด เช่นกลัวถูกแย่งของเล่น

ปากและใบหน้า การหาวมักบอกความเครียดหรือไม่สบายใจ การแลบลิ้นเลียริมฝีปากเร็ว ๆ มักบอกความกังวล ไม่ใช่ความหิว การเผยเขี้ยวพร้อมกล้ามเนื้อหน้าเกร็งคือคำเตือน ส่วนยิ้มแบบยอม (submissive grin) เห็นฟันหน้าแต่ตัวหลวมและบิดไปมา แปลว่าไม่ได้มีเจตนาร้าย

หู AKC ระบุในหน้าสัญญาณเครียดว่าหูแนบหรือหูพับลงเป็นสัญญาณเครียดอย่างหนึ่ง ควรดูร่วมกับหางที่ซุกและตาที่เบือนหนี

ท่าตัว 5 แบบ และความหมายที่ซ้อนกัน

ท่า	ความหมายที่เป็นไปได้	วิธีเช็ก
ก้มหน้าอกลงพื้น ก้นยกขึ้น (play bow)	ชวนเล่น	ตัวหลวม ปากเปิดผ่อนคลาย
ย่อตัวต่ำ	กลัว เครียด หรือไม่แน่ใจ ทำให้ตัวเล็กลงและไม่คุกคาม	หางซุก หูแนบ
หงายท้อง	ชวนให้ลูบท้อง หรือยอมเพราะเครียดมาก	ตัวหลวมหรือแข็ง ตาเป็นอย่างไร
ถ่ายน้ำหนักไปข้างหน้า	สนใจ อาจเป็นแค่อยากรู้ หรือหนักแน่นขึ้น	น่าห่วงเมื่อหางสูงและตัวเกร็ง
ยกอุ้งเท้าข้างหนึ่ง	พันธุ์ล่าชี้เป้าเหยื่อ หรือไม่แน่ใจ	พันธุ์ที่ชี้เป้าหรือไม่

ขนหลังตั้ง (hackles) บอกว่ากำลังตื่นตัว ไม่ใช่ก้าวร้าวโดยอัตโนมัติ อาจเครียด ตื่นเต้น หรือจดจ่อ ต้องดูท่าอื่นประกอบ

AKC ย้ำให้ตัดสินจากหลายสัญญาณพร้อมกัน เช่นหางกระดิกพร้อมตัวแข็ง ขนหลังตั้ง ตาแข็ง เป็นสถานการณ์ที่ต่างจากหางกระดิกพร้อมตัวหลวมและตาอ่อน

ลองอ่านสามฉาก ทีละสัญญาณ

หลักการอ่านเข้าใจง่ายเมื่อลองใช้กับเหตุการณ์จริง ตัวอย่างต่อไปนี้เป็นสถานการณ์สมมติที่เจอบ่อย ใช้สัญญาณที่ AKC และ VCA ระบุไว้

ฉากที่ 1: น้องวิ่งมาที่ประตูตอนคุณกลับบ้าน หางกระดิกเร็วในระดับกลาง ตัวส่ายทั้งตัว ปากเปิดผ่อนคลาย ตาอ่อน คือตื่นเต้นดีใจ ท่าที่ควรทำคือรอให้สงบก่อนทักเล็กน้อย ถ้าทักตอนกระโดด จะกลายเป็นรางวัลของการกระโดด ถ้ากระดิกหางเร็วแต่ตัวต่ำ หูแนบ เลียปาก และฉี่เล็กน้อย เป็นอีกเรื่อง คือกลัวหรือยอมแบบกังวล

ฉากที่ 2: ที่คลินิกสัตวแพทย์ น้องยืนนิ่งบนโต๊ะตรวจ หางซุก หอบทั้งที่ห้องเย็น เลียริมฝีปากถี่ และมองไปทางอื่น ทุกอย่างอยู่ในรายการสัญญาณเครียดของ AKC ห้องตรวจที่เจ้าของพูดว่า "ไม่เป็นไรนะ" ด้วยเสียงสูงอาจไม่ช่วย ให้ขอให้หมอทำช้าลง หรือให้ขนมระหว่างตรวจ ถ้าน้องยังตัวแข็งและเริ่มคำราม ให้แจ้งหมอทันที จะได้ใช้วิธีจับตัวที่ปลอดภัย

