แมวท้องกี่เดือน นับวันคลอดและเตรียมตัวก่อนลูกแมวเกิด

ถ้าเห็นแมวสาวท้องป่องวันนี้ ให้เผื่อเวลาอีกประมาณ 2 เดือนเศษ แมวตั้งท้องราว 63 ถึง 65 วัน แต่แหล่งข้อมูลสัตวแพทย์ให้ช่วงกว้างกว่านั้น Merck Veterinary Manual ใช้ 64 ถึง 66 วันนับจากการผสม ส่วน VCA ให้ช่วง 64 ถึง 71 วัน แม้แมวส่วนใหญ่จะคลอดที่วันที่ 63 ถึง 65 ก็ตาม

ทำไมวันคลอดของแมวไม่ตายตัว

แมวต่างจากหมาตรงที่เป็นสัตว์ที่ตกไข่เมื่อถูกกระตุ้น Merck อธิบายว่าการผสมกระตุ้นช่องคลอดและปากมดลูก ทำให้สมองหลั่ง LH แล้วไข่จึงตก ผลคือวันผสมบอกวันตกไข่ได้ใกล้เคียงกว่าในหมา ซึ่งตกไข่ตามรอบฮอร์โมนของมันเอง

ข้อจำกัดคือแมวตัวเมียมักผสมหลายครั้งในช่วงสัด VCA ระบุว่าส่วนใหญ่ต้องผสม 3 ถึง 4 ครั้งภายใน 24 ชั่วโมง และ Merck แนะนำให้ผสมต่อเนื่อง 2 ถึง 3 วัน ถ้าแมวบ้านหลุดไปเจอตัวผู้ในซอยหลายวัน ไข่อาจตกจากการผสมครั้งแรกหรือครั้งหลังก็ได้ แถมลูกครอกเดียวกันอาจมีพ่อมากกว่าหนึ่งตัว

นับจากอะไร	ช่วงคลอดโดยประมาณ	หมายเหตุ
วันผสมที่จดไว้ (VCA)	วันที่ 63 ถึง 65 ส่วนใหญ่	ช่วงเต็ม 64 ถึง 71 วัน
LH ที่พุ่งจากการผสม (Merck)	64 ถึง 66 วัน	แมวที่ผสมวันเดียวชัดเจน
เอกสารสำหรับเจ้าของแมว (Merck)	60 ถึง 65 วัน	เป็นกรอบกว้าง

ตัวอย่าง ถ้าเห็นแมวถูกผสมวันที่ 10 พฤษภาคม ให้คาดว่าคลอดวันที่ 12 ถึง 15 กรกฎาคม และเตรียมกล่องคลอดให้พร้อมก่อนกลางกรกฎาคม ส่วนแมวจรหรือแมวที่เลี้ยงปล่อยที่ไม่รู้วันผสม ให้ใช้ผลอัลตราซาวด์และเอกซเรย์ของสัตวแพทย์เป็นตัวกำหนดแทน

ไทม์ไลน์ตลอดการตั้งท้อง

แมวไม่แสดงอาการชัดเจนใน 2 สัปดาห์แรก ตารางนี้ใช้ได้กับแมวที่รู้วันผสม

ช่วงวัน	เห็นอะไรได้	ควรทำอะไร
1 ถึง 14	ยังไม่มีอะไรเปลี่ยน	จดวันผสม ถ้ารู้ว่าท้องให้เริ่มเปลี่ยนอาหารทีละน้อย
21 ถึง 30	สัตวแพทย์คลำหรืออัลตราซาวด์ยืนยันท้องได้ หัวนมเริ่มชมพู	นัดตรวจ ถามเรื่องอาหารและยา
30 ถึง 55	กินมากขึ้น ท้องป่องชัด ขี้อ้อนผิดปกติ	เพิ่มมื้อ ให้อาหารลูกแมวเต็มสูตรแล้ว
หลัง 55	เอกซเรย์นับจำนวนลูกได้	เอกซเรย์ รู้ว่าต้องรอลูกกี่ตัว
58 ถึง 62	เริ่มหาที่ซ่อน ทำรัง	ตั้งกล่องคลอดในห้องเงียบ
63 เป็นต้นไป	น้ำนมซึม อุณหภูมิต่ำ ไม่กินอาหาร	เฝ้าดูห่าง ๆ เตรียมเบอร์สัตวแพทย์

