แมวเป็นสัด อาการเป็นอย่างไร ร้องกี่วัน และรับมือยังไง

เสียงร้องครวญแหลมยาวตอนดึก ตัวกลิ้งไปมากับพื้น ก้นยกสูงเวลาลูบหลัง นี่คือภาพมาตรฐานของแมวตัวเมียที่เป็นสัด และเจ้าของมือใหม่หลายคนเข้าใจผิดว่าแมวเจ็บ VCA ระบุว่าอาการช่วงสัดเป็นเรื่องพฤติกรรมเป็นหลัก ร่างกายแทบไม่เปลี่ยน ไม่มีเลือดให้เห็นเหมือนหมา และการเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นโรคได้บ่อย

อาการที่เห็นเมื่อแมวเป็นสัด

สัญญาณที่รวมจาก VCA และ Merck Veterinary Manual มีดังนี้

• ร้องดัง ร้องถี่ ร้องครวญเป็นเสียงยาวต่ำ ๆ โดยเฉพาะตอนกลางคืน
• อ้อนผิดปกติ เดินตามเจ้าของ ถูตัวกับคนและเฟอร์นิเจอร์
• กลิ้งตัวกับพื้นบ่อย
• เมื่อลูบตามแนวหลัง จะยกก้นสูงและขยับขาหลังสลับไปมา เรียกว่า lordosis
• ฉี่บ่อยขึ้น บางตัวฉีดฉี่ใส่พื้นผิวตั้ง เช่น ประตูและผนัง เพราะฉี่มีฟีโรโมนเรียกตัวผู้
• พยายามหนีออกนอกบ้านโดยเฉพาะตอนเปิดประตู

อาการเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องครบ แมวบางตัวร้องเบามาก แต่เปลี่ยนไปเป็นขี้อ้อนผิดปกติ จึงถูกมองข้าม

ระยะเวลา: ร้องกี่วัน เว้นกี่สัปดาห์

VCA ให้ตัวเลขเฉลี่ยไว้ว่าแมวเป็นสัดนานราว 7 วัน ช่วงที่เป็นไปได้ตั้งแต่ 1 ถึง 21 วัน และถ้าไม่ได้ผสมจะมีช่วงพักราว 7 วัน (ช่วง 2 ถึง 19 วัน) ก่อนวนกลับ ภาพรวมหนึ่งรอบเต็มจึงอยู่ที่ 1 ถึง 6 สัปดาห์ เฉลี่ยราว 3 สัปดาห์ Merck มีตารางแยกที่ระบุรอบ 14 ถึง 21 วัน โดยช่วง estrus นานราว 6 ถึง 7 วัน

ช่วง	นานโดยประมาณ	ลักษณะ
สัดครั้งแรก	เฉลี่ยอายุ 6 เดือน	แมวบางตัวเร็วกว่านั้น
ช่วงสัด (estrus)	เฉลี่ย 7 วัน (1 ถึง 21)	ร้อง กลิ้ง ยกก้น
ช่วงพักถ้าไม่ผสม	เฉลี่ย 7 วัน (2 ถึง 19)	สงบลงชั่วคราว
รอบเต็ม	เฉลี่ย 3 สัปดาห์ (1 ถึง 6)	วนซ้ำในฤดูสัด

ในประเทศแถบเหนือ ฤดูสัดอยู่ราวเดือนมกราคมถึงปลายปี และ VCA ระบุว่าแมวในเขตร้อนหรือแมวเลี้ยงในบ้านอาจเป็นสัดได้ตลอดปี สำหรับบ้านในไทยที่มีไฟเปิดเกือบทั้งคืน ควรเตรียมใจว่าแมวที่ไม่ทำหมันจะเข้าสู่รอบสัดเกือบทุกเดือน ไม่มีช่วงเงียบให้พักยาว

ดังนั้นแมวที่ร้องสี่ห้าวันแล้วเงียบไป ไม่ได้แปลว่าหายไปถาวร ถ้าอีก 2 ถึง 3 สัปดาห์กลับมาร้องอีกก็เป็นเรื่องปกติ

