ประเด็นสำคัญ
- International Cat Care แนะนำให้ทำหมันแมวราวอายุ 4 เดือน ก่อนเข้าวัยเจริญพันธุ์ ส่วน Cornell ระบุช่วง 3 ถึง 6 เดือนสำหรับตัวผู้
- คลินิกในไทยหลายแห่งนัดช่วง 4 ถึง 6 เดือน เมื่อวัคซีนเข็มหลักครบและน้ำหนักพร้อม
- ทำก่อนแมวเริ่มพ่นฉี่ช่วยตัดพฤติกรรมพ่นฉี่ หนีเที่ยว และกัดกัน ซึ่งเป็นทางติดโรคเอดส์แมว
- หลังผ่าตัดให้อยู่ในห้องเงียบราวหนึ่งสัปดาห์ ห้ามให้ยาแก้ปวดของคน
- แมวทำหมันแล้วอ้วนง่าย ให้ลดอาหารลงและชั่งน้ำหนักทุกเดือนตั้งแต่เดือนแรกหลังผ่าตัด
แมวตัวผู้ทำหมันได้ตั้งแต่ราว 4 เดือน และช่วงที่คลินิกส่วนใหญ่นัดคือ 4 ถึง 6 เดือน International Cat Care แนะนำให้ทำราวอายุ 4 เดือน ก่อนแมวเข้าวัยเจริญพันธุ์ ส่วน Cornell Feline Health Center ระบุว่าตัวผู้ควรทำช่วง 3 ถึง 6 เดือน จุดที่ควรยึดคือทำให้เสร็จก่อนแมวเริ่มพ่นฉี่หรือพยายามหนีออกบ้าน เพราะพฤติกรรมพวกนี้แก้ยากขึ้นเมื่อเป็นนิสัยแล้ว
ทำไมช่วง 4 ถึง 6 เดือนถึงเป็นช่วงที่หมอนัด
ลูกแมวเข้าวัยเจริญพันธุ์ได้เร็วกว่าที่เจ้าของส่วนใหญ่คิด iCatCare ระบุว่าแมวบางตัวพร้อมผสมพันธุ์ตั้งแต่ราวอายุ 4 เดือน ในบ้านที่มีลูกแมวพี่น้องต่างเพศอยู่ด้วยกัน การรอถึง 6 เดือนจึงเสี่ยงได้ลูกครอกแรกโดยไม่ตั้งใจ
อีกด้านหนึ่ง คลินิกในไทยมักอยากให้วัคซีนเข็มหลักครบก่อน ลูกแมวที่เริ่มฉีดตอน 8 สัปดาห์ เข็มสุดท้ายของชุดแรกมักตกช่วงอายุ 16 สัปดาห์ขึ้นไป บวกเวลาให้ภูมิขึ้นอีกเล็กน้อย จึงลงตัวที่ราว 4 ถึง 6 เดือนพอดี ตารางเข็มของลูกแมวอ่านได้ที่ ตารางวัคซีนแมว
| อายุ | สิ่งที่เกิดกับแมวตัวผู้ | ทำหมันช่วงนี้เป็นอย่างไร |
|---|---|---|
| 2 ถึง 3 เดือน | ยังเล็ก วัคซีนยังไม่ครบ | บางโครงการแมวจรทำได้ แต่บ้านทั่วไปมักรอ |
| 4 ถึง 6 เดือน | เริ่มเข้าวัยเจริญพันธุ์ ยังไม่พ่นฉี่ชัด | ช่วงที่แนะนำ ฟื้นตัวเร็ว แผลเล็ก |
| 6 ถึง 12 เดือน | เริ่มพ่นฉี่ ร้องหาตัวเมีย ตะกุยประตู | ยังได้ผลดี แต่พฤติกรรมบางอย่างเริ่มติด |
| 1 ถึง 6 ปี | พฤติกรรมเจ้าถิ่นชัด อาจมีแผลกัด | ทำได้ ได้ประโยชน์ชัด อาจต้องตรวจเลือดก่อน |