VCA สังเกตว่าแมวจำนวนมากหวานขึ้น เรียกร้องความสนใจ และกินมากขึ้นราว 50% เมื่อเทียบกับก่อนท้อง สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมน ถ้าแมวไม่ท้องแต่เพิ่งเป็นสัด อาจเห็นพฤติกรรมคล้ายกัน ดูเพิ่มที่ แมวเป็นสัด อาการเป็นอย่างไร

ตรวจให้แน่ใจว่าท้องจริงด้วยวิธีไหน

อาการภายนอกอย่างเดียวหลอกได้ แมวหลายตัวอ้วนขึ้นเพราะกินเก่งจนท้องกลมคล้ายท้อง สัตวแพทย์มีสามวิธีตาม Merck

• คลำหน้าท้องหรืออัลตราซาวด์ ทำได้ที่ 21 ถึง 30 วันหลังผสม และอัลตราซาวด์ยังบอกได้ว่าลูกยังมีชีวิตอยู่หรือไม่
• เอกซเรย์หลังวันที่ 55 เห็นกระดูกลูกและนับจำนวนได้ ซึ่งสำคัญตอนคลอดเพราะรู้ว่าต้องรอกี่ตัว
• นัดตรวจ 3 ถึง 4 สัปดาห์หลังผสมก็เพียงพอสำหรับการยืนยันตามที่ VCA แนะนำ

อย่าลองกดท้องแมวเอง ลูกที่ยังเล็กอยู่ในถุงบอบบาง และแมวส่วนใหญ่ไม่ชอบถูกกดท้อง

อาหารของแมวท้อง: เปลี่ยนเป็นสูตรลูกแมว ไม่ต้องเสริมเอง

VCA แนะนำให้ใช้อาหารลูกแมวเกรดพรีเมียม หรืออาหารสูตรทุกช่วงวัยที่ผ่านการทดสอบกับแมวท้อง ตั้งแต่เริ่มตั้งท้องจนถึง 1 เดือนหลังหย่านม ถ้าแม่กินอาหารแบบนี้ไม่ต้องเสริมแคลเซียม วิตามิน หรือแร่ธาตุ ส่วนปริมาณให้เพิ่มมื้อตามที่แมวกิน ท้ายช่วงให้นมแม่อาจกินมากกว่าเดิมกว่าสองเท่า

สิ่งที่เจ้าของมักพลาดคือเปลี่ยนอาหารกะทันหัน ควรค่อย ๆ ผสมของใหม่ให้เพิ่มขึ้นใน 5 ถึง 7 วัน ให้ท้องไม่เสีย การเลือกอาหารลูกแมวดูได้ที่ อาหารลูกแมว ยี่ห้อไหนดี และอาหารที่แมวห้ามกินควรตรวจซ้ำที่ แมวกินอะไรไม่ได้

ยาถ่ายพยาธิ ยาหยดกำจัดหมัด และวัคซีนในแมวท้องต้องให้สัตวแพทย์เลือกเอง ไม่ควรใช้ยาที่เหลืออยู่ในบ้าน

ท้องก่อนวัย และเมื่อไม่รู้ว่าท้องแล้ว

แมวตัวเมียเจริญพันธุ์เร็ว แม้จะเลี้ยงในคอนโด พอเป็นสัดครั้งแรกซึ่งโดยเฉลี่ยราว 6 เดือน (VCA) ก็ท้องได้ถ้าหลุดออกไปเจอตัวผู้ ลูกแมวที่ท้องก่อนร่างกายโตเต็มที่เสี่ยงทั้งแม่และลูก และทำให้เจ้าของที่ไม่ได้เตรียมใจต้องหาบ้านให้ลูกทั้งครอก ดูอายุที่เหมาะกับการทำหมันได้ที่ แมวตัวเมียทำหมันกี่เดือน

