แมวไอ เกิดจากอะไร แยกจากก้อนขนและอาการหอบหืด

แมวไอเป็นอาการที่เจ้าของมักตีความผิดมากที่สุด เพราะท่าทางคล้ายการขย้อนก้อนขน น้องหมอบต่ำ ยืดคอไปข้างหน้า แล้วส่งเสียงแห้งๆ ซ้ำหลายครั้ง ถ้าจบด้วยก้อนขนหรือการอาเจียน นั่นคือเรื่องของกระเพาะ แต่ถ้าไอเสร็จแล้วไม่มีอะไรออกมาเลย และเป็นซ้ำหลายวัน สาเหตุมักอยู่ที่หลอดลมและปอด สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในแมวคือหอบหืดและหลอดลมอักเสบ รองลงมาคือพยาธิหนอนหัวใจ ปอดอักเสบ และการติดเชื้อทางเดินหายใจ

หลักง่ายๆ สำหรับเจ้าของคือ ไอที่มาพร้อมการหายใจลำบาก อ้าปากหายใจ หรือเหงือกคล้ำ ต้องไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที ส่วนไอเป็นพักๆ ที่น้องยังกิน เล่น นอนได้ตามปกติ ให้ถ่ายวิดีโอ จดเวลา แล้วนัดตรวจในไม่กี่วัน

ไอจริง หรือขย้อนก้อนขน แยกยังไง

ลักษณะ	ไอจากทางเดินหายใจ	ขย้อนก้อนขนหรืออาเจียน
ท่าทาง	หมอบต่ำ ยืดคอตรง หัวต่ำใกล้พื้น	หมอบ ท้องเกร็งเป็นจังหวะ
เสียง	แห้ง สั้น ซ้ำหลายครั้ง บางครั้งมีเสียงวี้ด	เสียงขย้อนจากท้อง ลึก
ตอนจบ	ไม่มีอะไรออกมา หรือกลืนน้ำลาย	มีก้อนขน อาหาร หรือน้ำออกมา
ช่วงเวลา	หลังตื่นนอน ตอนเริ่มวิ่ง หลังได้กลิ่นแรง	หลังกิน หรือเป็นครั้งคราว
ความถี่	เป็นพักๆ ทุกวันหรือทุกสัปดาห์	นานๆ ครั้ง

แมวขนยาวอย่าง เปอร์เซีย ขย้อนก้อนขนบ่อยกว่าแมวขนสั้นจริง แต่ความเชื่อว่า "แมวพันธุ์นี้ขย้อนเป็นปกติ" ทำให้หอบหืดถูกมองข้ามมาหลายปีในบางบ้าน ถ้าไม่แน่ใจ วิดีโอยาว 20 ถึง 30 วินาทีตอนน้องมีอาการคือหลักฐานที่ดีที่สุด

หลอดลมอักเสบและหอบหืด สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด

คู่มือสัตวแพทย์เมอร์คจัดหลอดลมอักเสบและหอบหืดไว้ในกลุ่มเดียวกัน คือการอักเสบของหลอดลมใหญ่และหลอดลมฝอย อาการเด่นคือไอเป็นชุด ซึ่งมักหนักที่สุดหลังพักหรือตอนเริ่มออกแรง เช่น ตอนตื่นนอนตอนเช้า หรือตอนเริ่มวิ่งไล่ของเล่น

ในรายที่เป็นเฉียบพลัน อาการรุนแรงมักดีขึ้นภายในไม่กี่วัน แต่การไอยังค้างต่อได้อีกหลายสัปดาห์ เมอร์คระบุว่าหอบหืดมักพบในแมวอายุน้อย และพบมากในแมววิเชียรมาศ (สยาม) และหิมาลายัน ส่วนหอบหืดที่เพิ่งเริ่มในแมวสูงวัยพบได้น้อยมาก แมวแก่ที่ไอเรื้อรังจึงมักเป็นจากปอดอักเสบหรือโรคอื่นมากกว่า

ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์ระบุว่าหอบหืดพบราว 1 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ของแมว อายุเฉลี่ยตอนวินิจฉัยราว 4 ถึง 5 ปี เชื่อว่าต้นเหตุคือปฏิกิริยาภูมิแพ้ต่อสิ่งที่สูดเข้าไป ทำให้หลอดลมบวม ตีบ และมีเมือก อาการมีได้ตั้งแต่ไอเรื้อรังเบาๆ ไปจนถึงหายใจไม่ออกเฉียบพลัน

ประเด็น	สิ่งที่แหล่งอ้างอิงระบุ
ความถี่ของหอบหืดในแมว	ราว 1 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ (คอร์เนลล์)
อายุที่มักวินิจฉัย	เฉลี่ยราว 4 ถึง 5 ปี (คอร์เนลล์)
พันธุ์ที่พบมาก	วิเชียรมาศ หิมาลายัน (เมอร์ค)
ช่วงที่ไอหนัก	หลังพัก หรือตอนเริ่มออกแรง (เมอร์ค)
อาการร่วม	หายใจมีเสียงวี้ด หายใจเร็ว อ้าปากหายใจ อาเจียน (คอร์เนลล์)
การรักษาหลัก	ยาลดการอักเสบกลุ่มสเตียรอยด์ แบบกินหรือแบบพ่นผ่านกระบอกพ่น ตามที่หมอสั่ง

คอร์เนลล์ระบุว่าโรคนี้ไม่หายขาดและมักค่อยๆ เป็นมากขึ้น แต่แมวจำนวนมากใช้ชีวิตได้ดีหลายปีเมื่อได้ยาและเจ้าของคุมสิ่งกระตุ้นในบ้าน ยาพ่นสำหรับแมวใช้ผ่านกระบอกพ่นที่มีหน้ากากครอบปากและจมูก แมวส่วนใหญ่ฝึกให้ยอมได้ภายในไม่กี่สัปดาห์ด้วยขนมและการชมเชย ขนาดยาและความถี่ต้องเป็นไปตามที่สัตวแพทย์กำหนดเท่านั้น

พยาธิหนอนหัวใจ: ไอที่หน้าตาเหมือนหอบหืด

เจ้าของแมวหลายคนคิดว่าพยาธิหนอนหัวใจเป็นเรื่องของหมา คู่มือเมอร์คระบุว่าแมวติดได้เช่นกัน โดยติดผ่านยุงกัด และแมวที่เลี้ยงในบ้านอย่างเดียวก็มีความเสี่ยง เพราะยุงบินเข้าบ้านได้ ซึ่งในเมืองไทยที่มียุงทั้งปีเป็นเรื่องที่ควรรู้

อาการในแมวคือไอ หายใจลำบาก อาเจียนเป็นพักๆ และน้ำหนักลด ซึ่งเมอร์คระบุว่าเลียนแบบหอบหืดได้ แมวบางตัวไม่มีอาการเลย ปัญหาใหญ่เกิดเมื่อพยาธิตาย ร่างกายตอบสนองรุนแรงจนเกิดโรคทางเดินหายใจที่เกี่ยวกับพยาธิหนอนหัวใจ ซึ่งอาจเกิดเฉียบพลันและทำให้เสียชีวิตได้

ข้อแตกต่างสำคัญจากหมาคือ เมอร์คระบุว่าไม่มีการแนะนำยาฆ่าตัวแก่สำหรับแมว การดูแลจึงเน้นประคับประคองอาการ ตัวเลขที่เมอร์คให้คือแมวที่ติดเชื้อราว 25 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์รอดชีวิต การป้องกันทั้งปีจึงเป็นทางเดียวที่ได้ผลจริง ปรึกษาหมอเรื่องยาป้องกันที่เหมาะกับน้อง ซึ่งมักรวมกับการป้องกันพยาธิอื่น ดูแผนถ่ายพยาธิได้ใน ถ่ายพยาธิแมว

