แมวปากเหม็น เกิดจากอะไร แยกกลิ่นจากฟันกับกลิ่นจากโรคภายใน

แมวที่ปากเหม็นต่อเนื่องส่วนใหญ่มีปัญหาเหงือกและฟัน ซึ่งศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์ระบุว่าเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด แต่ในแมวโตและแมวสูงวัย กลิ่นปากบางแบบมาจากโรคในร่างกาย กลิ่นคล้ายปัสสาวะเข้ากับโรคไต กลิ่นหวานคล้ายผลไม้เข้ากับเบาหวาน ส่วนกลิ่นเหม็นที่มากับอาเจียนและตาเหลืองเข้ากับโรคตับ การแยกให้ได้เริ่มจากสองคำถาม กลิ่นเป็นแบบไหน และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือเปล่า

ปากแมวปกติไม่ได้หอม แต่ก็ไม่ควรเหม็นจนได้กลิ่นตอนน้องมานอนข้างหน้า หรือตอนหาวห่างไปครึ่งเมตร ถ้าได้กลิ่นแบบนั้นเกือบทุกวัน ถือว่าผิดปกติแล้ว

ดมแล้วจดไว้ กลิ่นแบบไหนชี้ไปทางไหน

ก่อนพาไปหาหมอ ลองดมและจดสามอย่าง คือ กลิ่นเป็นแบบไหน ได้กลิ่นตลอดหรือเฉพาะหลังกิน และสังเกตเห็นอะไรอื่นในสัปดาห์ที่ผ่านมา ข้อมูลนี้ช่วยให้หมอเลือกตรวจได้ตรงขึ้น

วิธีดมที่ได้ข้อมูลมากที่สุดคือดมตอนเช้าก่อนให้อาหาร เพราะไม่มีกลิ่นอาหารปน แล้วดมซ้ำอีกครั้งราว 3 ถึง 4 ชั่วโมงหลังมื้อ ถ้ากลิ่นแรงเท่ากันทั้งสองช่วง แปลว่าต้นเหตุไม่ได้มาจากอาหาร ให้ทำแบบนี้ 3 วันติดกันก่อนสรุป และถ้าเลี้ยงหลายตัว ลองดมตัวอื่นเทียบด้วย จะเห็นชัดขึ้นว่ากลิ่นของตัวไหนผิดไปจากปกติ

ลักษณะกลิ่น	อาการร่วมที่ควรมองหา	สาเหตุที่เข้าได้ (ตามคอร์เนลล์)
เหม็นเน่า เหม็นคาว	เหงือกแดงบวม หินปูน น้ำลายไหล	โรคปริทันต์ เหงือกอักเสบ
เหม็นเฉพาะจุด กลิ่นแรงมาก	เคี้ยวแล้วสะบัดหัว ใช้เท้าเขี่ยปาก	เศษอาหาร ขน หรือเส้นด้ายติดซอกฟัน
คล้ายปัสสาวะ คล้ายแอมโมเนีย	กินน้ำมาก ฉี่มาก เบื่ออาหาร	โรคไต
หวาน คล้ายผลไม้	กินน้ำมาก ฉี่มาก น้ำหนักลด	เบาหวาน
เหม็น ร่วมกับอาเจียน	เบื่ออาหาร ท้องโต ตาหรือเหงือกเหลือง	โรคตับ
เหม็นมาก ร่วมกับอาเจียนซ้ำ	ไม่ถ่าย ปวดท้อง	ลำไส้อุดตัน
เหม็นชั่วคราว หายในไม่กี่ชั่วโมง	ไม่มี	อาหารกลิ่นแรง เช่น ทูน่า หอยนางรมรมควัน

คอร์เนลล์ยังระบุสาเหตุอื่นที่พบได้ เช่น โรคทางเดินหายใจ โรคผิวหนังรอบริมฝีปาก แผลจากการกัดสายไฟ แผลหรือตุ่มในปาก และมะเร็งในช่องปาก ซึ่งในแมวสูงวัยควรนึกถึงเมื่อกลิ่นมากับก้อนหรือเลือดในน้ำลาย

