สรุปสั้นๆ
- สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการจามเฉียบพลันในแมวคือไวรัส ตัวหลักคือเฮอร์ปีส์ไวรัสแมวชนิดที่ 1 และคาลิซิไวรัส
- จามครั้งสองครั้งต่อวันที่แมวยังกินเก่งปกติได้ แต่จามติดกันหลายครั้ง น้ำมูกข้น หรือเป็นข้างเดียวควรให้หมอตรวจ
- น้ำมูกใสมักเป็นช่วงต้นของการอักเสบ ส่วนน้ำมูกเขียวเหลืองข้นเป็นสัญญาณว่าอาจมีแบคทีเรียแทรก
- ภูมิแพ้ สิ่งแปลกปลอม และเชื้อรา เป็นกลุ่มที่ต้องนึกถึงเมื่อจามเรื้อรังหรือยาไม่ได้ผล
- แมวที่หายใจทางปาก ไม่กินเลยเกินหนึ่งวัน หรือเหงือกซีด ต้องไปคลินิกทันที
แมวจามครั้งสองครั้งแล้วเลิก ไม่มีน้ำมูก ยังกินและเล่นเหมือนเดิม โดยมากเป็นเพราะฝุ่นหรือกลิ่นระคายจมูก แต่ถ้าจามติดกันเป็นชุด มีน้ำมูกไหลจนขนรอบจมูกเปียก หรือเริ่มซึม สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือการติดเชื้อไวรัสของทางเดินหายใจส่วนบน ส่วนวิธีดูแลระหว่างป่วยแยกไว้ที่ แมวเป็นหวัด ดูแลอย่างไร หน้านี้ตอบคำถามก่อนหน้านั้น คือสิ่งที่เห็นตรงหน้าน่าจะเป็นอะไร
คำตอบที่เชื่อถือได้ต้องเริ่มจากการสังเกตสี ข้างที่เป็น ระยะเวลา และสิ่งที่เปลี่ยนในบ้านช่วงก่อนหน้า สี่อย่างนี้บอกทิศทางได้มากกว่าการเดา
จามแบบไหนที่ปกติ และแบบไหนเริ่มผิด
จามเป็นกลไกป้องกัน แมวจามเมื่อฝุ่น ผงทราย น้ำหอมปรับอากาศ หรือควันธูปเข้าจมูก รูปแบบที่ปกติมักเป็นเหตุการณ์เดี่ยวๆ ที่ตอบสนองต่อสิ่งที่เพิ่งเกิดขึ้น เช่น เพิ่งเททรายใหม่ เพิ่งฉีดสเปรย์ในห้อง
| ลักษณะ | น่าจะเป็น | ทำอย่างไร |
|---|---|---|
| จามครั้งสองครั้ง หลังฝุ่นหรือกลิ่น ไม่มีน้ำมูก | ระคายเคืองชั่วคราว | ย้ายสิ่งระคายออก ดูต่อ 2 ถึง 3 วัน |
| จามถี่ น้ำมูกและน้ำตาใส ซึม มีไข้ | ไวรัสทางเดินหายใจ | แยกจากแมวตัวอื่น นัดหมอภายในวัน ถ้ากินลด |
| น้ำมูกข้นเขียวเหลือง ขี้ตาเป็นหนอง | ไวรัสพร้อมแบคทีเรียแทรก | พาไปตรวจ |
| จามเป็นฤดูหรือหลังเปลี่ยนของใช้ ไม่มีไข้ | ภูมิแพ้ | จดเหตุการณ์ปรึกษาหมอ |
| น้ำมูกข้างเดียว จามกะทันหันหลังออกไปเล่นนอกบ้าน | สิ่งแปลกปลอมในจมูก | พาไปตรวจวันเดียวกัน |
| จามเรื้อรังเกิน 3 สัปดาห์ น้ำมูกไม่หาย | โพรงจมูกและไซนัสอักเสบเรื้อรัง หรือสาเหตุอื่นที่ต้องตรวจลึก | นัดตรวจเฉพาะทาง |
