อาบน้ำทารกแรกเกิด สัปดาห์ละกี่ครั้ง น้ำกี่องศา ทำทีละขั้น

ทารกแรกเกิดไม่ต้องอาบน้ำทุกวัน อาบสัปดาห์ละ 2-4 ครั้งก็สะอาดพอ ส่วนวันที่ไม่ได้อาบให้เช็ดหน้า คอ รอยพับ และบริเวณก้นให้สะอาด ถ้าสะดือยังไม่หลุด ให้เช็ดตัวด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นก่อน แล้วค่อยลงอ่างเมื่อสะดือแห้งและหลุดแล้ว

ตัวเลขที่ต่างกันนิดหน่อยระหว่างแหล่งข้อมูล (NHS บอก 2-3 ครั้ง โรงพยาบาลเด็กแห่งหนึ่งในสหรัฐฯ บอก 3-4 ครั้ง) บอกเราอย่างหนึ่งว่าไม่มีตัวเลขที่ผิดหรือถูกตายตัว เกณฑ์จริงคือผิวลูกและความสบายของทั้งสองฝ่าย

ต้องอาบทุกวันไหม ดูที่ผิวลูกก่อนดูปฏิทิน

NHS ระบุว่าทารกแรกเกิดอาบ 2-3 ครั้งต่อสัปดาห์ก็เพียงพอ และถ้าคุณพ่อคุณแม่กับลูกต่างก็ชอบ อาบทุกวันก็ทำได้ ส่วนเอกสารของ Nationwide Children's Hospital แนะนำ 3-4 ครั้งต่อสัปดาห์ด้วยสบู่อ่อน ๆ ในเมืองร้อนอย่างบ้านเรา เหงื่อและความอับชื้นตามคอกับรอยพับทำให้หลายบ้านอาบวันละครั้ง ซึ่งทำได้ถ้าลูกผิวไม่แห้งแตก

สถานการณ์	ความถี่ที่เหมาะ	หมายเหตุ
ผิวปกติ อากาศร้อนชื้น	วันละครั้งหรือวันเว้นวัน	เน้นเช็ดคอ รักแร้ ขาหนีบให้แห้ง
ผิวแห้ง ลอกเป็นขุย	2-3 ครั้งต่อสัปดาห์	น้ำไม่ร้อน แช่ไม่นาน ซับให้แห้งแทนการถู
ห้องแอร์เย็น ลูกตัวเย็นง่าย	2-3 ครั้งต่อสัปดาห์	วันอื่นเช็ดตัวเฉพาะส่วน
สะดือยังไม่หลุด	เช็ดตัวแทนการแช่อ่าง	ราว 1-2 สัปดาห์แรก

ข้อสังเกตจากผิวลูก ถ้าหลังอาบแล้วผิวตึง แดง หรือขุยมากขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ แปลว่าอาบถี่เกินหรือน้ำร้อนเกิน ลองลดเหลือวันเว้นวันก่อนจะคิดเรื่องเปลี่ยนผลิตภัณฑ์

เช็ดตัวก่อนสะดือหลุด

Nationwide Children's Hospital ระบุให้ใช้การเช็ดตัวจนกว่าสายสะดือจะหลุด ซึ่งมักอยู่ที่ราว 1-2 สัปดาห์หลังคลอด เมื่อหลุดแล้วจึงใช้อ่างหรือกะละมังเล็กได้ ส่วนผู้ชายที่ทำการขลิบ ให้รอแผลหายก่อนเช่นกัน

อุปกรณ์ที่ต้องมี คือน้ำอุ่น 2 ภาชนะ (หนึ่งสำหรับหน้า อีกหนึ่งสำหรับตัว) สำลีหรือผ้านุ่มสะอาด ผ้าขนหนู ผ้าอ้อมและเสื้อผ้าชุดใหม่ เตรียมให้ครบก่อนเริ่ม เพราะเมื่อเปิดตัวลูกแล้วไม่ควรต้องเดินไปหยิบของ

