ภาษากายแมว บอกอะไรได้บ้าง อ่านหาง หู ตา และท่านั่งของน้อง

แมวบอกอารมณ์ผ่านหาง หู ตา หนวด และท่านั่งพร้อมกัน ไม่ใช่ส่วนใดส่วนหนึ่งอย่างเดียว International Cat Care เตือนว่าสัญญาณเดียวอาจทำให้เข้าใจผิดได้ง่าย เช่น หางพองอาจหมายถึงตกใจแล้วก็หายไปได้เร็ว หรือหมายถึงพร้อมป้องกันตัวถ้ามาพร้อมหลังโก่งและยืนข้าง วิธีที่ได้ผลสำหรับเจ้าของคือเรียนรู้ท่าปกติของแมวตัวนั้นในวันที่สบายดีก่อน แล้วค่อยสังเกตว่าส่วนไหนเปลี่ยน

แมวสามโหมด อ่านเป็นภาพรวมก่อน

ก่อนลงรายละเอียดของแต่ละส่วน ลองจัดแมวที่เห็นตรงหน้าเป็นหนึ่งในสามโหมด

โหมด	หาง	หู	ตา	ตัว
ผ่อนคลาย	ตั้งหรือวางหลวม ๆ ปลายอาจงอเล็กน้อย	ชี้ไปข้างหน้าตามปกติ หันตามเสียง	ตานุ่ม กะพริบช้า หรือหรี่ครึ่ง	นอนเหยียด นั่งเท้าพ้นพื้น ท้องโชว์
อึดอัดหรือหงุดหงิด	ฟาดช้า ๆ หรือกระทุ้งพื้น	ตั้งหันออกด้านข้าง หรือหมุนต่ำ	รูม่านตาแคบ จ้องนิ่ง	เกร็ง ผิวหลังกระตุก
กลัวหรือป้องกันตัว	ซุกระหว่างขาหลัง หรือพอง	แนบหัว (airplane ears)	รูม่านตากว้าง	หมอบต่ำ หลังโก่ง ขนลุก

ตารางสรุปจากคำอธิบายของ International Cat Care และ VCA Animal Hospitals ที่ใช้ได้เป็นกรอบเบื้องต้น แมวแต่ละตัวมีท่าปกติต่างกัน แมวบางสายพันธุ์หางสั้นหรือหางงอ จะอ่านหางไม่ได้เท่าตัวอื่น ต้องอ่านหู ตา และตัวมากขึ้น

หาง ส่วนที่พูดมากที่สุด

International Cat Care สรุปความหมายของหางไว้ดังนี้

• หางตั้งตรง บอกความเป็นมิตร เห็นบ่อยตอนแมวเดินมาหาเจ้าของหรือมาขอข้าว
• หางซุกระหว่างขาหลัง บอกว่ากังวลหรือกลัว
• หางห้อยออก แกว่งไปมาช้า ๆ อาจแปลว่าหงุดหงิด
• หางพองฟู ถ้ามาพร้อมหลังโก่งและยืนตะแคง เป็นสัญญาณ "อย่าเข้าใกล้" ท่าทางทำให้ตัวใหญ่ขึ้น
• ย่อตัวต่ำและกระทุ้งหางกับพื้น เป็นท่าป้องกันตัวคลาสสิก
• แมวบางตัวหางพองตอนตกใจกะทันหัน แล้วเดินไปสำรวจสิ่งที่ทำให้ตกใจ ไม่ได้ตามมาด้วยการสู้เสมอไป

VCA เสริมว่าหางตั้งแต่ปลายหางงอเบา ๆ บอกความผ่อนคลาย และการฟาดหางไปมาบอกถึงความรำคาญ ส่วนการแกว่งหางก่อนตะปบอาจเห็นตอนแมวเล่น จึงต้องดูว่ากำลังล่าของเล่นหรือกำลังถูกลูบอยู่

หู ตา และหนวด

หู ผ่อนคลายคือตั้งชี้ไปข้างหน้าตามปกติ และหันตามเสียงที่ได้ยิน International Cat Care ระบุว่าหูตั้งหันออกด้านข้างพร้อมรูม่านตาแคบมักหมายถึงหงุดหงิด ส่วนหูแนบหัวพร้อมรูม่านตากว้างมักหมายถึงกลัว VCA เรียกท่าหูแนบว่า "airplane ears"

