แมวฉี่ไม่ออก อันตรายไหม แยกท่อปัสสาวะตันออกจากกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

แมวที่เข้ากระบะทรายแล้วเบ่ง ร้อง หรือนั่งอยู่นานแต่ไม่มีฉี่ออกมา ต้องถือว่าอันตรายและพาไปคลินิกทันที โดยเฉพาะแมวตัวผู้ เมอร์คระบุว่าแมวที่ท่อปัสสาวะตันสนิทอาจเสียชีวิตภายใน 2 ถึง 3 วันถ้าไม่ได้รับการรักษา และแนะนำให้ไปหาสัตวแพทย์ทันทีเมื่อมีสัญญาณท่อปัสสาวะตัน ส่วนการเข้ากระบะบ่อยแต่ยังฉี่ออกเป็นหยดๆ พร้อมเลือด มักเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ ซึ่งไม่ฉุกเฉินเท่าแต่ต้องไปตรวจเช่นกัน

เรื่องที่ควรตัดสินใจให้ได้ภายในไม่กี่นาทีคือ แมวตัวนี้ฉี่ออกจริงหรือไม่ ที่เหลือเป็นการหาสาเหตุ

ใน 5 นาที ตรวจให้แน่ว่าแมวฉี่ออกหรือไม่

เจ้าของจำนวนมากไม่แน่ใจเพราะไม่ได้เห็นตอนแมวฉี่ ลองตรวจดังนี้

1. ดูกระบะทราย ก้อนฉี่เปียกที่จับเป็นก้อนมีไหม ขนาดเท่าไร เทียบกับปกติ
2. เช็กพื้นรอบกระบะ มุมห้อง และที่นอนว่ามีรอยเปียกนอกกระบะไหม
3. จับดูท้องน้อยเบาๆ ถ้าแข็งตึงหรือแมวร้องและหนี อย่ากดแรง ให้พาไป
4. ดูว่าแมวเลียอวัยวะเพศถี่ผิดปกติหรือไม่
5. ถามคนอื่นในบ้านว่าตลอด 12 ถึง 24 ชั่วโมงที่ผ่านมามีใครเห็นแมวฉี่หรือไม่

ถ้าแมวเข้าออกกระบะบ่อยและไม่มีฉี่เลยหรือมีน้อยมาก ไม่ต้องรอตรวจเพิ่ม ให้ออกเดินทางไปคลินิก ถ้ายังไม่มีคลินิกใกล้ที่เปิด โทรหาคลินิกฉุกเฉินที่รับสัตว์เลี้ยงเพื่อแจ้งก่อนไป

ท่อปัสสาวะตัน เกิดอะไรขึ้นข้างใน

เมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์อธิบายว่าแมวตัวผู้มีท่อปัสสาวะยาวและแคบ จึงตันง่าย สิ่งที่ตันมักเป็นก้อนที่ประกอบด้วยโปรตีน เศษเซลล์ และผลึกแร่ธาตุ ส่วนนิ่ว ก้อนเนื้อ และลิ่มเลือดพบน้อยกว่า เมื่อฉี่ออกไม่ได้ ของเสียที่ควรถูกขับออกจะสะสมในเลือด ตำราฉบับสัตวแพทย์ระบุว่าอาจเกิดภาวะโพแทสเซียมสูง (hyperkalemia) ซึ่งอันตรายต่อชีวิตเพราะทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะ

ตัวเลขเวลาที่ตำรากล่าวไว้มีสองจุด

ช่วงเวลาหลังท่อตันสนิท	สิ่งที่ตำราระบุ
ภายใน 36 ถึง 48 ชั่วโมง	ของเสียคั่งในเลือด (uremia)
ราว 72 ชั่วโมง	ซึมจัด อาเจียน ท้องเสีย ขาดน้ำ หมดสติ และเสียชีวิตได้ถ้าไม่ได้รับการรักษา

เมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์สรุปว่าแมวที่ท่อตันสนิทอาจเสียชีวิตภายใน 2 ถึง 3 วัน ตัวเลขนี้เป็นเพดานสูงสุด ไม่ใช่เวลาที่ปลอดภัยให้รอ เพราะภาวะโพแทสเซียมสูงทำให้หัวใจเสียจังหวะได้ก่อนถึงช่วงนั้น

