หมาเลียหน้า เพราะอะไร อ่านเหตุผลจากจังหวะและท่าทางของน้อง

น้องเลียหน้าคุณมีเหตุผลเสมอ และเหตุผลที่พบบ่อยที่สุดคือสามอย่าง ได้แก่ นิสัยทักทายที่ติดมาตั้งแต่เป็นลูกหมาเลียปากแม่ รสเค็มบนผิวหรือกลิ่นอาหารที่ยังเหลืออยู่บนหน้า และการได้รับความสนใจทุกครั้งที่เลีย ส่วนความหมายที่แท้จริงในแต่ละครั้งต้องอ่านจากจังหวะ ว่าน้องเลียตอนไหน เลียนานแค่ไหน และท่าทางที่เหลือของตัวเป็นอย่างไร

อ่านจากสถานการณ์ก่อน

ทุกคำอธิบายด้านล่างจะง่ายขึ้นถ้าเริ่มจากถามว่า "ตอนนั้นเกิดอะไรขึ้นก่อนเลีย" ตารางนี้สรุปรูปแบบที่เจอบ่อยและสิ่งที่ควรทำ

สถานการณ์ตอนเลีย	น่าจะหมายถึง	ท่าทางประกอบ	ควรทำ
เพิ่งกลับบ้าน	ทักทาย	หางกวัด ตัวส่าย กระโดด	นั่งลงให้น้องเลียทักทายสั้นๆ แล้วสอนให้นั่ง
หลังคุณกินข้าว หรือหลังออกกำลัง	ชอบรสเค็มและกลิ่นอาหาร	จมูกดมริมฝีปาก	ล้างหน้าหรือเช็ดปากก่อนอุ้มน้อง
ตอนคุณนั่งนิ่งหรือกำลังจะลุก	ขอความสนใจ	จ้องหน้า เอาอุ้งเท้าเขี่ย	ให้ความสนใจตอนนั่งสงบ ไม่ใช่ตอนเลีย
ตอนคุณโดนดุหรือเศร้า	ปลอบหรือสงบตัวเอง	เข้ามาใกล้ ตัวนิ่ง	ปล่อยได้ถ้าไม่ล้ำเส้นสุขอนามัย
ตอนคนแปลกหน้าเข้ามา	ผ่อนความตึงเครียด	หูลู่ ตาหลบ เลียริมฝีปาก	ถอยให้น้องมีที่ปลอดภัย ไม่ต้องบังคับให้ทักทาย
เลียซ้ำๆ นานเป็นสิบนาทีโดยไม่มีสาเหตุ	เบื่อ เครียด เจ็บ คัน	เลียของอื่นด้วย	พาไปตรวจ ดูหัวข้อท้ายบทความ

นิสัยเก่าที่ติดมาจากตอนเป็นลูกหมา

AKC อธิบายว่า ลูกของสัตว์ตระกูลหมาในป่าเลียมุมปากแม่เพื่อกระตุ้นให้แม่สำรอกอาหารให้ นักวิจัยจึงมองว่าการเลียหน้าเริ่มต้นจากการขออาหาร ต่อมาพัฒนาเป็นพิธีทักทายที่หมาจำนวนมากยังใช้อยู่ นั่นอธิบายว่าทำไมน้องเลียหน้ามากที่สุดตอนทักทาย และมักเลียมุมปากเป็นพิเศษ

VCA เสริมว่า แม่หมาเลียลูกเพื่อทำความสะอาด กระตุ้นการไหลเวียนเลือด และกระตุ้นให้ลูกขับถ่าย การเลียยังส่งเสริมความผูกพัน ตามที่ VCA ระบุไว้ ประสบการณ์ถูกเลียตอนเล็กจึงโยงกับความสบายใจ และน้องเอากลับมาใช้กับคนในบ้านเมื่อโตขึ้น