แมวที่เก็บมาเลี้ยงแล้วท้องป่อง ให้พาไปหาสัตวแพทย์ภายในสัปดาห์แรก สิ่งที่หมอจะประเมินคืออายุครรภ์จากอัลตราซาวด์หรือเอกซเรย์ น้ำหนัก และการถ่ายพยาธิที่ปลอดภัย แล้วนับถอยหลังจากผลนั้น การเดาจากขนาดท้องไม่แม่นพอ

เตรียมกล่องคลอดและมุมเงียบ

VCA ให้แนวทางกล่องคลอด ซึ่งทำเองได้จากกล่องกระดาษแข็ง

• วางในที่เงียบ มืดนิด ๆ เช่น มุมตู้เสื้อผ้าหรือมุมห้อง
• ใหญ่พอให้แม่ขยับตัวได้ ขอบต่ำให้แม่มองออกและเจ้าของเอื้อมมือเข้าไปได้
• ปูกระดาษหนังสือพิมพ์หลายชั้นหรือวัสดุซับที่ทิ้งได้ เปลี่ยนเมื่อเปื้อน

เริ่มวางล่วงหน้าราวสัปดาห์ที่ 8 ให้แม่คุ้นเคย แมวหลายตัวเลือกที่คลอดเองทั้งที่เราเตรียมไว้ ก็ไม่ต้องบังคับ ย้ายกล่องไปยังจุดที่แม่เลือกถ้าปลอดภัย และกั้นห้องไม่ให้หมาหรือแมวตัวอื่นเข้า

อาการใกล้คลอด

VCA ระบุสัญญาณช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงสุดท้ายไว้ว่า

1. น้ำนมปรากฏที่เต้านม 24 ถึง 48 ชั่วโมงก่อนคลอด
2. อุณหภูมิทางทวารต่ำกว่า 100 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 37.5 องศาเซลเซียส) ภายใน 24 ชั่วโมงสุดท้าย
3. กระวนกระวาย เลียตัวมากเกินไป หอบ และหยุดกินอาหารในวันสุดท้าย

แมวสายพันธุ์ขนยาวหน้าสั้นอย่างเปอร์เซียและหิมาลายันอาจพักนานเป็นชั่วโมงระหว่างลูกแต่ละตัว VCA ระบุว่าอาจนานกว่า 1 ชั่วโมงได้ ถ้าหยุดคลอดแล้วไม่กลับเบ่งต่อภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังลูกชุดแรกเกิด ให้พาไปตรวจ และถ้างดคลอดไป 24 ชั่วโมงหรือมากกว่า ต้องหาสัตวแพทย์ทันที

ระหว่างรอ: อากาศร้อน บ้านหลายตัว และสิ่งที่ไม่ควรทำ

แม่แมวท้องแก่ร้อนง่ายกว่าปกติ ในหน้าร้อนของไทยให้วางน้ำสะอาดหลายจุด วางกล่องคลอดในห้องที่ลมผ่านแต่ไม่โดนลมเป่าตรง และถ้าเห็นแม่หอบอ้าปากให้พาเข้าห้องเย็นแล้วโทรปรึกษาสัตวแพทย์ อาการหอบในแมวไม่ใช่เรื่องปกติแม้จะท้องแก่

ถ้าบ้านมีแมวหรือหมาตัวอื่น ให้แยกแม่ไว้ในห้องคลอดตั้งแต่ราวสัปดาห์ที่ 8 แมวตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมันในบ้านเดียวกันอาจรบกวนแม่และลูกหลังคลอด และแมวตัวเมียที่ยังไม่ทำหมันอีกตัวก็อาจเป็นสัดแล้วท้องซ้อนได้ ถ้าตัวหนึ่งท้องแล้วอยู่ร่วมกับอีกตัว เรื่องจัดห้องเป็นสิ่งที่ควรคิดเป็นอย่างแรก

สิ่งที่ไม่ควรทำกับแมวท้อง

• อย่าอาบน้ำแม่ในสัปดาห์ท้ายถ้าไม่จำเป็น ถ้าเปื้อนให้เช็ดเฉพาะจุดและเช็ดให้แห้ง เรื่องอาบน้ำแมวดูที่ วิธีอาบน้ำแมว
• อย่าให้ยาคนหรือยาถ่ายพยาธิที่ซื้อเอง ยาบางตัวอันตรายต่อลูกในท้อง
• อย่าเปลี่ยนสถานที่เลี้ยงหรือย้ายห้องกะทันหันในสัปดาห์สุดท้าย แมวที่เครียดอาจหนีไปคลอดในที่ที่เราเข้าไม่ถึง
• อย่าเปิดไฟสว่างหรือพาแขกเข้ามาดูในห้องคลอด แม่ต้องการความเงียบ