ตา ตาเบิกกว้างจ้องไม่กะพริบ แปลว่าก้าวร้าวหรือจดจ่ออยู่กับสิ่งที่คุกคาม การมองหนีหรือกะพริบถี่ แปลว่าแมวรู้สึกถูกคุกคาม ส่วนตาหรี่ครึ่งและกะพริบช้า ๆ เป็นท่าที่ไม่คุกคามและแสดงความสบายใจ VCA เสริมว่ารูม่านตากว้างอาจมาจากแสงสลัวหรือแคทนิปได้ด้วย จึงต้องดูร่วมกับหูและตัว

หนวด แผ่ออกและชี้ไปข้างหน้า แปลว่าตึงเครียดหรือตื่นตัวมาก หนวดผ่อนคลายชี้ออกด้านข้างไม่แผ่มากเป็นแมวสงบ ส่วนหนวดเม้มติดแก้มเป็นแมวที่ตกใจหรือกังวล

ตัวอย่าง 6 ฉากในบ้าน อ่านแล้วทำอะไรต่อ

ฉาก	อ่านได้ว่า	สิ่งที่ควรทำ
หางตั้ง เดินเข้ามาร้อง ขยี้ขา	ทักทาย เป็นมิตร อาจขอข้าว	ทักกลับ ถ้าเวลาข้าวใกล้ถึง ก็ให้ตามตาราง
ขยี้หัวกับมุมโต๊ะหรือประตู	ฝากกลิ่น (bunting) สบายใจในอาณาเขตตัวเอง	ปล่อยไว้ ไม่ต้องเช็ดกลิ่นทุกวัน
หงายท้อง ตาหรี่	ทักทายหรือชวนเล่น	ลองลูบแก้ม ไม่ต้องเริ่มที่ท้อง
นั่งหมอบ ตัวติดพื้น หูแนบ	กลัว	หยุดเข้าไปใกล้ ให้ทางหนี
จ้องตานิ่ง หางกระทุ้ง	เริ่มหงุดหงิด หรือตั้งรับ	หันไปทางอื่น ถอยออก ไม่จ้องตอบ
ผิวหลังกระตุก หางฟาดตอนลูบ	พอแล้ว	หยุดทันที ปล่อยให้แมวเลือก

ท่าหงายท้อง International Cat Care เรียกว่า social roll ใช้ทักทายหรือเล่น และอาจเป็นท่าที่ตัวเมียไม่ทำหมันใช้ตอนผสมพันธุ์ด้วย ท่าเดียวกันไม่ได้แปลว่าชวนให้จับท้องเสมอ เจ้าของหลายคนโดนตะปบเพราะเข้าใจผิดตรงนี้

เสียงแมว ปิดปากกับอ้าปากต่างกัน

International Cat Care แบ่งเสียงที่แมวทำตามลักษณะปาก

• ปิดปาก คือเสียงครางหรือเสียงเรียกเบา ๆ ใช้ทักทาย แสดงการยอมรับ และปลอบใจ การคราง (purr) มักบอกความสบายใจ ส่วนเสียงจิ๊บเรียกว่า chirrup เป็นการทักทายเป็นมิตร หรือเสียงเรียกของแม่แมว
• เมี้ยว มักใช้กับคนมากกว่ากับแมวด้วยกัน ลูกแมวร้องเมื่อหิว แมวโตแทบไม่เมี้ยวใส่กัน คนช่วยตอกย้ำให้เมี้ยวบ่อยขึ้นเมื่อตอบสนองทุกครั้ง
• อ้าปาก ได้แก่ คำราม ฟ่อ ถ่มน้ำลาย ร้องครวญหรือโหยหวน เป็นเสียงแสดงความเป็นปรปักษ์ทั้งโจมตีและป้องกันตัว