สัญญาณที่เห็นได้ที่บ้าน

เมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์ระบุว่าแมวที่ท่อตัน พยายามฉี่บ่อยแต่ได้น้อย การเบ่งเจ็บปวด มีเลือดในฉี่ได้ และแมวอาจซึม เบื่ออาหาร หรืออาเจียน ฉบับสัตวแพทย์เสริมว่าแมวอาจร้องขณะพยายามฉี่

เรียงตามที่เจ้าของมักสังเกตได้

• เข้ากระบะบ่อยกว่าปกติ นั่งนาน เบ่ง แล้วไม่มีของออก
• ร้องเสียงแปลกขณะอยู่ในกระบะ
• เลียอวัยวะเพศมาก
• ย้ายไปนั่งที่แปลกๆ เช่น อ่างอาบน้ำ เพราะผิวเย็น
• ซ่อนตัว ซึม ไม่กิน
• อาเจียน
• ท้องน้อยตึงและเจ็บเมื่อแตะ

ฉี่บ่อย ฉี่เป็นเลือด ฉี่นอกกระบะ มักเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

เมอร์คฉบับสัตวแพทย์ระบุว่าแมวส่วนใหญ่ที่มีอาการของทางเดินปัสสาวะส่วนล่างเป็น feline idiopathic cystitis หรือกระเพาะปัสสาวะอักเสบที่ไม่ทราบสาเหตุ อาการเด่นคือฉี่เป็นเลือด ฉี่บ่อย เบ่ง และฉี่นอกกระบะ สาเหตุอื่นที่ตำราระบุคือนิ่ว การติดเชื้อ ก้อนอุดตันท่อ และเนื้องอก

เมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์ให้ตัวเลขที่เจ้าของควรรู้ คืออาการจากกระเพาะปัสสาวะอักเสบมักหายเองใน 2 ถึง 7 วัน และราวครึ่งหนึ่งของแมวที่เป็นจะกลับมาเป็นอีกภายใน 1 ปี แมวที่ฉี่เป็นเลือดจึงควรไปตรวจ ไม่ควรรอครบ 7 วันก่อน เพราะแยกจากสาเหตุอื่นไม่ได้จากการดูด้วยตา

เรื่องที่เทียบ	กระเพาะปัสสาวะอักเสบ	ท่อปัสสาวะตัน
ปริมาณฉี่	ออกเป็นหยดๆ ทีละนิด หลายครั้ง	แทบไม่ออกหรือไม่ออกเลย
เลือด	พบบ่อย	พบได้
ฉี่นอกกระบะ	พบบ่อย	พบน้อย เพราะไม่มีฉี่ออก
ความเสี่ยงต่อชีวิต	ต่ำกว่า แต่ควรตรวจ	สูง ต้องรักษาทันที
ต้องไปคลินิก	ภายในวันหรือนัดเร็ว	ทันที
ในแมวตัวเมีย	เกิดได้	ท่อตันพบน้อยกว่า แต่ไม่ฉี่ก็ต้องไปตรวจ

หมอจะทำอะไรเมื่อพาไปถึง

เมอร์คฉบับสัตวแพทย์อธิบายขั้นตอนรักษาท่อตัน เพื่อให้เจ้าของเข้าใจว่าทำไมต้องเตรียมใจเรื่องการค้างโรงพยาบาล

1. ให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดและประเมินสัญญาณชีพ
2. ตรวจเลือดดูโพแทสเซียมและการทำงานของไต และตรวจคลื่นหัวใจถ้าจำเป็น
3. แก้ภาวะโพแทสเซียมสูงด้วยยาที่หมอเลือก ซึ่งเป็นมาตรการชั่วคราว ตำราบอกว่าการขับโพแทสเซียมกลับมาปกติได้ก็ต่อเมื่อแก้การอุดตัน
4. ถ้าแมวไม่นิ่งพอจะดมยาสลบ หมออาจระบายปัสสาวะออกจากกระเพาะปัสสาวะด้วยเข็มก่อน
5. แก้การอุดตัน โดยในแมวตัวผู้ทำเมื่อแมวอยู่ใต้ยาสลบเมื่อเป็นไปได้ และจัดการความเจ็บปวดอย่างระมัดระวังเพราะมีความเสี่ยงท่อหดเกร็ง ฉีกขาด หรือตีบ
6. ถ้าสายสวนใช้ไม่ได้ผลหรือแก้ได้ชั่วคราว มีทางเลือกอื่น เช่น ใส่ขดลวดค้ำ ใส่สายระบายที่กระเพาะ หรือผ่าตัดท่อปัสสาวะ

