สบู่และแชมพูเด็กเลือกยังไง อ่านฉลากและเริ่มใช้เมื่อไร

สบู่และแชมพูเด็กที่ดี คือแบบที่ใช้น้อยที่สุดเท่าที่จำเป็น เดือนแรกยังไม่ต้องใช้เลย NHS แนะนำให้อาบด้วยน้ำเปล่า พ้นเดือนแรกแล้ว เลือกสูตรอ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม ค่า pH ใกล้กลาง ใช้แค่หยดเล็ก ๆ ตรงจุดที่สกปรก และสระผมแค่ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ตามคำแนะนำของ AAP

ผิวทารกบางกว่าผู้ใหญ่และเสียความชุ่มชื้นง่าย สารทำความสะอาดที่มากเกินไปจึงทำให้ผิวแห้งได้เร็ว คำถามที่ควรถามตอนยืนหน้าชั้นสินค้าจึงเป็น "อันไหนอ่อนพอและใช้น้อยได้" มากกว่า "อันไหนทำความสะอาดได้ดีที่สุด"

เริ่มใช้เมื่อไร ตามช่วงวัย

ช่วงวัย	ตัว	ผม	หมายเหตุ
แรกเกิดถึง 1 เดือน	น้ำเปล่า	น้ำเปล่า	NHS ระบุว่าไม่ต้องใช้น้ำยาทำความสะอาดในช่วงนี้
1 เดือนถึงลูกเริ่มคลาน	สบู่อ่อนหยดเล็ก ๆ เฉพาะคอ รักแร้ ก้น และมือ	สระ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์	วันอื่นใช้น้ำเปล่าลูบศีรษะ
วัยคลานและเริ่มกินอาหารเอง	เพิ่มที่มือ เข่า และรอบปาก เมื่อเปื้อน	ตามความเปื้อน	อาหารติดผมบ่อยขึ้น
วัยเตาะแตะ เล่นนอกบ้าน	ทั้งตัวเมื่อเปื้อนดินหรือเหงื่อ	2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ หรือเมื่อเปื้อน	ยังใช้สูตรอ่อนได้ต่อ

AAP ระบุว่าในปีแรก อาบน้ำสัปดาห์ละราว 3 ครั้งก็พอ ส่วนบ้านในไทยที่อากาศร้อนและลูกเหงื่อออก การอาบทุกวันด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำผสมสบู่น้อย ๆ ก็ทำได้ ตราบใดที่ผิวลูกไม่แห้งแตก ดูลำดับการอาบและการเตรียมน้ำในวิธีอาบน้ำทารกแรกเกิด

อ่านฉลากให้เป็นในหนึ่งนาที

ฉลากด้านหน้าออกแบบมาเพื่อขาย ฉลากด้านหลังคือข้อมูลจริง ดูสามจุดนี้

1. น้ำหอม: fragrance-free กับ unscented ไม่เหมือนกัน

องค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) อธิบายว่าน้ำหอมในเครื่องสำอางอาจแสดงในรายการส่วนผสมเพียงคำว่า "Fragrance" หรือ "Parfum" โดยไม่ต้องแจกแจงสารย่อย และสินค้าที่เขียนว่า "unscented" อาจยังใส่น้ำหอมเพื่อกลบกลิ่นของส่วนผสมอื่น FDA แนะนำให้คนที่แพ้หรือไวต่อน้ำหอมเลือกสินค้าที่ระบุว่า fragrance-free และตรวจรายการส่วนผสมทุกครั้ง

ในทางปฏิบัติ พลิกขวดหาคำว่า Fragrance, Parfum หรือ Perfume ในรายการส่วนผสม ถ้าเจอ แม้ด้านหน้าเขียนว่าอ่อนโยน ก็ไม่ใช่สูตรไร้น้ำหอม

2. สารฆ่าเชื้อ

HealthyChildren.org แนะนำว่าไม่ควรใช้สบู่ฆ่าเชื้อแบคทีเรียในการอาบน้ำประจำวันของเด็ก เพราะทำให้ผิวแห้งกว่า ผิวลูกไม่ได้ต้องการการฆ่าเชื้อทุกวัน การล้างด้วยน้ำและสบู่อ่อนเพียงพอแล้ว