ตารางนี้เป็นเครื่องมือจัดลำดับความสงสัย ไม่ใช่การวินิจฉัย ตำราเมอร์คเขียนว่าแม้ใช้เอกซเรย์ ซีที ส่องกล้อง และตัดชิ้นเนื้อ การตรวจเหล่านั้นก็ยังหาสาเหตุไม่ได้ทุกราย
ไวรัสสองตัวที่อยู่เบื้องหลังหวัดแมวส่วนใหญ่
เมอร์คระบุว่าสาเหตุหลักของการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนในแมวคือ feline viral rhinotracheitis (เฮอร์ปีส์ไวรัสแมวชนิดที่ 1) และ feline calicivirus ซึ่งอาจติดพร้อมกันได้ เฮอร์ปีส์ไวรัสเป็นสาเหตุของการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนส่วนใหญ่ ในบางประชากรคาลิซิไวรัสพบมากกว่า เชื้อแพร่ทางละอองจากการจาม และทางของที่ปนเปื้อน
อาการที่เมอร์คบรรยายสำหรับเฮอร์ปีส์ไวรัสคือ ไข้ จามบ่อย เยื่อบุตาอักเสบ จมูกอักเสบ และมักมีน้ำลายไหล น้ำมูกเริ่มจากใสแล้วข้นเป็นเมือกปนหนอง จากนั้นแมวซึมและเบื่ออาหาร ในรายหนักเกิดแผลในปาก บางตัวกระจกตาอักเสบ ส่วนคาลิซิไวรัสมักไปที่ปากและปอด แผลในปากพบบ่อย บางสายพันธุ์ทำให้ปอดบวมน้ำหรือปอดอักเสบ ทั้งสองไวรัสมีไข้ ซึม และเบื่ออาหารร่วมกันได้
สิ่งที่คอร์เนลบอกว่าผู้เลี้ยงมักไม่ทราบคือ เฮอร์ปีส์ไวรัสทำให้ติดเชื้อตลอดชีวิตในแมวที่สัมผัสเชื้อได้ถึง 80% และแมวปล่อยเชื้อเป็นระยะ โดยเฉพาะตอนเครียด จึงไม่แปลกที่แมวตัวเดิมจะจามเป็นรอบๆ ตามเหตุการณ์ในบ้าน ไม่ได้แปลว่าติดเชื้อใหม่ทุกครั้ง
สีและความข้นของน้ำมูก บอกอะไรได้บ้าง
เมอร์คระบุว่าน้ำมูกของแมวที่เยื่อบุจมูกอักเสบเริ่มจากใส แล้วเปลี่ยนเป็นข้นเหมือนเมือกเมื่อมีแบคทีเรียแทรก และตำราเรื่องจมูกอักเสบเสริมว่าแบคทีเรียมักเข้ามาหลังจากไวรัสเริ่มต้นแล้ว ไม่ได้เป็นต้นเหตุตั้งแต่แรก ดังนั้นการอ่านสีน้ำมูกได้ผลที่สุดเมื่อดูควบกับจำนวนวัน
| สิ่งที่เห็น | ความหมายโดยประมาณ | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|---|
| ใส บาง วันที่ 1 ถึง 3 | ระยะแรกของการอักเสบหรือระคายเคือง | เช็ดจมูก ดูการกิน |
| ใสแต่เป็นต่อเนื่องหลายสัปดาห์ | ภูมิแพ้หรืออักเสบเรื้อรัง | จดรูปแบบ พบหมอ |
| ข้นเขียวเหลือง หลังวันที่ 3 ถึง 5 | อาจมีแบคทีเรียแทรก | พาไปตรวจ อย่าหายาเอง |
| มีเลือดปน | ต้องแยกสาเหตุ เช่น แผล สิ่งแปลกปลอม ก้อน | ไปตรวจ |
| ข้นเหม็นข้างเดียว | สิ่งแปลกปลอม ฟันอักเสบ ก้อน | ไปตรวจเร็ว |