ระยะเวลานอนโรงพยาบาลและค่าใช้จ่ายขึ้นกับอาการและโรงพยาบาล เมอร์คไม่ได้ระบุ ให้ขอใบประเมินค่าใช้จ่ายที่ชัดเจนก่อนตัดสินใจ ถามว่าถ้าท่อตันซ้ำ จะมีทางเลือกอื่นนอกจากสายสวนหรือไม่ และเตรียมเงินสำรองสำหรับกรณีฉุกเฉินไว้ล่วงหน้า เพราะรายนี้มักเกิดนอกเวลาทำการ

ระหว่างเดินทางไปคลินิก ทำอะไรได้ ห้ามทำอะไร

ทำได้

• โทรบอกคลินิกก่อนว่ากำลังไปพร้อมอาการ "แมวตัวผู้ฉี่ไม่ออก" เพื่อให้เตรียมห้องและทีม
• ใส่แมวในกระเป๋าที่ปลอดภัย วางผ้าที่คุ้นกลิ่น
• ถ่ายรูปหรือวิดีโอท่านั่งเบ่งและกระบะทรายให้หมอดู
• นำตัวอย่างฉี่ถ้ามีอยู่แล้วในภาชนะสะอาด

ห้ามทำ

• นวดหรือกดท้องน้อยเพื่อให้ฉี่ออก เพราะกระเพาะที่ตึงอาจแตกได้
• ป้อนน้ำหรืออาหารปริมาณมาก
• ให้ยาของคน ยาระบาย หรือยาแก้ปวด หลายชนิดอันตรายกับแมว
• รอดูจนถึงเช้า
• ทดลองเปลี่ยนทรายหรือกระบะแล้วดูว่าฉี่ออกไหม

หลังกลับบ้านจากโรงพยาบาล ลดโอกาสกลับมาตันและอักเสบ

เมอร์คฉบับเจ้าของสัตว์ระบุว่าเมื่อสาเหตุของกระเพาะปัสสาวะอักเสบไม่ทราบ เป้าหมายคือลดความรุนแรงและความถี่ของการกำเริบ ซึ่งทำได้ด้วยหลายด้านพร้อมกัน

เรื่องน้ำและอาหาร

• ให้น้ำสะอาดหลายจุดในบ้าน และลองน้ำพุแมวถ้าแมวชอบน้ำไหล
• เมอร์คระบุว่าการเปลี่ยนจากอาหารเม็ดเป็นอาหารกระป๋องช่วยเพิ่มปริมาณน้ำที่ได้รับ
• ถ้าหมอสั่งอาหารสูตรเฉพาะทางเดินปัสสาวะ ให้ใช้ตามที่สั่งและอ่านเรื่องการเลือกที่ อาหารแมวเป็นนิ่ว เลือกอย่างไร
• ชนิดและยี่ห้ออาหารเปียกในตลาด ดูหลักการอ่านฉลากใน อาหารแมวเปียก ยี่ห้อไหนดี

เรื่องความเครียดและสิ่งแวดล้อม

• กระบะทรายจำนวนพอ วางในที่เงียบ ล้างบ่อย
• มีที่หลบ ที่สูง และที่ลับเล็บ ตามที่เมอร์คแนะนำ
• ในบ้านหลายตัว ให้ทุกตัวเข้าถึงอาหาร น้ำ กระบะ และที่นอนได้โดยไม่ต้องแย่งกัน
• เล่นกับแมวทุกวัน ให้แมวเป็นฝ่ายเริ่มและจบการสัมผัสเอง
• ห้ามลงโทษแมวที่ฉี่นอกกระบะ เมอร์คย้ำชัดเจน