การติดเชื้อและปอดอักเสบ

แมวที่เป็นหวัดแมวมักจามและมีน้ำมูกมากกว่าไอ แต่ถ้าการติดเชื้อลามลงไปถึงปอด จะเริ่มไอ มีไข้ ซึม และไม่กิน รายละเอียดการแยกหวัดแมวจากการแพ้อยู่ใน แมวเป็นหวัด และ แมวจาม

ปอดอักเสบในแมวพบน้อยกว่าในหมา แต่เมอร์คชี้ว่าในแมวสูงวัยที่ไอเรื้อรัง โรคปอดอักเสบเป็นสาเหตุที่ต้องคิดถึงก่อน สัญญาณที่ควรระวังคือหายใจเร็วตอนพัก ซึม ไม่ยอมกินเกิน 24 ชั่วโมง และไข้ แมวที่ไม่กินนานยังเสี่ยงไขมันพอกตับ จึงไม่ควรรอดูนาน

สิ่งกระตุ้นในบ้านที่ทำให้แมวไอมากขึ้น

เมอร์คแนะนำให้แมวที่เป็นโรคหลอดลมหลีกเลี่ยงควันบุหรี่ น้ำหอม เกสร เชื้อรา และฝุ่น ในบ้านไทยมีอีกหลายอย่างที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน

• ควันธูปและยากันยุงแบบขดในห้องที่แมวนอน
• สเปรย์ปรับอากาศ น้ำหอม และน้ำยาถูพื้นกลิ่นแรง
• ทรายแมวที่มีฝุ่นมาก หรือผสมน้ำหอม
• ฝุ่น PM2.5 ช่วงต้นปี ที่เข้ามาทางหน้าต่างเปิด
• ควันจากการทำอาหารผัดทอดในครัวเปิด
• ความชื้นและเชื้อราในห้องน้ำหรือมุมอับ

สิ่งที่ทำได้ทันทีคือเลือกทรายแมวชนิดฝุ่นน้อยไม่มีกลิ่น งดจุดธูปและสูบบุหรี่ในบ้าน เปิดเครื่องฟอกอากาศในห้องที่น้องนอนช่วงฝุ่นสูง และปิดประตูครัวตอนผัดทอด การจัดบ้านเหล่านี้ไม่ได้แทนยา แต่ช่วยให้แมวที่ได้ยาอยู่แล้วไอน้อยลงอย่างเห็นได้ชัดในหลายบ้าน

ที่คลินิก หมอจะหาสาเหตุอย่างไร

คอร์เนลล์อธิบายว่าการวินิจฉัยหอบหืดเริ่มจากประวัติและการตรวจร่างกาย ตามด้วยการเอกซเรย์ทรวงอก ซึ่งในแมวหอบหืดมักเห็นลักษณะผนังหลอดลมหนา บางรายต้องส่องกล้องหลอดลมหรือเก็บน้ำล้างหลอดลมไปตรวจ ที่สำคัญคือต้องตัดโรคอื่นที่หน้าตาคล้ายกันออกก่อน เช่น หลอดลมอักเสบจากการติดเชื้อ พยาธิปอด และปอดอักเสบ

สิ่งที่หมอมักถามคือ ไอมานานเท่าไร ไอช่วงไหนของวัน เปลี่ยนอะไรในบ้านช่วงที่เริ่มไอ ได้ยาป้องกันพยาธิหนอนหัวใจไหม และมีแมวตัวอื่นในบ้านป่วยหรือไม่ เตรียมคำตอบพร้อมวิดีโอไปจะประหยัดเวลาและค่าตรวจซ้ำได้มาก

ฝึกแมวให้ยอมใช้กระบอกพ่นยา

ถ้าหมอสั่งยาพ่น ความสำเร็จขึ้นกับการฝึกมากกว่าตัวยา แมวส่วนใหญ่ตกใจเสียงและหน้ากากในวันแรก การฝึกทีละขั้นช่วยให้น้องยอมได้โดยไม่ต้องจับบังคับทุกวัน