| 7 ปีขึ้นไป | เสี่ยงโรคไต หัวใจ ไทรอยด์ | ตรวจเลือดและประเมินยาสลบละเอียด |
ถ้าไม่ทำหมัน แมวตัวผู้จะเป็นอย่างไรเมื่อโต
Cornell อธิบายว่าการทำหมันหยุดการสร้างฮอร์โมนที่ทำให้แมวตัวผู้เที่ยวหาตัวเมีย ก้าวร้าวกับแมวตัวอื่น และพ่นฉี่ทำเครื่องหมายอาณาเขต การผ่าตัดยังป้องกันมะเร็งอัณฑะและต่อมลูกหมากโตได้ด้วย ในชีวิตจริงในบ้านเรา ผลของฮอร์โมนเพศผู้มีหน้าตาแบบนี้
ฉี่ที่พ่นเป็นละอองตามขอบประตู ผ้าม่าน และกระเป๋าที่วางกับพื้น กลิ่นแรงจนซักไม่ค่อยออก แมวที่ได้กลิ่นตัวเมียเป็นสัดจากบ้านข้าง ๆ จะร้องทั้งคืนและหาทางมุดมุ้งลวดออกไป เมื่อออกไปได้ก็มักกลับมาพร้อมแผลกัดที่คอ โคนหาง หรือขาหน้า แผลแบบนี้กลายเป็นฝีได้ภายในไม่กี่วัน
การกัดกันยังเป็นทางติดโรคเอดส์แมว iCatCare ระบุว่าแมวตัวผู้ที่ทำหมันแล้วติดเชื้อนี้น้อยกว่า เพราะกัดกันและผสมพันธุ์น้อยลง รายละเอียดโรคและการตรวจอยู่ที่ โรคเอดส์แมว
สังเกตอาการว่าลูกแมวตัวผู้เริ่มเข้าวัยแล้ว
บางบ้านพลาดช่วงที่เหมาะเพราะคิดว่าลูกแมวยังเด็ก ทั้งที่ร่างกายเริ่มเปลี่ยนแล้ว สัญญาณที่ควรรีบโทรนัดคลินิก
- ถุงอัณฑะเห็นชัดขึ้น และฉี่เริ่มมีกลิ่นฉุนกว่าตอนเด็ก
- ยืนหันก้นเข้าผนังหรือประตู หางตั้งสั่นระริก แล้วมีรอยเปียกเป็นละอองตามแนวตั้ง
- ร้องเสียงยาวต่ำตอนกลางคืน โดยเฉพาะเมื่อได้ยินแมวตัวอื่นข้างนอก
- เฝ้าประตูหรือหน้าต่าง ตะกุยมุ้งลวดเพื่อหาทางออก
- ขี่หรือกัดคอแมวตัวอื่นในบ้าน หรือขี่ตุ๊กตาและผ้าห่ม
เจอข้อใดข้อหนึ่งในลูกแมวอายุ 4 เดือนขึ้นไป ให้ถือว่าถึงเวลาแล้ว ไม่ต้องรอครบ 6 เดือน
ก่อนวันผ่าตัด เตรียมอะไรบ้าง
ส่วนใหญ่คลินิกจะนัดตรวจร่างกายก่อนหนึ่งครั้งหรือตรวจในวันเดียวกัน สิ่งที่เจ้าของเตรียมได้
- ถ่ายพยาธิและหยอดยากันเห็บหมัดให้เรียบร้อยก่อนนัดหนึ่งถึงสองสัปดาห์
- ถามคลินิกตรง ๆ ว่าต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง และให้น้ำได้ถึงเมื่อไร แต่ละแห่งกำหนดต่างกัน ลูกแมวเล็กมักงดสั้นกว่าแมวโตเพราะน้ำตาลในเลือดตกง่าย
- ถามว่าค่าบริการรวมอะไร เช่น ตรวจเลือด ยากลับบ้าน ปลอกคอกันเลีย และการตรวจแผลซ้ำ