ถ้าเป็นเสียงของลูกแมวโดยเฉพาะ อ่านเพิ่มที่ ลูกแมวร้อง ความหมายของเสียง

ขยี้ ถู และฝากกลิ่น

แมวมีต่อมกลิ่นที่คาง แก้ม หน้าผาก และโคนหาง International Cat Care อธิบายว่าการขยี้ขาเจ้าของคือการทักทายด้วยวิธีเดียวกับที่ทักแมวตัวอื่น การถูหัวกับวัตถุ (bunting) มักเกิดในพื้นที่หลักของแมวและเกี่ยวกับความสบายใจ การเลียขนกันและการนอนซุกกันช่วยผูกสัมพันธ์

การข่วนก็ทิ้งกลิ่นและรอยที่มองเห็นด้วย เส้นทางที่แมวใช้บ่อยจึงมักถูกข่วนมาก ถ้าแมวข่วนโซฟา ให้ดู แมวข่วนเฟอร์นิเจอร์ แก้ยังไง เพื่อเลือกที่ข่วนและย้ายแรงข่วนให้ถูกที่

ลูบแค่ไหนพอ และทักทายอย่างไรให้แมวยอมรับ

International Cat Care แนะนำลำดับการทักทายแมวที่ไม่คุ้นเคย

1. ลดตัวลงให้ระดับสายตาใกล้แมว นั่งยอง ๆ หรือคุกเข่า ไม่ยืนเหนือแมว
2. หลีกเลี่ยงการสบตาตรง ๆ มองเลยไปเล็กน้อยและกะพริบตาช้า
3. ทำเสียง "ปรั๊บ" ขึ้นปลายสั้น ๆ ด้วยลมผ่านริมฝีปากที่ปิด เป็นเสียงทักที่เป็นมิตร
4. ยื่นนิ้วหรือกำปั้นหลวมขนาดราวหัวแมว ให้แมวมาดมเอง โดยเหยียดแขนออกจากตัวเพื่อไม่ให้พุ่งเข้าหา
5. ให้แมวเลือก ถ้าเดินหนีคือปฏิเสธ

ถ้าแมวขยี้มือกลับ แปลว่าสบายใจพอจะให้ลูบ ลูบที่แก้มหรือใต้คางราว 3 ถึง 5 วินาที แล้วหยุดรอ ถ้าแมวขยี้อีกคือขอต่อ ถ้าไม่กลับมา คือพอแล้วสำหรับตอนนี้ ข้อที่ควรเลี่ยง ได้แก่ ก้มทับ ต้อนจนมุม จ้องตา เอื้อมไปที่หน้าหรือตัว และลูบนานต่อเนื่อง

สัญญาณว่าแมวพอแล้วตามที่ International Cat Care ระบุ ได้แก่ หันหัวหรือตัวหนี เดินออก ซ่อนตัว จ้องตาโตหรือเกร็งนิ่ง หมอบต่ำซุกขา หางฟาดหรือกระทุ้ง หางเกร็งต่ำ ผิวหลังกระตุก หูลดต่ำ ส่ายหัว หรือเลียจมูกเลียปากทั้งที่ไม่ได้กิน ถ้าเลยไปถึงคราง ฟ่อ ตะปบ หรือกัด ให้หยุดทันทีและถอยห่าง

แมวสองตัวในบ้านเดียวกัน อ่านว่าเป็นเพื่อนหรือแค่อยู่ร่วมกัน

บ้านที่มีแมวมากกว่าหนึ่งตัวต้องอ่านภาษากายระหว่างแมวด้วย ไม่ใช่แค่ที่แมวทำกับคน International Cat Care ระบุพฤติกรรมที่ช่วยผูกสัมพันธ์ไว้สี่อย่าง คือขยี้ตัวใส่กัน (allorubbing) เลียขนให้กัน (allogrooming) แตะจมูก และนอนขดอยู่ด้วยกัน ถ้าเห็นอย่างน้อยสองอย่างเป็นประจำ แสดงว่าคู่นี้ผูกพันกันพอสมควร