แมวสัดต่างจากแมวป่วยตรงไหน

เสียงร้องช่วงสัดแหลมและยาวเหมือนเจ็บ เจ้าของจึงตกใจ ใช้ตารางนี้แยกก่อนตัดสินใจ

ดูที่	แมวสัด	แมวที่อาจป่วย
การกิน	ยังกินได้ อาจกินน้อยลงเล็กน้อย	ไม่กินเกินหนึ่งวัน
ท่าทาง	อ้อน กลิ้ง ยกก้น	ซึม ซ่อนตัว นอนนิ่ง
การฉี่	ฉี่บ่อย บางตัวฉีดผนัง	นั่งกระบะนานแต่ฉี่ไม่ออก หรือมีเลือด
เสียง	ร้องยาวเป็นช่วง ๆ	ร้องสั้นแหลมเมื่อถูกแตะท้อง
อาเจียน ท้องเสีย	ไม่มี	อาจมี

ถ้าแมวเข้ากระบะแล้วเบ่งนานแต่ไม่มีฉี่ออกหรือร้องขณะฉี่ ให้ถือเป็นเหตุฉุกเฉินและอ่านที่ แมวฉี่ไม่ออก อันตรายไหม ส่วนกลุ่มอาการป่วยทั่วไปอยู่ที่ สัญญาณแมวป่วย และกรณีลูกแมวร้องไม่หยุดแต่ยังเล็กมาก ดู เสียงร้องของลูกแมว

ทำไมแมวสัดถึงท้องง่ายมาก

แมวเป็นสัตว์ที่ตกไข่เมื่อถูกผสม ตามที่ Merck และ VCA อธิบาย ผลคือตัวเมียที่เป็นสัดท้องได้ทุกช่วงของสัด ไม่มีวันเสี่ยงสูงที่ต้องรอ VCA ระบุว่าแมวมักผสมราว 3 ถึง 4 ครั้งภายใน 24 ชั่วโมง ครั้งละไม่กี่นาที และลูกครอกเดียวกันอาจมีพ่อมากกว่าหนึ่งตัวเพราะตัวเมียผสมกับตัวผู้หลายตัวได้ในช่วงสัดเดียว แมวหยุดเป็นสัดภายใน 1 ถึง 2 วันหลังตกไข่

ข้อนี้หมายความว่าแมวตัวเมียที่หนีออกไปแค่ครึ่งชั่วโมงก็ท้องได้ ถ้ากลับมาแล้วเสียงร้องหยุดลงเร็วกว่าปกติ ให้สงสัยว่าอาจถูกผสมแล้ว วันคลอดและการดูแลต่อดูที่ แมวท้องกี่เดือน

ช่วยแมวผ่านสัปดาห์ที่สัดอยู่ในบ้าน

ไม่มีวิธีที่ทำให้แมวหยุดสัดทันที แต่ลดความทรมานของทั้งแมวและเจ้าของได้

1. ปิดประตูหน้าต่างระเบียงให้มิด ติดมุ้งลวดหรือตาข่ายและเช็กช่องที่แมวเปิดเองได้ แมวสัดไวต่อช่องเล็กและกระโดดข้ามรั้วได้ สำหรับคอนโดดูเพิ่มที่ เลี้ยงแมวในคอนโด
2. เล่นกับแมวสั้น ๆ หลายรอบต่อวัน ใช้ไม้ตกแมวหรือลูกบอล เพื่อเบนความสนใจ แต่ไม่ต้องรอให้แมวหายสัด
3. เพิ่มกระบะทรายสะอาด ล้างบ่อย แมวบางตัวเลือกฉี่นอกกระบะเมื่อกระบะไม่สะอาด
4. เก็บที่นอนผ้าให้ซักได้ เพราะฉี่เครื่องหมายต้องล้างด้วยน้ำยาย่อยกลิ่นถึงจะหมด
5. ปิดหน้าต่างตอนกลางคืน เพื่อลดเสียงตัวผู้นอกบ้านที่ตอบกลับ