3. ความยาวของรายการส่วนผสม

ยิ่งรายการยาว ยิ่งมีสารที่ผิวต้องสัมผัสมาก ไม่ได้แปลว่าสูตรยาวไม่ดีเสมอ แต่ถ้าลูกผิวไว การเลือกขวดที่รายการสั้นกว่าทำให้หาตัวการได้ง่ายกว่าเมื่อเกิดผื่น

สบู่ก้อน สบู่เหลว หรือสูตรไม่มีสบู่

ชนิด	ลักษณะ	เหมาะกับ
สบู่ก้อนทั่วไป	ทำจากไขมันทำปฏิกิริยากับด่าง มักเป็นด่าง	ผิวปกติ ใช้น้อย ล้างออกหมด
สบู่เหลวหรือเจลอาบน้ำเด็ก	สูตรอ่อน ปรับค่า pH ได้	ผิวปกติทั่วไป
ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดชนิดไม่มีสบู่ (soap-free / syndet)	สารทำความสะอาดสังเคราะห์ชนิดอ่อน	ผิวแห้ง ผิวไว
อีมอลเลียนต์ใช้ล้างแทนสบู่	ครีมหรือโลชั่นที่ใช้ล้างได้	ผิวแห้งมากหรือเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง

HealthyChildren.org ระบุว่าผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดชนิดไม่มีสบู่ทำให้ผิวแห้งน้อยกว่าสบู่ และแนะนำสบู่ไม่มีน้ำหอม สูตรสำหรับผิวแพ้ง่าย AAP ในหน้าเรื่องการอาบน้ำก็แนะนำสบู่อ่อน ค่า pH เป็นกลาง และใช้ในปริมาณน้อย

ส่วนเด็กที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ทั้งสมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) และ NHS แนะนำในทิศทางเดียวกัน คือใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่อ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม เฉพาะส่วนที่สกปรก หรือใช้อีมอลเลียนต์แทนสบู่ ดูการดูแลผื่นต่อในผื่นภูมิแพ้ผิวหนังในเด็ก

ใช้เท่าไร และใช้อย่างไรให้ผิวไม่แห้ง

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือบีบมากเกินไปจนเป็นฟองเต็มอ่าง ลองทำแบบนี้แทน

1. เติมน้ำอุ่นพอดี ไม่ร้อน HealthyChildren.org แนะนำให้อาบไม่เกิน 10 นาที AAD แนะนำ 5-10 นาที สำหรับเด็กผิวแห้งหรือเป็นผื่น
2. บีบสบู่ใส่มือหรือผ้านุ่มหยดเล็ก ๆ ไม่เทลงในอ่าง
3. ลูบเฉพาะคอ รักแร้ มือ ซอกขา และก้น ส่วนอื่นใช้น้ำเปล่า
4. AAD แนะนำว่าไม่ต้องขัดถู ใช้มือหรือผ้านุ่มลูบเบา ๆ
5. ล้างน้ำสะอาดจนไม่มีฟองเหลือ โดยเฉพาะซอกคอและหลังหู
6. ซับตัวให้แห้งด้วยผ้านุ่ม ไม่ถู
7. ทาครีมหรือโลชั่นทันทีขณะผิวยังหมาด AAD และ HealthyChildren.org แนะนำให้ทาภายในไม่กี่นาทีหลังอาบ

HealthyChildren.org แนะนำให้งดสบู่ฟองหรือ bubble bath และสบู่ที่ใส่น้ำหอมในเด็กที่ผิวแห้ง ฟองดูสนุกแต่แช่นานในน้ำสบู่ทำให้ผิวแห้งและระคายบริเวณอวัยวะเพศได้