ฉากที่ 3: เด็กวิ่งเข้าไปกอดน้องที่นอนอยู่ น้องหันหน้าหนี ตาขาวโผล่ หาวเสียงดัง ตัวแข็ง และเริ่มขยับเลี่ยงไปที่มุมห้อง นี่คือสัญญาณปลอบเพื่อเลี่ยงความขัดแย้งซึ่งมักถูกมองข้าม ผู้ใหญ่ต้องรีบเรียกเด็กออก เปิดทางให้น้องหนี ไม่ปล่อยจนน้องขู่คำราม เพราะนั่นคือสัญญาณที่เหลืออยู่ก่อนจะงับ

การหัดอ่านแบบนี้ไม่ต้องใช้เวลานาน ลองถามตัวเองใน 3 ข้อทุกครั้งที่น้องแสดงท่า คือ ตัวเกร็งหรือหลวม ตาอ่อนหรือแข็ง และน้องกำลังมาหาหรือถอยหนี ถ้าคำตอบคือเกร็ง แข็ง และถอย แปลว่าควรเว้นระยะ

สัญญาณเครียดที่ควรจำให้ได้ 8 อย่าง

หน้า AKC ว่าด้วยความเครียดในสุนัขรวมสัญญาณไว้ตามนี้

1. ตาขาวโผล่ (whale eye)
2. หูแนบหรือพับลงหลัง
3. หางซุกระหว่างขา
4. ขนหลังตั้ง
5. เลียริมฝีปากและหาว
6. หอบ
7. เบือนหน้าหนีหรือหลบสายตา
8. ตัวแข็งนิ่งกะทันหัน ซึ่ง AKC ระบุว่าไม่ใช่การยอม

การหอบต้องแยกจากหอบเพราะร้อน ซึ่งเป็นเรื่องที่เจ้าของไทยเจอบ่อยกว่าชาติเมืองหนาว ถ้าหอบทั้งที่อยู่ในห้องเย็นและมีสัญญาณอื่น เช่น เลียปากและเดินวน จึงน่าสงสัยเรื่องเครียด ดูแนวทางแยกแยะที่ หมาหอบ ลิ้นห้อย และ หมาหอบหนัก

สถานการณ์ที่ทำให้หมาไทยเครียดบ่อยคือเสียงพลุหรือประทัดในวันปีใหม่และลอยกระทง เสียงเครื่องเจาะซ่อมบ้าน คนแปลกหน้าเข้าบ้าน และการถูกกอดจากเด็ก ลองเปิดห้องเงียบให้หลบ และปล่อยให้น้องเลือกเองว่าจะเข้าหาหรือไม่

ขู่คำราม ไม่ควรโดนดุ

AKC อธิบายว่าการขู่คำรามบอกถึงความไม่สบายใจ รู้สึกถูกคุกคาม ต้องการพื้นที่ หรือเจ็บ เป็นคำเตือนที่ไม่ได้แปลว่าก้าวร้าวเสมอไป หมาที่ถูกดุเพราะคำราม อาจเรียนรู้ว่าไม่ควรเตือนก่อน และงับโดยไม่ส่งสัญญาณในครั้งต่อไป

เมื่อน้องคำราม

1. หยุดทำสิ่งที่ทำอยู่ ถอยออกช้า ๆ ไม่จ้องตา
2. เว้นระยะให้น้องสงบ
3. จดว่าเกิดอะไรขึ้นก่อนหน้า เช่นมีใครเข้าใกล้ชามข้าว หรือถูกจับหูที่เจ็บ
4. ถ้าเกิดซ้ำโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน พาไปตรวจ เพราะ AKC ระบุว่าอาจเกิดจากความเจ็บปวด