อย่าให้ยาคุมหรือยาฮอร์โมนที่ซื้อเอง Merck ไม่แนะนำให้ใช้ megestrol acetate กับตัวเมียที่อาจนำมาผสมพันธุ์ เพราะมีความเสี่ยงต่อมดลูก และยากลุ่มนี้ต้องให้สัตวแพทย์เป็นผู้พิจารณา ไม่ใช่ยาที่ให้ตามกล่อง

ทำหมันตัวเมียเพื่อให้หยุดสัด

Cornell Feline Health Center แนะนำให้ทำหมันแมวตัวเมียที่ราว 3 ถึง 6 เดือน ก่อนสัดแรกและก่อนเต้านมพัฒนาเต็มที่ ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งเต้านมในภายหลังอย่างมาก และตัดปัญหามดลูกอักเสบเป็นหนอง (pyometra) ที่อาจถึงชีวิตได้ การผ่าตัดยังทำให้ไม่ต้องเจออาการสัดซ้ำ ๆ อีก ประเด็นช่วงอายุและสัญญาณที่บอกว่าแมวเริ่มสัดแล้วอยู่ที่ แมวตัวเมียทำหมันกี่เดือน

ถ้าแมวเป็นสัดอยู่แล้ว VCA บอกว่าจังหวะผ่าตัดทำยากกว่าในหมา เพราะรอบสัดแมวสั้นและคาดไม่ได้ บางคลินิกผ่าให้ทันที บางแห่งให้รอสัดจบเพื่อลดเลือดออก เรื่องค่าใช้จ่ายและราคาดู ทำหมันแมว ราคาเท่าไหร่ และข้อมูลทั่วไปที่ ทำหมันแมว

ส่วนแมวตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมันไม่มีรอบสัดของตัวเอง แต่จะตอบสนองต่อตัวเมียที่เป็นสัดด้วยการร้อง ฉีดฉี่ และหนีออกนอกบ้าน ช่วงอายุที่เหมาะอยู่ที่ แมวตัวผู้ทำหมันกี่เดือน

สามบ้าน สามวิธีรับมือ

บ้านที่ 1 คอนโดห้องเดียว เลี้ยงแมวตัวเมียอายุ 7 เดือนที่เริ่มร้องตอนตีหนึ่ง ปัญหาหลักคือเสียงที่รบกวนห้องข้างเคียง และความเสี่ยงที่แมวจะแอบออกประตูตอนรับพัสดุ ทางแก้ระหว่างรอคิวผ่าตัดคือติดตะแกรงกันแมวที่ประตูระเบียง เล่นกับน้องก่อนนอนให้เหนื่อย และแจ้งเพื่อนบ้านว่าเป็นอาการชั่วคราว ดูแนวปฏิบัติเลี้ยงในห้องแคบที่ เลี้ยงแมวในคอนโด

บ้านที่ 2 บ้านเดี่ยวที่เลี้ยงแมวตัวผู้ไม่ทำหมันร่วมกับตัวเมียสองตัว ตัวผู้มักไล่ตามและฉีดฉี่เครื่องหมายพร้อมกัน ถ้าตัวเมียตัวหนึ่งสัด ให้แยกห้องจริงจังและจองคิวทำหมันตัวผู้กับตัวเมียทั้งหมดรอบเดียวกัน การแยกแค่ครึ่งทางไม่พอ เพราะผสมกันได้ในไม่กี่นาที

บ้านที่ 3 บ้านติดซอยที่ปล่อยแมวออกนอกบ้านได้ ตัวผู้ในละแวกมารอหน้าบ้านทันทีที่แมวเริ่มสัด ในกรณีนี้ความเสี่ยงท้องสูงที่สุด ควรเก็บแมวในบ้านทุกวันตลอดช่วงสัด ไม่ใช่ปล่อยเฉพาะตอนกลางวัน เพราะตัวผู้ไม่ได้มาเฉพาะกลางคืน