รสเค็ม กลิ่นอาหาร และเหงื่อ

AKC อ้างความเห็นของผู้เชี่ยวชาญพฤติกรรมสัตว์ว่า ผิวมนุษย์มีรสเค็มเล็กน้อย โดยเฉพาะหลังออกกำลังกาย น้องบางตัวจึงเลียเพื่อรสเค็มมากกว่าจะแสดงความรัก และดร.อเล็กซานดรา โฮโรวิตซ์ (Alexandra Horowitz) จากมหาวิทยาลัยโคลัมเบียสังเกตว่า การเลียหน้ามักเกิดหลังคุณกินข้าวเสร็จ VCA ก็ระบุว่าหมาสำรวจโลกด้วยรสชาติ และเหงื่อเค็มดึงดูดน้อง

ผลต่อการปฏิบัติจริงคือ ถ้าน้องเลียหน้าเฉพาะหลังมื้ออาหารหรือหลังวิ่ง ปัญหาแก้ได้ด้วยการเช็ดปากก่อนนั่งเล่น ไม่ต้องตีความว่าน้องรักมากหรือน้อย

ทักทายและแสดงความรัก

เมื่อคุณกลับบ้านแล้วน้องวิ่งมาเลียพร้อมหางกวัดทั้งตัว นี่คือการทักทาย AKC บันทึกว่าหมาป่าสายพันธุ์บางชนิดเลียสมาชิกในฝูงเพื่อต้อนรับ และการเลียอาจเป็นการแสดงความรักด้วย VCA ระบุว่าการเลียอาจกระตุ้นการหลั่งเอนดอร์ฟินที่ทำให้น้องรู้สึกสงบ ผ่อนคลาย และปลอดภัย ซึ่งอธิบายว่าทำไมน้องบางตัวเลียตอนนอนซบหรือตอนถูกลูบ

คำอธิบายที่เคยได้ยินว่าน้องเลียเพื่อแสดงว่าเรา "เป็นหัวหน้า" ไม่มีน้ำหนัก AKC เขียนชัดว่าการเลียไม่ใช่รูปแบบของการครอบงำ

เลียเพราะได้ความสนใจ

เรื่องที่เจ้าของมักไม่รู้ตัวคือ ทุกอย่างที่เราทำเมื่อน้องเลียอาจเป็นรางวัล VCA เตือนว่าความสนใจทุกแบบ แม้แต่การดุหรือผลักออก ก็เป็นการให้รางวัลแก่น้องและเพิ่มโอกาสให้เลียซ้ำ

ตัวอย่างที่เห็นได้บ่อย น้องมาเลียหน้าขณะคุณนั่งทำงาน คุณหัวเราะแล้วหันมาเล่นด้วย น้องเรียนรู้ใน 2 ถึง 3 ครั้งว่าเลียหน้าได้ผลลัพธ์ ถ้าไม่อยากให้เลีย ต้องเปลี่ยนจุดที่น้องได้รับความสนใจ จากตอนเลียเป็นตอนนั่งหรือนอนสงบ

เลียเพราะตึงเครียด เป็นสัญญาณเตือนไม่ใช่การทักทาย

หมาเลียริมฝีปากและเลียหน้าคนตอนไม่สบายใจก็มี การเลียแบบนี้ดูต่างออกไป สังเกตอาการร่วมต่อไปนี้

• หูลู่ไปด้านหลัง ตัวเตี้ยลง หรือหางต่ำ
• ตาหลบ เห็นตาขาวเป็นเสี้ยว
• ขยับริมฝีปากหรือเลียปากถี่ๆ ระหว่างที่คุณก้มลงใกล้
• หายใจเร็ว หาวบ่อย หรือเกาโดยไม่มีสาเหตุ
• เลียแล้วเบือนหน้าหนีเมื่อคุณเอื้อมไปกอด

ถ้าเห็นรูปแบบนี้ ให้ถอยห่างและงดการกอดหรือจับหน้า น้องกำลังบอกว่าไม่สบายใจ การบังคับให้ทักทายต่อจะทำให้พฤติกรรมแย่ลง ดูอาการเตือนอื่นๆ ที่พบร่วมกับการหอบหรือแลบลิ้นได้ที่ สุนัขแลบลิ้นและหายใจหอบ