สัญญาณฝ่ายตรงข้ามที่ควรสังเกต

สิ่งที่เห็น	อ่านได้ว่า	ทำอะไรต่อ
ตัวหนึ่งจ้องตาไม่กะพริบ อีกตัวมองหนีหรือกะพริบถี่	ตัวหนึ่งข่ม อีกตัวรู้สึกถูกคุกคาม	วางอาหาร น้ำ กระบะทราย อย่างละอย่างน้อย 2 จุดคนละห้อง ดู เลี้ยงแมวในคอนโด
ตัวหนึ่งหมอบต่ำแล้วเดินเลียบผนังเมื่ออีกตัวเข้าห้อง	กลัวอีกตัว	เปิดทางหนีขึ้นที่สูงหรือใต้เฟอร์นิเจอร์
ฟ่อหรือคำรามหลังเล่นหนัก	เล่นเกินไปจนกลายเป็นก่อกวน	แยกแมวสั้น ๆ ให้สงบ ไม่ดุ
นอนใกล้กัน แต่ไม่ขยี้หรือเลีย	อยู่ร่วมกันได้ ยังไม่ใช่เพื่อนสนิท	ปล่อยไว้ ไม่ต้องบังคับให้ใกล้กันกว่านี้

ข้อมูลของ International Cat Care ใช้ตัดสินได้ว่าท่าไหนเป็นปรปักษ์ เช่นเสียงอ้าปากทุกชนิด แต่ไม่ได้ให้ตัวเลขว่าจะแนะนำแมวสองตัวให้รู้จักกันกี่วัน เรื่องนั้นให้ปรึกษาสัตวแพทย์หรือนักพฤติกรรมแมวตามอายุและนิสัยของแมวแต่ละตัว

เรื่องที่เจ้าของมักพลาดคือไปห้ามการทักทายที่ดูแปลก เช่น แมวสองตัวแตะจมูกแล้วตัวหนึ่งฟ่อสั้น ๆ แล้วแยกกัน ซึ่งอาจเป็นขั้นตอนทำความรู้จักตามปกติ การแทรกแซงเร็วเกินไปทำให้แมวยังไม่ได้จัดลำดับเอง ควรเข้าแทรกเมื่อเห็นการไล่กัดจริง เสียงหวีดร้อง หรือขนหลุดเป็นกระจุก และสังเกตว่าตัวที่หนีกินข้าวและขับถ่ายตามปกติหรือไม่

ภาษากายที่เปลี่ยนไปกะทันหัน

แมวป่วยมักซ่อนอาการ จึงเห็นเป็นภาษากายที่เปลี่ยนก่อนอาการชัด เช่น ซ่อนตัวนานผิดปกติ เลิกมาทักทายที่ประตู เลิกขยี้ ไม่ยอมให้อุ้มหรือจับ ขู่ทั้งที่เคยอ่อนโยน ผิวหนังกระตุกที่หลังเมื่อแตะ เดินเกร็ง หรือกระโดดน้อยลง International Cat Care แนะนำให้ปรึกษาทีมสัตวแพทย์ถ้าแมวเริ่มแสดงพฤติกรรมเหล่านี้กะทันหันหรือเป็นต่อเนื่อง

สร้างปฏิทินสังเกต 2 สัปดาห์ให้รู้จักแมวตัวเอง

ภาษากายของแมวแต่ละตัวมีสำเนียงของตัวเอง สิ่งที่ผมแนะนำให้เจ้าของใหม่ทำคือจดสั้น ๆ วันละบรรทัดว่าเห็นท่าอะไร ในสถานการณ์ไหน

• ตอนเช้าก่อนให้อาหาร: หางอยู่ท่าไหน
• ตอนคนกลับบ้าน: ขยี้ ร้อง หรือเดินหนี
• ตอนถูกลูบ: ครั้งที่เท่าไรจึงเริ่มกระตุกหางหรือหันหนี
• ตอนเจอเสียงดัง เช่น เครื่องดูดฝุ่น: ซ่อนที่ไหน นานแค่ไหน

ราว 2 สัปดาห์จะเห็นรูปแบบ และรู้ว่าสัญญาณไหนของน้องคือ "พอแล้ว" ซึ่งอาจเร็วกว่ามาตรฐาน 3 ถึง 5 วินาทีของ International Cat Care ก็ได้ ถ้าเลี้ยงแมวตัวแรก เจ้าของแมวมือใหม่ มีรายการสิ่งที่ต้องเตรียมไว้ และการเล่นที่เหมาะกับแต่ละท่าทางอ่านได้ที่ ของเล่นแมว ถ้าแมวเปลี่ยนท่าทีผิดปกติและไม่แน่ใจ ให้ถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ไปให้สัตวแพทย์ดู