- เตรียมกรงหิ้วที่ล็อกแน่น ปูผ้าซับน้ำ
- เตรียมห้องเล็กที่บ้าน ไม่มีชั้นสูงหรือตู้ให้กระโดด
- เปลี่ยนทรายเป็นแบบเม็ดใหญ่ไม่มีฝุ่น หรือกระดาษฉีกช่วงสองถึงสามวันแรก เพื่อไม่ให้ทรายละเอียดติดแผล
ราคาทำหมันแมวตัวผู้มักต่ำกว่าตัวเมีย เพราะไม่ต้องเปิดช่องท้อง ช่วงราคาของตัวเมียและสิ่งที่ทำให้ราคาต่างกันระหว่างคลินิก เทียบได้ที่ ค่าทำหมันแมวตัวเมีย
ในวันผ่าตัดเกิดอะไรขึ้น
แมวตัวผู้ใช้เวลาผ่าตัดสั้น สัตวแพทย์จะตรวจร่างกายซ้ำ ชั่งน้ำหนักเพื่อคำนวณยาสลบ แล้วผ่าเปิดถุงอัณฑะเพื่อนำอัณฑะทั้งสองข้างออก แผลเล็กและหลายคลินิกไม่เย็บแผลภายนอก ปล่อยให้ปิดเองตามธรรมชาติ
Cornell ระบุว่าแมวส่วนใหญ่ขยับตัวได้เองภายในราวหนึ่งชั่วโมงหลังผ่าตัด แมวตัวผู้จึงมักได้กลับบ้านในวันเดียวกัน คืนแรกที่บ้านอาจยังมึน เดินเซเล็กน้อย และกินน้อยกว่าปกติ ให้อาหารครึ่งมื้อตอนค่ำแล้วดูว่ากินได้ไม่อาเจียน
ดูแลหลังทำหมัน วันต่อวัน
Cornell แนะนำให้ดูแลใกล้ชิดและให้แมวอยู่นิ่งที่สุดราวหนึ่งสัปดาห์ และห้ามให้ยาแก้ปวดที่ซื้อเองโดยไม่ได้รับอนุญาตจากสัตวแพทย์ ยาแก้ปวดของคนหลายชนิดเป็นพิษกับแมว
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ทำ | สิ่งที่ต้องดู |
|---|---|---|
| คืนแรก | ให้อยู่ห้องเงียบ อุ่น อาหารครึ่งมื้อ | ตื่นดี หายใจปกติ ไม่อาเจียนซ้ำ |
| วันที่ 2 ถึง 3 | อาหารปกติ ให้ยาตามสั่งครบ | แผลแห้ง ไม่มีเลือดซึม ฉี่ออกปกติ |
| วันที่ 4 ถึง 7 | ยังงดกระโดดสูงและเล่นแรง | ถุงอัณฑะยุบลง ไม่บวมแดงมาก |
| วันที่ 7 ถึง 14 | กลับสู่กิจวัตรปกติ ตรวจแผลซ้ำตามนัด | แผลปิดดี ไม่มีหนอง |
ถ้าแมวพยายามเลียแผลบ่อย ให้ใส่ปลอกคอกันเลียตลอดช่วงแรก ส่วนใหญ่แมวปรับตัวได้ภายในวันเดียว
เรื่องแมวฉี่ไม่ออกเป็นเรื่องที่ตัวผู้เจอบ่อยกว่าตัวเมียเพราะท่อปัสสาวะแคบกว่า ไม่เกี่ยวกับการทำหมันโดยตรง แต่ควรรู้ไว้ อาการและสิ่งที่หมอจะทำอยู่ที่ แมวปัสสาวะไม่ออก
หลังทำหมันแล้ว น้ำหนักจะขึ้นแค่ไหน