เมื่อต้นเหตุอยู่ในปาก: เหงือก ฟัน และสิ่งที่ติดอยู่

เปิดริมฝีปากด้านข้างขึ้นในที่สว่าง ไม่ต้องง้างปาก ดูแนวที่ฟันชนกับเหงือก ถ้าเห็นเส้นแดงตามขอบเหงือก หินปูนสีเหลืองถึงน้ำตาลบนฟันกรามบน หรือเหงือกที่บวมจนคลุมตัวฟัน ต้นเหตุน่าจะอยู่ในปาก

คอร์เนลล์ระบุว่าแมวอายุเกิน 4 ปีราว 50 ถึง 90 เปอร์เซ็นต์มีโรคในช่องปากแบบใดแบบหนึ่ง โรคที่พบบ่อยคือเหงือกอักเสบ โรคปริทันต์ และฟันถูกละลาย ทั้งสามแบบทำให้มีกลิ่นได้ แต่ความหมายต่อการรักษาต่างกัน

• เหงือกอักเสบ: มักย้อนกลับได้ ถ้าเอาคราบออกและดูแลต่อ
• โรคปริทันต์: เนื้อเยื่อและกระดูกที่ยึดฟันเสียไปแล้ว ย้อนกลับไม่ได้ ทำได้แค่หยุดไม่ให้ลาม ฟันอาจโยกและหลุด
• ฟันถูกละลาย: ตัวฟันถูกทำลายจากด้านใน มักเจ็บมาก สัญญาณแรกคือจุดสีชมพูที่ขอบเหงือก

กรณีที่เจ้าของมักไม่นึกถึงคือสิ่งที่ติดในปาก คอร์เนลล์ระบุว่าเศษอาหาร ขน หรือเส้นด้ายที่ติดระหว่างฟันหรือใต้เหงือกจะเน่าและทำให้เนื้อเยื่อรอบๆ ติดเชื้อได้ แมวที่ชอบเล่นเชือกหรือไหมพรมมีโอกาสให้เส้นด้ายพันโคนลิ้น ถ้าเห็นเส้นด้ายอยู่ใต้ลิ้นหรือห้อยจากปาก ห้ามดึงออก เพราะปลายอีกข้างอาจลงไปถึงลำไส้แล้ว ให้พาไปคลินิกทันที

เมื่อต้นเหตุอยู่ในร่างกาย: ไต เบาหวาน ตับ

ถ้าเหงือกดูชมพูปกติ ฟันค่อนข้างสะอาด แต่กลิ่นยังแรงและแปลก ให้มองหาอาการที่อยู่นอกปาก สามโรคที่คอร์เนลล์ยกมามีอาการร่วมที่ดูออกได้ที่บ้าน

โรคไต

กลิ่นคล้ายปัสสาวะหรือแอมโมเนียเกิดจากของเสียที่ไตกรองออกไม่หมดและสะสมในเลือด คอร์เนลล์ระบุอาการร่วมคือกินน้ำมาก ฉี่มาก และเบื่ออาหาร วิธีเช็กที่บ้านคือดูก้อนในกระบะทราย ถ้าก้อนใหญ่ขึ้นหรือจำนวนก้อนเพิ่มขึ้นชัดเจนภายใน 2 ถึง 4 สัปดาห์ และชามน้ำหมดเร็วกว่าเดิม ให้ตรวจเลือดและปัสสาวะ โรคไตพบมากในแมวสูงวัย อ่านต่อเรื่องระยะของโรคและการดูแลได้ที่ โรคไตในแมว

เบาหวาน

กลิ่นหวานคล้ายผลไม้ บางคนบรรยายว่าคล้ายน้ำยาล้างเล็บ คอร์เนลล์ระบุอาการร่วมคือกินน้ำมาก ฉี่มาก และน้ำหนักลด จุดที่ทำให้เจ้าของงงคือแมวเบาหวานหลายตัวกินเก่งขึ้นแต่ผอมลง แมวอ้วนและแมวเพศผู้ที่ทำหมันแล้วเสี่ยงกว่า กลิ่นหวานที่แรงร่วมกับซึม อาเจียน หรือไม่ยอมกิน อาจเป็นภาวะคีโตนคั่ง ซึ่งต้องไปโรงพยาบาลวันนั้น