ลำดับที่ใช้ได้จริง

1. วางลูกบนที่นอนหรือตักของผู้ดูแล ถอดเสื้อผ้าออกให้เหลือผ้าอ้อมและคลุมด้วยผ้าขนหนู
2. เช็ดหน้า เริ่มจากหัวตาด้านในไปด้านนอก ใช้สำลีคนละก้อนต่อตาแต่ละข้าง
3. เช็ดหู ด้านนอกและหลังหู ไม่แหย่เข้าไปในรูหู
4. เช็ดคอ รักแร้ ข้อพับแขนและขา ฝ่ามือ ซึ่งเป็นจุดที่นมและเหงื่อสะสม
5. เปิดผ้าอ้อมแล้วเช็ดก้นเป็นขั้นสุดท้าย จากหน้าไปหลัง
6. เช็ดให้แห้งโดยซับ แล้วใส่ผ้าอ้อมโดยพับขอบให้พ้นสะดือ

ทั้งหมดใช้เวลาราว 5-10 นาทีเมื่อเริ่มชิน

ส่วนการดูแลสะดือ ให้ทำตามที่พยาบาลหรือโรงพยาบาลที่คลอดสอนไว้ หลักที่ตรงกันคือให้สะดือสะอาดและแห้ง ถ้าเปียกให้ซับเบา ๆ ให้แห้ง และไม่ดึงสายสะดือแม้จะดูใกล้หลุดแล้ว

เตรียมห้องและน้ำ ให้ถูกก่อนเปิดตัวลูก

ทารกเสียความร้อนเร็วกว่าผู้ใหญ่ NHS จึงเน้นให้ห้องอุ่นและเลี่ยงการอาบตอนลูกหิวหรือง่วง เพราะลูกจะร้องและอาบยาก ห้องที่เปิดแอร์ 25-26 องศาแล้วลมพัดตรงตัวลูกพอดี เป็นสถานการณ์ที่เจอบ่อยในบ้านเรา ลองย้ายไปอาบในห้องน้ำที่ปิดประตู หรือปิดลมที่พัดตรงลูกก่อน

เรื่องน้ำ

• อุณหภูมิ ราว 37-38 องศา หรืออุ่นเท่าอุณหภูมิร่างกาย Nationwide Children's Hospital ให้ตัวเลข 100 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 37.8 องศาเซลเซียส)
• ทดสอบด้วยข้อศอกหรือท้องแขนด้านใน ไม่ทดสอบด้วยปลายนิ้วเพราะผิวหนาและไม่ไวเท่า NHS ให้คนน้ำให้ทั่วเพื่อไม่ให้มีจุดร้อนเฉพาะที่
• ความลึก NHS ระบุราว 8-10 เซนติเมตร ส่วน Nationwide ระบุไม่เกิน 3 นิ้ว (ประมาณ 7.6 เซนติเมตร) ใช้เกณฑ์ที่ต่ำกว่าไว้ก่อน พอให้ท่วมถึงไหล่เมื่อประคองลูกนอนเอียงเล็กน้อย
• เติมน้ำเย็นก่อนแล้วค่อยเติมน้ำร้อน ปิดน้ำร้อนก่อนวางลูก แล้วทดสอบอีกรอบ
• ถ้าบ้านใช้เครื่องทำน้ำอุ่นไฟฟ้าแบบเปิดน้ำไหลตรง ให้ตั้งอุณหภูมิต่ำไว้เสมอ Nationwide ระบุให้ตั้งเครื่องทำน้ำอุ่นไม่เกิน 120 องศาฟาเรนไฮต์ (ประมาณ 49 องศาเซลเซียส) เพื่อป้องกันน้ำลวก

อาบน้ำ 7 ขั้นตอนทีละขั้น

NHS สรุปเป็น 7 ขั้นสำหรับการอาบในอ่าง ด้านล่างเพิ่มสิ่งที่ควรตรวจในแต่ละขั้นตามที่ผู้ปกครองมือใหม่มักพลาด