สระผมทารก ทีละขั้น

1. ห่อตัวลูกด้วยผ้าขนหนู เหลือศีรษะ อุ้มแบบอุ้มลูกฟุตบอล ศีรษะอยู่ในมือ ลำตัวแนบแขน
2. ใช้มือวักน้ำอุ่นลูบผมให้เปียก เอียงศีรษะลูกไปด้านหลังเล็กน้อยให้น้ำไหลออก ไม่ไหลเข้าตา
3. ถ้าเป็นวันที่ใช้แชมพู บีบหยดเล็กกว่าเม็ดถั่ว ลูบเบา ๆ ด้วยปลายนิ้ว ไม่ใช้เล็บ
4. ล้างน้ำออกจนหมด ซับให้แห้ง

กระหม่อมที่ยังไม่ปิดไม่ต้องกลัวที่จะลูบ แค่ไม่กดแรง แชมพูที่โฆษณาว่าไม่แสบตา ช่วยลดการระคายเมื่อเข้าตาได้บ้าง แต่ยังควรระวังไม่ให้ไหลเข้าตา

ถ้าหนังศีรษะมีสะเก็ดเหลืองมันหรือขุยขาว เรียกว่าไขบนหนังศีรษะ (cradle cap) AAP ระบุว่าไม่เป็นอันตราย และมักหายเองในช่วงปีแรก สระผมตามปกติแล้วใช้แปรงขนนุ่มเกลี่ยเบา ๆ ช่วยได้ ไม่แกะ

เด็กผิวแห้ง ผิวไว หรือเป็นผื่น

ถ้าลูก...	ปรับอย่างไร
ผิวแห้งเป็นขุยบางจุด	ลดสบู่ลง ใช้เฉพาะจุดสกปรก ทาครีมหลังอาบทุกครั้ง
ผิวแห้งทั้งตัว คัน	เปลี่ยนเป็นสูตรไม่มีสบู่ ไม่มีน้ำหอม อาบสั้นลง ดูลูกผิวแห้ง
มีผื่นแดงหลังเปลี่ยนสบู่ขวดใหม่	หยุดขวดนั้น กลับไปใช้ขวดเดิมหรือน้ำเปล่า ถ้าไม่ดีขึ้นใน 2-3 วัน ปรึกษาแพทย์
เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง	ใช้อีมอลเลียนต์ล้างแทนสบู่ ตามคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแล

HealthyChildren.org แนะนำเพิ่มเรื่องเสื้อผ้า ให้ซักด้วยผงซักฟอกสูตรไม่มีน้ำหอมและไม่มีสี และงดน้ำยาปรับผ้านุ่ม เพราะผิวลูกสัมผัสเสื้อผ้าทั้งวัน มากกว่าสบู่ที่สัมผัสไม่กี่นาที

ครีมหรือโลชั่นที่ใช้ต่อหลังอาบ แต่ละเนื้อเหมาะกับผิวต่างกัน อ่านต่อในโลชั่นเด็ก ครีม หรือขี้ผึ้ง

ล้างก้นตอนเปลี่ยนผ้าอ้อม ต้องใช้สบู่ไหม

ส่วนใหญ่ไม่ต้อง การเปลี่ยนผ้าอ้อมแต่ละครั้ง น้ำสะอาดกับสำลีหรือผ้านุ่มก็เพียงพอสำหรับฉี่ และอึที่ไม่เหนียวมาก การใช้สบู่ล้างก้นวันละหลายรอบทำให้ผิวบริเวณนั้นแห้งและระคายง่ายขึ้น ซึ่งเป็นพื้นที่ที่สัมผัสความชื้นอยู่แล้วทั้งวัน

ใช้สบู่อ่อนหยดเล็กเฉพาะตอนที่อึติดแน่นในซอกผิวหรือเลอะเป็นบริเวณกว้าง แล้วล้างน้ำออกให้หมด ซับแห้ง ก่อนใส่ผ้าอ้อมใหม่ ถ้าก้นเริ่มแดง ให้เว้นสบู่ไปก่อน และดูวิธีดูแลในผื่นผ้าอ้อม

ทิชชูเปียกก็ใช้หลักเดียวกับสบู่ เลือกสูตรไม่มีน้ำหอม และในวันที่ผิวก้นแดง ใช้น้ำเปล่ากับผ้านุ่มแทนชั่วคราว