สัปดาห์	สิ่งที่ฝึก	เป้าหมาย
1	วางกระบอกพ่นไว้ใกล้ชามอาหาร ให้ขนมข้างๆ	น้องดมได้โดยไม่หนี
1 ถึง 2	แตะหน้ากากที่แก้มและคาง 1 ถึง 2 วินาที แล้วให้ขนม	ไม่สะบัดหน้า
2	ครอบหน้ากากเบาๆ 3 ถึง 5 วินาที โดยยังไม่ใส่ยา	หายใจปกติขณะครอบ
3	ครอบแล้วนับลมหายใจตามจำนวนที่หมอบอก	ใช้งานจริงได้

ขนมเลียแบบซองช่วยได้มากในขั้นนี้ เพราะน้องเลียอยู่กับที่ได้นาน ฝึกช่วงที่น้องผ่อนคลาย เช่น หลังกินข้าว และหยุดทันทีถ้าน้องเริ่มเครียด แล้วค่อยกลับไปขั้นก่อนหน้าในวันถัดไป ระหว่างช่วงฝึก หมอมักให้ยาแบบกินไปก่อน จึงไม่ต้องรีบจนน้องกลัว

บันทึกอาการไอ 7 วันก่อนนัดหมอ

วัน	เวลาที่ไอ	จำนวนชุด	กิจกรรมก่อนไอ	อาการร่วม
1	06.00	1	เพิ่งตื่น	ไม่มี
2	06.15, 19.00	2	ตื่นนอน, วิ่งเล่น	ไม่มี
3	07.00	1	หลังเปลี่ยนทราย	หายใจมีเสียงวี้ดเล็กน้อย
4	ไม่ไอ	0
5	06.00	3	เพิ่งตื่น	หายใจเร็วหลังไอ

ตารางแบบนี้ช่วยให้เห็นรูปแบบ เช่น ไอเฉพาะตอนเช้า ไอหลังเปลี่ยนทราย หรือไอถี่ขึ้นเรื่อยๆ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยหมอตัดสินใจว่าควรเริ่มจากเอกซเรย์ ตรวจเลือดหาพยาธิ หรือปรับสิ่งแวดล้อมก่อน แมวที่ไอร่วมกับหายใจเร็ว ให้นับอัตราหายใจตอนหลับด้วยตามวิธีใน แมวหอบ หายใจเร็ว

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ไอแล้วอ้าปากหายใจ หรือหายใจด้วยท้องอย่างหนัก
• เหงือก ลิ้น หรือริมฝีปากเป็นสีม่วงหรือคล้ำ ซึ่งเมอร์คระบุว่าพบในรายรุนแรง
• ไอชุดยาวไม่หยุด หรือไอติดกันหลายชุดภายในหนึ่งชั่วโมง
• หายใจเร็วกว่า 35 ครั้งต่อนาทีตอนหลับต่อเนื่อง
• ไอร่วมกับซึม ไม่กินเกิน 24 ชั่วโมง หรือมีไข้
• แมวสูงวัยที่เพิ่งเริ่มไอเป็นครั้งแรก
• ไอร่วมกับอาเจียนซ้ำและน้ำหนักลด ในบ้านที่ไม่เคยให้ยาป้องกันพยาธิหนอนหัวใจ

อย่าให้ยาแก้ไอของคน ยาพ่นของคนในบ้าน หรือยาสเตียรอยด์ที่เหลือจากสัตว์ตัวอื่นเอง เพราะขนาดยาและชนิดยาในแมวต่างจากคนมาก และการให้ยาก่อนตรวจอาจทำให้หมอวินิจฉัยยากขึ้น สิ่งที่เจ้าของทำได้ดีที่สุดคือลดสิ่งกระตุ้น จดบันทึก และพาน้องไปหาสัตวแพทย์ตั้งแต่ช่วงที่ยังไอแค่เป็นพักๆ