เมื่อไรที่เลียมากผิดปกติ

AKC และ VCA ตรงกันว่า การเลียตัวเอง เลียคุณ หรือเลียสิ่งของมากเกินไป อาจเกี่ยวกับความวิตกกังวล ความเจ็บปวด ภูมิแพ้ หรือปัญหาสุขภาพอื่น VCA ระบุว่าการเลียตัวเองแบบหมกมุ่นอาจชี้ไปที่ภูมิแพ้ ขั้นตอนแรกที่ทั้งสองแหล่งแนะนำเหมือนกันคือให้สัตวแพทย์ตรวจหาสาเหตุทางร่างกายก่อน

สัญญาณที่ควรนัดพบสัตวแพทย์มีดังนี้

• เลียหน้าหรือเลียของหนักจนเปลี่ยนจากเรื่องทักทายเป็นนิสัยหมกมุ่น หยุดยากแม้เบี่ยงเบนแล้ว
• เลียตัวเอง เลียอุ้งเท้า หรือเลียจุดเดียวจนขนหลุดหรือผิวแดงเปียก ดูที่ หมาเป็นโรคผิวหนัง ว่าลักษณะผิวแบบไหนต้องรีบตรวจ
• เลียพื้น ผนัง หรือเฟอร์นิเจอร์ซ้ำๆ ร่วมกับอาการกินน้อยหรืออาเจียน
• พฤติกรรมเลียเปลี่ยนไปกะทันหันหลังย้ายบ้านหรือมีคนในบ้านเพิ่ม
• กลิ่นปากแรงขึ้นพร้อมน้ำลายมากกว่าปกติ ดูที่ หมาปากเหม็น

การดุไม่ช่วยในกรณีเหล่านี้ เพราะสาเหตุไม่ได้อยู่ที่นิสัย

ปลอดภัยไหมที่ให้หมาเลียหน้า

คำตอบแยกเป็นสองเรื่อง คือโรคพิษสุนัขบ้า กับเชื้อแบคทีเรียในปาก

เรื่องโรคพิษสุนัขบ้า กรมควบคุมโรคระบุว่า เชื้อเข้าสู่ร่างกายผ่านการถูกกัด ข่วน หรือเลียที่มีแผล รวมถึงน้ำลายที่กระเด็นเข้าเยื่อบุตา จมูก หรือปาก แต่ถ้าน้ำลายสัมผัสผิวหนังปกติที่ไม่มีแผลหรือรอยขีดข่วน โดยทั่วไปไม่มีความเสี่ยง นั่นหมายความว่าถ้าน้องเป็นหมาเลี้ยงที่ฉีดวัคซีนครบ การเลียที่ผิวปกติไม่ใช่ความเสี่ยงสูง แต่ไม่ควรให้เลียรอยแผลสด และไม่ควรให้เลียปากหรือตา อ่านเรื่องอาการและการป้องกันที่ โรคพิษสุนัขบ้า

เรื่องแบคทีเรีย CDC แนะนำให้ล้างมือด้วยน้ำและสบู่หลังสัมผัสสัตว์ เล่น หรือให้อาหาร และกลุ่มที่เสี่ยงติดเชื้อจากสัตว์มากกว่าปกติคือ เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ CDC แนะนำให้เด็กไม่จูบสัตว์เลี้ยงหรือเอามือเข้าปากหลังจับสัตว์ VCA สรุปสั้นๆ ว่าควรหลีกเลี่ยงการให้เลียหน้าเพื่อสุขภาพและความปลอดภัยของทุกคน

ลดการเลียหน้าโดยไม่ต้องดุ

AKC และ VCA แนะนำแนวทางเดียวกัน คือเบี่ยงเบนไปที่พฤติกรรมอื่นที่เข้ากันไม่ได้กับการเลีย แล้วทำสม่ำเสมอ