โรคตับ

กลิ่นเหม็นที่มากับอาเจียน คอร์เนลล์ระบุอาการร่วมคือเบื่ออาหาร ท้องโต และตาหรือเหงือกเหลือง สีเหลืองดูได้ง่ายที่สุดที่ตาขาวและเยื่อบุใต้หาง แมวที่ไม่กินอาหารหลายวันเสี่ยงต่อภาวะไขมันพอกตับ วงจรนี้จึงแย่ลงเร็ว ถ้าน้องไม่กินเกิน 24 ถึง 48 ชั่วโมง ใช้แนวทางใน แมวไม่กินข้าว ประกอบการตัดสินใจ

เหงือกอักเสบที่มาจากโรคอื่น

มีอีกกลุ่มที่อยู่ระหว่างปากกับร่างกาย คือเหงือกอักเสบที่ต้นเหตุเป็นโรคระบบ คอร์เนลล์ระบุว่าโรคลิวคีเมียแมว โรคเอดส์แมว ไวรัสคาลิซี โรคไต เบาหวาน และโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง ทำให้เหงือกอักเสบได้ทั้งหมด และการอักเสบของเยื่อบุในปากส่วนอื่น (stomatitis) ก็อาจมาพร้อมกัน

สิ่งที่บอกว่าน่าจะเป็นกลุ่มนี้คือ เหงือกแดงจัดมากเมื่อเทียบกับปริมาณหินปูนที่มี การอักเสบลามไปถึงด้านหลังของปากใกล้คอ หรือขูดหินปูนแล้วกลับมาแดงเร็วผิดปกติภายในไม่กี่สัปดาห์ แมวที่มีลักษณะเหล่านี้ควรได้ตรวจเลือดหาไวรัส ข้อมูลเรื่องการตรวจและการใช้ชีวิตกับแมวที่ติดเชื้อดูได้ใน โรคเอดส์แมว

คอร์เนลล์ให้ข้อสังเกตด้วยว่าหลักฐานที่ว่ายาปฏิชีวนะอย่างเดียวรักษาเหงือกอักเสบได้มีน้อย เจ้าของที่ได้ยามาทานแล้วกลิ่นหายไปช่วงหนึ่งแล้วกลับมาอีก จึงควรคุยกับหมอเรื่องการทำความสะอาดใต้ยาสลบและการหาต้นเหตุ

ที่คลินิกจะตรวจอะไร และเจ้าของควรเตรียมอะไรไป

การตรวจกลิ่นปากมักแบ่งเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือตรวจช่องปากตอนน้องตื่น ดูเหงือก ฟัน ลิ้น เพดาน และใต้ลิ้น ส่วนที่สองขึ้นกับสิ่งที่เจอ

สิ่งที่หมอเจอ	การตรวจหรือการรักษาที่มักตามมา
หินปูนและเหงือกอักเสบชัด	นัดขูดหินปูนและเอกซเรย์ฟันใต้ยาสลบ ตรวจเลือดก่อนวางยา
เหงือกแดงผิดสัดส่วน หรือแผลในปาก	ตรวจเลือดหาไวรัสและการทำงานของไต
ปากค่อนข้างปกติ แต่กลิ่นแปลก	ตรวจเลือดดูไต ตับ น้ำตาล และตรวจปัสสาวะ
ก้อนหรือแผลที่ไม่หาย	ตัดชิ้นเนื้อตรวจ

คอร์เนลล์ระบุว่าการขูดคราบพลัคและหินปูน และการเอกซเรย์ฟัน ต้องทำใต้ยาสลบ แมวสูงวัยที่ต้องวางยามักได้ตรวจเลือดก่อนอยู่แล้ว ซึ่งเป็นโอกาสที่ดีที่จะเช็กไตและน้ำตาลไปพร้อมกัน