ขั้น	ทำอะไร	ตรวจอะไร
1	เช็ดหน้าบนตัก ยังไม่ลงน้ำ	ผ้าชุบน้ำบิดหมาดแล้วจริง ไม่หยดเข้าตา
2	ล้างผมด้วยน้ำเปล่า	ประคองศีรษะเอียงเล็กน้อย ไม่ให้น้ำไหลเข้าหน้า
3	เช็ดผมให้แห้ง แล้วถอดผ้าอ้อม	หลังถอดผ้าอ้อมอาจมีฉี่หรืออึ ให้ล้างตัวลูกก่อนลงน้ำ
4	ค่อย ๆ หย่อนลูกลง ประคองศีรษะกับไหล่	มือหนึ่งรองต้นคอ ไม่ปล่อยแม้ลูกนิ่ง
5	ใช้มืออีกข้างวักน้ำลูบตัว	ล้างรอยพับคอ รักแร้ ขาหนีบให้ถึง
6	ให้ศีรษะพ้นน้ำตลอด	หน้าและจมูกต้องอยู่เหนือน้ำ
7	อุ้มขึ้นห่มผ้า ซับให้แห้ง	ซับ ไม่ถู โดยเฉพาะรอยพับและหลังหู

ทั้งขั้นตอนควรจบภายในราว 5-10 นาที ถ้าลูกร้องไห้หนัก ให้ยกขึ้นเช็ดตัวต่อได้ ไม่จำเป็นต้องฝืนให้ครบ เพราะลูกที่ตื่นตระหนกอาบยากขึ้นทุกครั้ง

ผลิตภัณฑ์และสิ่งที่ควรเลี่ยงในเดือนแรก

NHS แนะนำให้ใช้น้ำเปล่าอย่างเดียวในเดือนแรก ไม่ต้องใช้สบู่เหลวหรือแชมพู ไม่ใช้โลชั่นหรือน้ำมันจนกว่าลูกอายุอย่างน้อย 1 เดือน ผิวทารกแรกเกิดบางและปกติมีไขเคลือบอยู่ ฟอกแรงจะทำให้แห้งเร็ว

หลังเดือนแรก ถ้าต้องการใช้ผลิตภัณฑ์

• เลือกสูตรอ่อนโยน ไม่มีน้ำหอม และไม่มีแอลกอฮอล์
• ใช้เฉพาะจุดที่สกปรก เช่น หัวผมที่มีคราบนม รอยพับ และบริเวณผ้าอ้อม
• ไม่ใช้สบู่ฟอกบนใบหน้า Nationwide ระบุให้ล้างตาและหน้าด้วยน้ำเปล่า
• ถ้าผิวแห้งจนตึงหลังอาบ จึงทาโลชั่นอ่อนโยนบาง ๆ ที่ลำตัวและแขนขา

ข้อห้ามที่ตรงกันทั้งสองแหล่งคือ ไม่ใช้คอตตอนบัดแหย่ในรูหู เช็ดเฉพาะใบหูและหลังหู และห้ามใช้เก้าอี้อาบน้ำสำหรับทารก Nationwide เตือนว่าอุปกรณ์ประเภทนี้เคยทำให้เกิดอุบัติเหตุถึงชีวิต

หลังอาบน้ำเป็นเวลาที่เล็บนิ่ม ตัดเล็บลูกได้สะดวกกว่า Nationwide ให้ตัดด้วยกรรไกรหรือตะไบสำหรับเด็ก ตัดให้สั้นเพื่อกันลูกข่วนหน้าตัวเอง

เมื่อลูกไม่ยอมอาบ หรืออาบเสร็จแล้วตัวสั่น

ปัญหาหน้างานที่ผู้ปกครองมือใหม่เจอบ่อย พร้อมทางออกที่ใช้ได้เลย

ปัญหา	สาเหตุที่เป็นไปได้	ลองทำ
ร้องจ้าตั้งแต่ถอดเสื้อ	เย็นเกินไป หรือถูกวางราบแล้วรู้สึกไม่มั่นคง	ห่มผ้าขนหนู เปิดทีละส่วน อาบเร็วขึ้น
ร้องเมื่อลงน้ำ	น้ำร้อนหรือเย็นไป หรือประคองไม่แน่น	ทดสอบน้ำใหม่ ประคองหัวและไหล่ให้แน่นขึ้น
อาบเสร็จตัวสั่น ปากคล้ำ	เปียกนานและห้องเย็น	ห่มผ้าทันที เช็ดแห้ง ใส่เสื้อ ถ้าสั่นไม่หยุดหรือปากเขียวพบแพทย์
หลับระหว่างอาบ	ง่วงหรืออิ่มนม	เปลี่ยนเวลา อย่าอาบทันทีหลังกินนม
ผื่นแดงที่คอ รอยพับ	อับชื้นและเหงื่อ	ซับให้แห้งทุกรอยพับ ถ้าไม่ดีขึ้นใน 2-3 วันถามแพทย์