ท้องแล้วแต่ไม่แน่ใจ: ท้องจริงหรือแค่อ้วน

สัญญาณที่เจ้าของเห็นมีทั้งแบบที่ใช่และไม่ใช่ท้อง แมวที่กินมากขึ้นและอ้อนเก่งอาจเพิ่งหมดสัด หรือเพิ่งกินอาหารถุงใหม่ที่อร่อยขึ้น ส่วนท้องป่องในแมวที่ไม่ได้ท้องอาจมาจากพยาธิตัวกลม ที่พบบ่อยในลูกแมวท้องกลมผอมแห้ง ของเหลวในช่องท้อง หรือมดลูกอักเสบ ซึ่งเป็นภาวะอันตราย การพาไปอัลตราซาวด์จึงปลอดภัยกว่าเดาเองเสมอ

ข้อสังเกตที่ช่วยแยกก่อนไปหาหมอ ให้เทียบกับวันที่แมวเป็นสัดครั้งล่าสุด ถ้าเพิ่งเป็นสัดตอน 3 ถึง 4 สัปดาห์ก่อนแล้วเงียบไป และมีโอกาสได้เจอตัวผู้ ให้ถือว่ามีโอกาสท้อง ถ้าอยู่ในห้องตลอดไม่มีตัวผู้เข้าถึง และท้องป่องพร้อมซึม ไม่กินอาหาร ให้ดู สัญญาณแมวป่วย แทน

หลังคลอด 24 ชั่วโมงแรก และเรื่องทำหมันแม่แมว

VCA แนะนำให้สัตวแพทย์ตรวจแม่และลูกภายใน 24 ชั่วโมงหลังคลอด ถ้ามีเลือดออกจากช่องคลอดนานกว่า 1 สัปดาห์หลังคลอดให้รีบพบหมอ ส่วนการดูแลลูกอายุไม่กี่วัน ดูที่ วิธีเลี้ยงลูกแมวแรกเกิด และถ้าแม่ไม่มีนมหรือไม่ยอมเลี้ยง อ่านเพิ่มที่ วิธีให้นมลูกแมวแรกเกิด

เมื่อไม่มีแผนให้ท้องอีก Merck บอกว่าทั่วไปจะทำหมันหลังการผสมพันธุ์ครั้งสุดท้าย ให้คุยกับสัตวแพทย์ว่าควรนัดช่วงไหนหลังหย่านม ค่าใช้จ่ายเปรียบเทียบได้ที่ ทำหมันแมว ราคาเท่าไหร่ และวิธีคิดโดยรวมอยู่ที่ ทำหมันแมว

ของที่ต้องจัดให้พร้อมก่อนแมวคลอด

เมื่อไร	ทำอะไร
ทันทีที่สงสัย	จดวันที่ผสมที่รู้ นัดสัตวแพทย์ตรวจยืนยัน
3 ถึง 4 สัปดาห์หลังผสม	อัลตราซาวด์ เปลี่ยนเป็นอาหารลูกแมวทีละน้อย
หลังวันที่ 55	เอกซเรย์นับลูก
สัปดาห์ที่ 8	ตั้งกล่องคลอด วัดอุณหภูมิถ้าสัตวแพทย์แนะนำ
วันคลอด	เฝ้าดูห่าง ๆ จับเวลาเบ่ง เก็บเบอร์ฉุกเฉินไว้ใกล้มือ
หลังคลอด	นัดตรวจแม่และลูกภายใน 24 ชั่วโมง

ช่วงกว้างของวันคลอดเป็นเรื่องปกติ ไม่ต้องตกใจถ้าคลอดช้าไปสองสามวันจากที่นับ แต่ถ้าเลยวันที่ 66 ไปแล้วไม่มีสัญญาณใด ๆ หรือแมวซึมและไม่กินอาหาร ให้พาไปหาสัตวแพทย์ในวันนั้น