สิ่งที่ควรเตรียมไป: บันทึกลักษณะกลิ่น ปริมาณน้ำที่กินต่อวันโดยคร่าว (เติมน้ำวันละกี่ครั้ง) จำนวนก้อนในกระบะทรายต่อวัน น้ำหนักตัวล่าสุดถ้ามี และวิดีโอสั้นๆ ตอนน้องกินอาหาร ถ้าเห็นว่าเคี้ยวผิดปกติ

หลังรักษาแล้ว ทำอะไรไม่ให้กลิ่นกลับมา

ถ้าต้นเหตุอยู่ในปาก หลังขูดหินปูนแล้วกลิ่นจะลดลงชัดเจนภายในไม่กี่วัน แต่จะกลับมาถ้าไม่ดูแลต่อ คอร์เนลล์แนะนำให้แปรงฟันทุกวันด้วยเจลหรือยาสีฟันสำหรับแมว ห้ามใช้ยาสีฟันคน ให้เริ่มโดยใช้นิ้วแตะเจลก่อนแล้วค่อยเปลี่ยนเป็นแปรง ทำทุกวันในสัปดาห์แรกเพื่อสร้างกิจวัตร ยกริมฝีปากขึ้นแทนการง้างปาก และเน้นที่แนวขอบเหงือก แผนฝึกแบบละเอียดทีละสัปดาห์อยู่ใน วิธีแปรงฟันแมว

ถ้าต้นเหตุเป็นโรคไต เบาหวาน หรือตับ กลิ่นจะดีขึ้นเมื่อโรคถูกควบคุม และกลิ่นที่กลับมาแรงขึ้นมักเป็นสัญญาณแรกๆ ว่าโรคกำลังแย่ลง เจ้าของแมวกลุ่มนี้จึงควรใช้กลิ่นปากเป็นตัวชี้วัดอีกตัวหนึ่ง นอกจากน้ำหนักและการกินน้ำ

ตารางเฝ้าดูที่บ้าน

ความถี่	สิ่งที่ดู
ทุกวัน	กลิ่นตอนน้องหาวหรือนอนใกล้ การกินอาหาร การกินน้ำ
ทุกสัปดาห์	เปิดริมฝีปากดูขอบเหงือก หาจุดชมพูนูนหรือเส้นแดง
ทุกสัปดาห์	นับก้อนในกระบะทรายในวันเดียวกันของสัปดาห์
ทุกเดือน	ชั่งน้ำหนัก ดูตาขาวว่าเหลืองไหม
ปีละครั้ง (อายุ 7 ปีขึ้นไปอาจปีละ 2 ครั้ง)	ตรวจสุขภาพ ตรวจช่องปาก และตรวจเลือด

พาไปหาหมอเมื่อไหร่

• นัดตรวจภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ ถ้ากลิ่นอยู่ต่อเนื่องและเห็นหินปูนหรือเหงือกแดง แต่น้องยังกินได้ปกติ
• ไปภายใน 1 ถึง 2 วัน ถ้ากลิ่นมากับน้ำลายไหล กินแต่อาหารนิ่ม เคี้ยวแล้วสะบัดหัว หรือกินน้ำและฉี่มากขึ้นชัดเจน
• ไปวันนั้น ถ้ามีกลิ่นหวานจัดร่วมกับซึมหรืออาเจียน ตาหรือเหงือกเหลือง อาเจียนซ้ำร่วมกับไม่ถ่าย ไม่กินเกิน 24 ชั่วโมง หรือเห็นเส้นด้ายในปาก

สัญญาณอื่นที่บอกว่าแมวไม่สบายแต่ซ่อนไว้ ดูเพิ่มได้ที่ อาการแมวป่วย เมื่อไปถึงคลินิก ให้บอกหมอตรงๆ ว่ากลิ่นเป็นแบบไหน และขอให้ตรวจเลือดดูไตกับน้ำตาลด้วยถ้าน้องอายุเกิน 7 ปี คำขอแค่ประโยคเดียวนี้ช่วยให้ไม่พลาดโรคที่ซ่อนอยู่หลังกลิ่นปาก