NHS แนะนำให้เลี่ยงการอาบตอนลูกเพิ่งกินนมอิ่มหรือกำลังหิวจัด ช่วงเวลาที่เหมาะอยู่ระหว่างมื้อ เมื่อลูกตื่นตัวและอารมณ์ดี ถ้ามื้อนมของลูกห่างราว 3 ชั่วโมง ให้อาบหลังกินนมไปแล้วประมาณ 1 ชั่วโมงครึ่ง ดูความถี่ในการให้นมแม่เพื่อประมาณตารางมื้อของลูก

ถ้าหลังอาบมือเท้าลูกเย็นเฉียบ ให้ห่มผ้าและกอดแบบเนื้อแนบเนื้อสักพัก อุณหภูมิตัวจะกลับมาเอง

ตัวอย่างตารางหนึ่งสัปดาห์สำหรับลูกอายุ 2 สัปดาห์

สะดือหลุดแล้ว ผิวปกติ อยู่ในบ้านที่ใช้แอร์เป็นบางช่วง

วัน	สิ่งที่ทำ
จันทร์	อาบในอ่าง ล้างผมด้วยน้ำเปล่า
อังคาร	เช็ดหน้า คอ รอยพับ ก้น
พุธ	อาบในอ่าง
พฤหัสบดี	เช็ดหน้า คอ รอยพับ ก้น ตัดเล็บ
ศุกร์	อาบในอ่าง ใช้สบู่อ่อนเฉพาะรอยพับถ้ามีคราบ
เสาร์	เช็ดตัวบางส่วน
อาทิตย์	อาบในอ่างพร้อมคุณพ่อช่วยประคอง

ตารางนี้อาบ 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ตรงกับช่วง 2-4 ครั้งที่แหล่งข้อมูลให้ไว้ ถ้าอากาศร้อนมาก เหงื่อออกง่าย ให้เพิ่มเป็นวันละครั้งแต่อาบสั้น 3-5 นาที

อาการที่ควรปรึกษาแพทย์หรือพยาบาล

หลังอาบน้ำหรือระหว่างเช็ดตัวเป็นโอกาสดีที่จะสังเกตตัวลูกทั้งตัว ให้ปรึกษาแพทย์เมื่อพบ

• สะดือบวมแดง ผิวรอบสะดือร้อน มีหนองหรือกลิ่นเหม็น หรือมีเลือดซึมไม่หยุด
• ผิวหรือตาขาวเหลืองมากขึ้นหลังกลับบ้าน
• ผื่นหรือตุ่มน้ำใสที่กระจายทั่วตัว
• ตัวร้อนหรือวัดไข้ได้ตั้งแต่ 38 องศาขึ้นไปในทารกอายุไม่ถึง 3 เดือน ถือว่าต้องพาไปโรงพยาบาลทันที ตามที่ NHS และ AAP ระบุ
• หลังอาบเสร็จลูกเซื่องซึม หายใจเร็วหรือมีเสียงครืดคราด ปากเขียว

เรื่องที่เหลือเป็นเรื่องของความชำนาญ ครั้งแรกอาจใช้เวลา 20 นาทีและเหนื่อยมาก ราวครั้งที่ 5-6 จะเริ่มลื่นมือ ถ้าอยากให้มั่นใจขึ้น ขอให้พยาบาลที่ห้องหลังคลอดหรือที่คลินิกเด็กดีสาธิตให้ดูหนึ่งรอบ (เรื่องที่ควรถามพยาบาลก่อนกลับบ้าน ดูเตรียมตัวก่อนคลอด) แล้วลองทำให้ดูแทนการอ่านอย่างเดียว

ตัวชี้วัดว่าทำถูกมีง่าย ๆ คือ ลูกสะอาด ผิวไม่แห้งแตก ไม่มีรอยพับเปียกชื้น และไม่ร้องจ้าทุกครั้ง ส่วนเรื่องลูกร้องไห้ตอนอาบ ส่วนใหญ่ดีขึ้นเองภายใน 1-2 เดือน ดูพัฒนาการลูกรายเดือนประกอบเพื่อจับจังหวะการเจริญเติบโตของลูก