1. เตรียมแผ่นเลีย (lick mat) ทาด้วยโยเกิร์ตรสธรรมดาหรือเนยถั่วที่ปลอดภัยกับสุนัข ให้น้องเลียตรงนั้นแทน โดยเฉพาะตอนคุณกำลังนั่งทำงาน
2. สอนคำสั่งนั่ง เมื่อน้องเข้ามา ให้สั่งนั่งก่อน ถ้านั่งแล้วให้รางวัลทันที AKC ระบุว่าการนั่งอาจหยุดการเลียได้
3. เมื่อน้องเริ่มเลียหน้า ลุกขึ้นหรือหันหน้าหนีเงียบๆ แล้วเรียกกลับมาทำกิจกรรมอื่น เช่น ปริศนาขนมหรือเกมโยนลูกบอล
4. ทำซ้ำทุกครั้งที่เลีย สองถึงสามสัปดาห์แรกน้องมักยังลองเลียอยู่ ผลจะเห็นเมื่อทุกคนในบ้านทำเหมือนกัน
5. ให้ออกกำลังกายและเล่นพอ AKC ระบุว่าพลังงานเหลือทำให้เลียมาก ดูของเล่นที่ช่วยให้น้องใช้พลังงานที่ ของเล่นหมา

ห้ามใช้วิธีตะโกน ตี หรือพ่นน้ำ วิธีเหล่านี้ทำให้น้องกลัวมือและเสียงของเจ้าของ และไม่แก้สาเหตุของการเลีย

ตัวอย่างแผนฝึกสัปดาห์แรก

วัน	สิ่งที่ทำ	เป้าหมาย
1 ถึง 2	ทาโยเกิร์ตบนแผ่นเลีย วางไว้ข้างโซฟาที่คุณนั่งประจำ	ให้น้องรู้ว่ามีที่เลียได้
3 ถึง 4	ทุกครั้งที่น้องเข้ามาเลียหน้า สั่งนั่ง ให้รางวัลทันที แล้วชี้ไปที่แผ่นเลีย	เปลี่ยนเป้าหมายการเลีย
5 ถึง 6	ยืดเวลารอก่อนให้รางวัลเป็น 3 ถึง 5 วินาที	ให้น้องนั่งสงบก่อนได้รางวัล
7	ทบทวนว่าครั้งไหนน้องยังเลีย ดูว่าเกิดตอนไหน	ปรับเวลาและเช็กว่าทุกคนในบ้านทำเหมือนกัน

น้องแต่ละตัวใช้เวลาไม่เท่ากัน ถ้าครบสัปดาห์แล้วไม่ดีขึ้น ให้ขยายเป็น 2 ถึง 3 สัปดาห์ก่อนสรุปว่าวิธีนี้ไม่ได้ผล หมาที่เคยได้รับรางวัลจากการเลียมานานมักเลิกยากกว่าหมาที่เพิ่งเริ่ม

รับมือกับการเลียหน้าที่บ้านให้ปลอดภัย

ถ้าน้องเลียแบบนี้	ตัดสินใจ
เลียสั้นๆ ตอนทักทาย ตัวผ่อนคลาย ไม่มีแผลที่หน้าคุณ	ปล่อยได้ แต่ล้างหน้าและมือหลังจากนั้น
เลียหลังมื้ออาหารหรือหลังออกกำลัง	เช็ดหน้าก่อน นั่งเล่น และมีของให้เลียแทน
เลียขณะดูไม่สบายใจ หูลู่ หลบตา	ถอยให้พื้นที่ ไม่บังคับให้ทักทาย
มีเด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ภูมิคุ้มกันต่ำในบ้าน	ฝึกให้เลียของอื่นแทนหน้า
เลียซ้ำนานมาก เลียตัวเองจนผิวแดง หรือเปลี่ยนไปจากเดิม	พาไปตรวจกับสัตวแพทย์ก่อนปรับพฤติกรรม

ถ้าน้องเลียถี่ขึ้นพร้อมอาการกินน้อย ซึม หรือขนหลุด ให้บอกสัตวแพทย์เวลาที่เริ่มเปลี่ยนและสิ่งที่เปลี่ยนในบ้านช่วงนั้น ข้อมูลนี้ช่วยแยกสาเหตุทางร่างกายออกจากความเครียดได้เร็วขึ้น