อากาศร้อน ลูกเหงื่อเยอะ อาบบ่อยขึ้นได้ไหม

ตัวเลขสัปดาห์ละราว 3 ครั้งของ AAP เขียนขึ้นสำหรับบริบทที่อากาศไม่ร้อนชื้นทั้งปี บ้านในไทยหลายบ้านอาบลูกวันละครั้งหรือสองครั้งในหน้าร้อน ซึ่งทำได้ ถ้าปรับสองเรื่อง

• รอบที่เพิ่ม ใช้น้ำเปล่าหรือเช็ดตัว ไม่ต้องใช้สบู่ทุกรอบ
• สังเกตผิว ถ้าเริ่มเป็นขุย ตึง หรือคัน ลดสบู่ลงก่อน แล้วค่อยลดจำนวนรอบ

เด็กที่เหงื่อออกมากจนมีผดขึ้นตามคอ หลัง และข้อพับ น้ำเปล่ากับการใส่เสื้อผ้าบางระบายอากาศช่วยได้มากกว่าการใช้สบู่เพิ่ม ส่วนแป้งฝุ่นทาตัว ให้ระวังไม่ให้ลูกสูดผงเข้าไป

เก็บขวดอย่างไร ใช้ได้นานแค่ไหน

สบู่และแชมพูเด็กที่เปิดแล้วไม่ได้อยู่ได้ตลอดไป ดูวันหมดอายุบนขวด และสัญลักษณ์รูปกระปุกเปิดฝาที่มีตัวเลขกับตัวอักษร M เช่น 12M ซึ่งบอกจำนวนเดือนที่ควรใช้หลังเปิด

• เก็บในที่แห้ง ไม่โดนแดด ปิดฝาทุกครั้ง
• ถ้ากลิ่น สี หรือเนื้อเปลี่ยน แยกชั้น หรือขุ่น ให้ทิ้ง
• ขวดปั๊มที่ใช้ในห้องน้ำ น้ำกระเด็นเข้าหัวปั๊มได้ เช็ดหัวปั๊มให้แห้งเป็นครั้งคราว
• ไม่เติมน้ำลงในขวดเพื่อให้ใช้ได้นานขึ้น น้ำทำให้สารกันเสียเจือจาง

ขวดขนาดเล็กจึงคุ้มกว่าในหลายบ้าน เพราะใช้หมดก่อนเสื่อม และเปลี่ยนสูตรได้ง่ายถ้าลูกไม่เข้ากับขวดแรก

ก่อนหยิบขวดลงตะกร้า เช็กลิสต์สั้น

• ในรายการส่วนผสมไม่มีคำว่า Fragrance, Parfum หรือ Perfume
• ไม่ใช่สบู่ฆ่าเชื้อ
• ระบุว่าสำหรับทารกหรือผิวแพ้ง่าย
• ขวดเล็กพอใช้หมดก่อนหมดอายุหลังเปิด
• ฝาปิดสนิท เก็บสูงพ้นมือเด็ก ไม่วางไว้ขอบอ่าง

ข่าวดีคือไม่ต้องลงทุนกับขวดหลายแบบ ทารกส่วนใหญ่ต้องการแค่น้ำอุ่น สบู่อ่อนหนึ่งขวดที่ใช้ทั้งตัวและผม และครีมหนึ่งชนิดหลังอาบ

พาลูกไปพบแพทย์ถ้าเห็นสัญญาณเหล่านี้

• ผื่นแดงเป็นวงกว้าง บวม หรือมีตุ่มน้ำหลังใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่
• ผิวแตกมีน้ำเหลืองไหล เป็นสะเก็ดเหลือง หรือมีไข้ร่วม
• สารเข้าตาแล้วล้างน้ำสะอาดนานหลายนาทีแล้วตายังแดงมาก หรือลูกลืมตาไม่ได้
• ลูกกลืนสบู่หรือแชมพูเข้าไปปริมาณมาก ให้ปรึกษาแพทย์หรือศูนย์พิษวิทยา