iCatCare ระบุว่าแมวที่ทำหมันแล้วน้ำหนักขึ้นง่ายกว่า ให้ติดตามน้ำหนักและปรับอาหาร สิ่งที่เกิดจริงคือแมวต้องการพลังงานน้อยลง แต่อยากกินเท่าเดิมหรือมากขึ้น ถ้าเทอาหารเท่าเดิม ภายในไม่กี่เดือนจะเห็นพุงห้อย
วิธีที่ได้ผลในบ้าน
- ชั่งแมวก่อนผ่าตัดหนึ่งครั้งเป็นเส้นฐาน แล้วชั่งทุกเดือน
- ถ้ายังอายุไม่ถึง 9 ถึง 12 เดือน ยังใช้อาหารลูกแมวได้ แต่ตวงเป็นมื้อ ไม่เทไว้ทั้งวัน
- เปลี่ยนเป็นอาหารแมวโตเมื่อถึงวัย ใช้ตารางให้อาหารบนซองเป็นจุดเริ่ม แล้วลดลงถ้าน้ำหนักขึ้นสองเดือนติด
- เล่นไม้ตกแมววันละสองรอบ รอบละ 10 ถึง 15 นาที
- นับขนมเลียรวมในโควตาวันนั้นด้วย
แมวโตหรือแมวจรที่เพิ่งรับมา ต้องคิดเพิ่มอะไร
แมวตัวผู้ที่รับมาตอนโตแล้ว หรือแมวจรที่เลี้ยงไว้หน้าบ้าน ทำหมันได้เสมอถ้าร่างกายพร้อม สิ่งที่ต่างคือการเตรียมก่อนผ่าตัด
| สถานการณ์ | สิ่งที่ควรถามหรือทำเพิ่ม |
|---|---|
| แมวโตไม่ทราบประวัติ | ตรวจเอดส์แมวและลิวคีเมียก่อน ฉีดวัคซีนพื้นฐาน |
| แมวอายุ 7 ปีขึ้นไป | ตรวจเลือดดูไตและตับ ถามเรื่องการให้น้ำเกลือระหว่างผ่าตัด |
| แมวอ้วนมาก | ถามว่าควรลดน้ำหนักบางส่วนก่อนหรือไม่ |
| แมวจรที่จับยาก | ถามคลินิกเรื่องกรงดักและการให้ยาซึมก่อนจับ |
| อัณฑะไม่ลงถุงข้างใดข้างหนึ่ง | ผ่าตัดซับซ้อนขึ้น ถามราคาและวิธีล่วงหน้า |
แมวจรที่ทำหมันผ่านโครงการชุมชนหลายแห่งจะถูกตัดปลายใบหูเล็กน้อย เพื่อให้คนในพื้นที่รู้ว่าตัวนี้ทำหมันแล้วโดยไม่ต้องจับซ้ำ
ความเชื่อที่ทำให้เจ้าของลังเล
| ความเชื่อ | ข้อเท็จจริง |
|---|---|
| ต้องให้ผสมพันธุ์สักครั้งก่อน | ไม่มีประโยชน์ทางสุขภาพ และทำให้มีลูกแมวที่ต้องหาบ้านเพิ่ม |
| ทำหมันแล้วแมวจะซึม เปลี่ยนนิสัย | นิสัยขี้เล่นหรือขี้อ้อนยังเหมือนเดิม ที่หายไปคือพฤติกรรมจากฮอร์โมน |
| แมวในคอนโดไม่ต้องทำ | แมวในห้องก็พ่นฉี่และร้องหาตัวเมียเมื่อถึงวัย |
| ทำหมันแล้วพ่นฉี่หายทันที | ฮอร์โมนลดลงในไม่กี่สัปดาห์ ตัวที่พ่นมานานใช้เวลานานกว่าและบางตัวต้องปรับสภาพแวดล้อมร่วมด้วย |
| แมวโตทำไม่ได้แล้ว | ทำได้ เพียงตรวจก่อนผ่าตัดละเอียดขึ้น |
คำถามที่ควรถามสัตวแพทย์ก่อนนัด