สัดซ้ำ ๆ ทุกเดือนส่งผลต่อสุขภาพอย่างไร

แมวสัดไม่ใช่โรค ร่างกายผ่านรอบนี้ได้โดยไม่เสียหายทันที แต่แมวที่ไม่ได้ผสมและไม่ได้ทำหมันจะเป็นสัดต่อเนื่องหลายรอบต่อปี Cornell อธิบายว่าการทำหมันตัดความเสี่ยงของมดลูกอักเสบเป็นหนอง (pyometra) ซึ่งเป็นการสะสมหนองในมดลูกที่อาจถึงชีวิต และเลี่ยงภาวะช่องคลอดบวม (vaginal hyperplasia) ที่เกิดได้ในรอบสัดปกติ

อาการที่ไม่ควรรอ ได้แก่ ซึมและไม่กินหลังสัดจบ ดื่มน้ำมากผิดปกติ ท้องบวมโดยไม่ได้ผสม ตกขาวที่มีหนองหรือกลิ่นเหม็น หรือเลือดจากช่องคลอด สัญญาณเหล่านี้ไม่ใช่อาการสัดปกติ และต้องให้สัตวแพทย์ตรวจโดยเร็ว

เจ้าของมือใหม่มักพลาดเรื่องไหนตอนแมวสัดครั้งแรก

• เข้าใจว่าแมวเจ็บแล้วพาไปหาหมอด้วยอาการสัดล้วน ๆ ซึ่งไม่เสียหาย แต่หมอจะแนะนำให้ทำหมันเท่านั้น ถ้าไม่ได้ถามเรื่องคิวผ่าตัด ก็เสียทั้งเวลาและค่าตรวจ
• เปิดประตูระเบียงระบายอากาศเพราะแมวร้องร้อน แมวสัดหาทางออกเก่งมาก
• ปล่อยให้แมวออกไปหาตัวผู้เพราะคิดว่า "ให้ท้องสักครั้งก่อน" ทั้งที่ Cornell ระบุว่าทำหมันก่อนสัดแรกให้ประโยชน์ต่อเต้านมมากที่สุด และลูกแมวทั้งครอกต้องมีบ้านรองรับ
• ให้ยาจากร้านหรือฉีดยาคุมสัดเอง ซึ่งเสี่ยงต่อมดลูกตามที่ Merck เตือนไว้
• เข้าใจผิดว่ารอสัดจบก่อนค่อยผ่า ทั้งที่แมวที่ไม่ได้ทำหมันจะสัดซ้ำในไม่กี่สัปดาห์ รอเรื่อย ๆ ก็ไม่มีวันที่ปลอดสัด

ตัดสินใจตามสถานการณ์

สถานการณ์	ทำอะไรก่อน
แมวอายุ 3 ถึง 5 เดือน ยังไม่เคยสัด	นัดผ่าตัดทำหมัน ไม่ต้องรอให้สัดก่อน
แมวเพิ่งเริ่มสัดครั้งแรก	ปิดบ้านให้มิด จองคิวทำหมัน ถามว่าต้องรอสัดจบไหม
ร้อง ไม่กิน ซึม หรือฉี่ไม่ออก	พาไปหาสัตวแพทย์ทันที ไม่ใช่เรื่องสัด
มีเลือดหรือหนองจากช่องคลอด	ตรวจมดลูกกับสัตวแพทย์
สัดนานเกิน 3 สัปดาห์ไม่มีช่วงพัก	ให้สัตวแพทย์ตรวจความผิดปกติของรังไข่หรือฮอร์โมน
มีแผนเพาะพันธุ์	ปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องอายุ ความพร้อม และการตรวจสุขภาพก่อนผสม

ตัวเลขช่วงสัดที่ให้ไว้ข้างต้นเป็นค่าเฉลี่ย แมวแต่ละตัวต่างกัน ถ้าแมวสัดนานเกิน 3 สัปดาห์ติดกันโดยไม่มีช่วงพัก ให้ถามสัตวแพทย์ก่อนรอต่อ