ถ้ามีเด็กในบ้าน ให้สอนเด็กอย่ากอด จ้องหน้า หรือเข้าหาน้องตอนกินข้าวและตอนนอน เด็กเล็กมีความเสี่ยงสูงที่จะพลาดอ่านสัญญาณ ผู้ใหญ่ควรอยู่ด้วยทุกครั้ง

เมื่อหมาเจอหมา และเมื่อหมาเจอคน

เมื่อพาน้องไปเจอหมาตัวอื่น ให้ดู 3 อย่างก่อนปล่อยให้ทักทาย

• ตัวหลวมทั้งสองตัวหรือไม่ ถ้าตัวใดตัวหนึ่งแข็ง ยืนนิ่ง หรือหางสูงเกร็ง ให้พาออกห่าง
• เล่นสลับบทบาทไหม เช่น ตัวหนึ่งไล่อีกตัวแล้วสลับ ถ้าตัวหนึ่งถูกไล่ตลอดและพยายามหลบ ควรแยก
• มีท่า play bow หรือพักเป็นช่วง ๆ หรือไม่ การเล่นที่ดีมักมีจังหวะพัก

เมื่อคนแปลกหน้าเข้าหาน้อง ให้ขอให้เขาเข้ามาข้าง ๆ ไม่ใช่ด้านหน้า ไม่จ้องตา ไม่ก้มทับ และให้น้องเดินเข้ามาดมมือเอง ถ้าน้องก้าวถอย หันหน้าหนี หรือเลียริมฝีปาก เป็นการขอความห่าง

อ่านแล้วเจอแปลก ๆ พาไปหาหมอเมื่อไร

ภาษากายที่เปลี่ยนไปจากท่านิ่งของน้องโดยไม่มีเหตุ อาจเกี่ยวกับสุขภาพ AKC ระบุว่าการเดินวนที่เพิ่มขึ้นหรือเกิดใหม่ในสุนัขสูงวัยอาจเป็นสัญญาณของภาวะสมองเสื่อม และการคำรามที่ไม่มีสาเหตุชัดอาจเป็นอาการเจ็บ ถ้าความเครียดและความกังวลเกิดขึ้นซ้ำ ให้พบสัตวแพทย์หรือผู้ฝึกที่มีคุณสมบัติเพื่อวางแผนร่วมกัน ถ้าน้องซึม เลิกกิน หรือเดินกะเผลกร่วมด้วย ดู อาการหมาป่วย

ถ้าสัญญาณเครียดเกิดตอนอยู่คนเดียวแล้วน้องเห่า ให้เริ่มจาก หมาเห่าไม่หยุด แก้ยังไง ส่วนการเลียหน้าที่หลายคนตีว่าเป็นความรักเสมอ ลองอ่านเหตุผลหลายแบบที่ หมาเลียหน้า เพราะอะไร

ใบสรุปให้ติดตู้เย็น

ถ้าเห็น	ตีความเบื้องต้น	ทำอะไร
ตัวหลวม หางกวัดนุ่ม ตาอ่อน	สบายใจ	เล่นหรือลูบได้
ก้ม play bow	ชวนเล่น	เล่นด้วย
หาว เลียปาก เบือนหน้า	เครียดเล็กน้อย	ลดสิ่งกระตุ้น ให้พื้นที่
ตาขาวโผล่ หูแนบ หางซุก	กลัวหรือกังวล	พาออกจากสถานการณ์
ตัวแข็ง จ้อง หางสูงเกร็ง	ตึงเครียด เตือน	ถอย ไม่เข้าหา ไม่จ้องตอบ
คำราม เผยเขี้ยว	เตือนให้ถอย	หยุดทันที อย่าลงโทษ

ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถอยก่อนและเว้นระยะ ภาษากายอ่านไม่ได้ถ้าอยู่ในระยะที่น้องรู้สึกถูกบีบ ถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ของท่าที่สงสัยแล้วให้สัตวแพทย์หรือผู้ฝึกดู จะแม่นยำกว่าเดาจากภาพนิ่ง