กลุ่มสัญญาณที่ควรสังเกตหลังกลับบ้านคือ แมวไปกระบะถี่ขึ้นอีกครั้ง ฉี่มีเลือดซ้ำ หรือกินน้อยลง ให้โทรหาคลินิกเร็วกว่ารอบแรก

จดปริมาณฉี่ปกติของแมวไว้ก่อนวันที่มีเรื่อง

เจ้าของที่รู้ว่าแมวฉี่ปกติวันละกี่ก้อนจะตัดสินใจได้เร็วกว่ามาก ลองทำการบันทึกแบบง่ายสัก 3 วัน

1. ใช้กระบะทรายชนิดจับก้อน ตักก้อนฉี่ทุกเช้าและเย็น นับจำนวนก้อนและเทียบขนาดกับลูกปิงปองหรือลูกกอล์ฟ
2. จดตัวเลขลงโน้ตมือถือ เช่น เช้า 1 ก้อนใหญ่ เย็น 2 ก้อน
3. ในบ้านหลายตัว แยกกระบะต่อตัวถ้าทำได้ ถ้าไม่ได้ ให้เก็บภาพกระบะวันละสองรอบ
4. ถ้าวันหนึ่งก้อนหายไปเกินครึ่ง หรือกลายเป็นก้อนเล็กนิดเดียวหลายก้อน ให้ถือว่าผิดปกติแล้วโทรหาคลินิก

ตัวเลขข้างบนเป็นวิธีจดของเจ้าของเอง ไม่ใช่เกณฑ์จากตำรา ประโยชน์คือเมื่อต้องเล่าให้หมอ คุณมีข้อมูลตัวเลขแทนคำว่า "ดูเหมือนฉี่น้อยลง" และหมอได้เห็นแนวโน้มของแมวตัวนี้เอง

แยกจากอาการอื่นที่ดูคล้ายกัน

อาการ	อาจสับสนกับ	ข้อสังเกตที่ช่วยแยก
เบ่งในกระบะแต่ไม่มีอะไรออก	ท้องผูก	ท้องผูกมักมีอุจจาระแข็งก้อนเล็กออกมาเล็กน้อย ท่อตันไม่มีฉี่เลย
ฉี่นอกกระบะ	พฤติกรรมไม่พอใจ กระบะสกปรก	ถ้ามีเลือด เบ่ง หรือเจ็บ ให้สงสัยโรคทางเดินปัสสาวะก่อน
ซึม อาเจียน	ท้องเสียหรืออาหารเป็นพิษ	ท่อตันมักตามด้วยการเข้ากระบะบ่อย ดูเพิ่มที่ แมวอาเจียน
ดื่มน้ำมาก ฉี่เยอะ	โรคไต	ตรงกันข้ามกับฉี่ไม่ออก ดู โรคไตแมว

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าแมวป่วยด้วยอาการอะไร เปรียบเทียบจากรายการสัญญาณใน แมวป่วยดูยังไง และอย่าลืมว่าแมวที่ไม่กินมาก่อนแล้วมีฉี่ผิดปกติถือว่าเร่งด่วนกว่าเดิม

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• เข้ากระบะซ้ำๆ เบ่ง ร้อง แต่ไม่มีฉี่หรือมีเพียงไม่กี่หยด โดยเฉพาะแมวตัวผู้
• ไม่พบรอยฉี่เลยทั้งวัน ทั้งที่ปกติฉี่ทุกวัน
• ท้องน้อยตึง ร้องเมื่อแตะ
• ซึม ไม่กิน อาเจียน
• ฉี่เป็นเลือดชัดเจน แม้ยังออกอยู่
• หายใจเร็วหรืออ่อนแรง ตัวเย็น
• เคยท่อตันมาก่อนและเริ่มเข้ากระบะถี่อีก

บอกหมอเรื่องอาหารที่กิน ยี่ห้อทรายที่ใช้ มีแมวกี่ตัวในบ้าน และมีเหตุการณ์เครียดอะไรในช่วง 1 ถึง 2 สัปดาห์ก่อนหน้า