- ลูกแมวน้ำหนักเท่านี้ วัคซีนเท่านี้ ทำได้เร็วสุดเมื่อไร
- ต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง น้ำงดถึงกี่โมง
- ใช้ยาสลบแบบไหน มีตรวจเลือดก่อนผ่าตัดไหม จำเป็นสำหรับแมวตัวนี้หรือเปล่า
- ราคารวมยากลับบ้าน ปลอกคอ และการตรวจแผลซ้ำหรือไม่
- ถ้ามีปัญหากลางดึกหลังกลับบ้าน ติดต่อใคร ช่องทางไหน
ถ้าเลี้ยงแมวทั้งตัวผู้และตัวเมียในบ้านเดียวกัน ให้วางแผนทั้งสองตัวพร้อมกัน ช่วงอายุและการพักฟื้นของตัวเมียต่างจากตัวผู้ อ่านเทียบได้ที่ แมวตัวเมียทำหมันกี่เดือน และภาพรวมการทำหมันแมวทั้งสองเพศอยู่ที่ ทำหมันแมว
เมื่อลูกแมวตัวผู้ใกล้ถึงวัยนัดทำหมัน
ลูกแมวตัวผู้ที่อายุ 3 เดือนขึ้นไป ให้โทรนัดคลินิกตอนพาไปฉีดวัคซีนเข็มถัดไป แล้วขอวันผ่าตัดช่วง 4 ถึง 6 เดือน ถ้าแมวเริ่มพ่นฉี่ ร้องหาตัวเมีย หรือมีลูกแมวตัวเมียอยู่ในบ้านเดียวกัน ให้บอกสัตวแพทย์เพื่อพิจารณานัดเร็วขึ้น ส่วนแมวโตที่ยังไม่ได้ทำ ให้นัดตรวจร่างกายและตรวจเลือดก่อน แล้วค่อยกำหนดวันผ่าตัดตามผลตรวจ
คำถามที่พบบ่อย
แมวตัวผู้โตแล้วหรือพ่นฉี่แล้ว ทำหมันยังช่วยไหม
ช่วย และควรทำ แมวที่พ่นฉี่มานานหลายเดือนส่วนใหญ่พ่นน้อยลงชัดเจนหลังทำหมัน แต่บางตัวยังพ่นต่อเพราะติดเป็นนิสัยหรือเครียดจากแมวนอกบ้าน แมวโตกว่า 6 ถึง 7 ปีมักต้องตรวจเลือดก่อนวางยาสลบ
ทำไมคลินิกให้รอวัคซีนครบก่อน
คลินิกหลายแห่งไม่อยากให้ลูกแมวที่ภูมิคุ้มกันยังไม่ครบมานอนพักในโรงพยาบาลซึ่งมีสัตว์ป่วยอยู่ด้วย จึงนัดหลังเข็มหลักครบไปแล้วระยะหนึ่ง ถ้าแมวเริ่มพ่นฉี่หรือหนีออกบ้านก่อนนั้น ให้แจ้งคลินิกเพื่อพิจารณาเลื่อนให้เร็วขึ้น
อัณฑะข้างหนึ่งยังไม่ลงถุง ทำหมันได้ไหม
ทำได้ แต่สัตวแพทย์ต้องหาอัณฑะข้างที่ค้างอยู่ในขาหนีบหรือในช่องท้องด้วย การผ่าตัดจึงนานกว่าและค่าใช้จ่ายสูงกว่าแบบปกติ ควรให้ตรวจตั้งแต่ลูกแมวอายุ 3 ถึง 4 เดือนเพื่อวางแผน
แหล่งอ้างอิง
- Neutering your cat | International Cat Care
- Spaying and Neutering | Cornell Feline Health Center
- Feline Lower Urinary Tract Disease | Cornell Feline Health Center