แถวสุดท้ายไม่มีข้อมูลยืนยันจากตำราเมอร์คหน้าที่ใช้ว่าฟันอักเสบหรือก้อนเป็นสาเหตุ ใส่ไว้เพื่อบอกว่าน้ำมูกข้นเหม็นข้างเดียวเป็นเหตุผลให้สัตวแพทย์ตรวจละเอียด ไม่ใช่รายการที่คุณวินิจฉัยเองได้
ข้างเดียวหรือสองข้าง ต่างกันตรงไหน
การติดเชื้อไวรัสเกือบทั้งหมดมักเห็นสองข้างพร้อมกัน เพราะไวรัสเกาะเยื่อบุทั้งโพรงจมูก ถ้ามีเฉพาะข้างเดียวต่อเนื่อง ควรสงสัยสิ่งที่อยู่เฉพาะที่ เช่น เศษหญ้าหรือเมล็ดพืชที่แมวสูดเข้าจมูกตอนเล่นนอกบ้านหรือกัดหญ้า หรือโรคฟันและเหงือกด้านเดียวกัน
สิ่งที่ผู้เลี้ยงทำได้คือเฝ้าดูและถ่ายวิดีโอ
- ข้างที่มีน้ำมูกเป็นข้างเดิมทุกวันหรือสลับกัน
- แมวใช้อุ้งเท้าปัดหน้าด้านเดียวกันหรือไม่
- หายใจเสียงกรนหรือครืดคราดเกิดตอนหลับหรือตลอดเวลา
- กลิ่นปากหรือกลิ่นจากจมูก
- ตาข้างเดียวกันแฉะหรือไม่ ซึ่งเชื่อมโยงกับท่อน้ำตา ดูใน แมวตาแฉะ น้ำตาไหล
ถ้าจำได้ว่าแมวเพิ่งเล่นในสวนหรือขุดกระถางต้นไม้ก่อนเริ่มจาม ให้เล่าให้หมอฟัง แมวที่มีสิ่งแปลกปลอมในโพรงจมูกมักถูกตรวจและนำออกโดยหมอ ห้ามแคะเอง
ภูมิแพ้และของใช้ในบ้าน
เมอร์คอธิบายว่าจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ในแมวเกิดได้ทั้งแบบตามฤดูกาลจากละอองเกสร และแบบตลอดปีจากฝุ่นในบ้านกับเชื้อรา แมวที่เลี้ยงในห้องปรับอากาศตลอดปีจึงมีตัวกระตุ้นได้ไม่ต่างจากแมวที่ออกนอกบ้าน
สิ่งที่ควรสำรวจในบ้านก่อนไปพบหมอ
- ทรายแมวชนิดใหม่ โดยเฉพาะชนิดที่ฝุ่นมากหรือมีกลิ่นหอม
- สเปรย์ปรับอากาศ ธูป เทียนหอม น้ำยาถูพื้นกลิ่นแรง
- ฝุ่นจากพรม ผ้าม่าน และเบาะนอนที่ไม่ได้ซัก
- ควันบุหรี่ และฝุ่นละอองในช่วงที่คุณภาพอากาศแย่
- ผนังหรือเฟอร์นิเจอร์ที่ขึ้นรา โดยเฉพาะในห้องที่ชื้น
ลองเปลี่ยนทีละอย่างแล้วสังเกตสองสามวัน ไม่เปลี่ยนพร้อมกันทั้งหมด ไม่เช่นนั้นจะไม่รู้ว่าอะไรเป็นตัวการ การจดวันที่เปลี่ยนของและวันที่แมวจามเป็นข้อมูลที่หมอใช้ได้ทันที
เชื้อราและโพรงจมูกอักเสบเรื้อรัง
ถ้าอาการยืดเยื้อ เมอร์คระบุว่าเชื้อราที่พบในโพรงจมูกแมวส่วนใหญ่คือ Cryptococcus neoformans ซึ่งพบค่อนข้างบ่อย ส่วน Aspergillus และ Penicillium พบน้อย แมวบางตัวมีก้อนบวมที่สันจมูก การรักษาต้องรู้ชนิดเชื้อก่อน แล้วใช้ยาต้านเชื้อราตามที่หมอสั่ง
อีกกลุ่มคือ chronic rhinosinusitis ที่มักตามหลังการติดเชื้อไวรัสรุนแรง เมอร์คเขียนว่าเป็นโรคที่จัดการยากและรักษาให้หายขาดได้น้อย ผู้เลี้ยงควรเตรียมใจว่าเป้าหมายอาจเป็นการคุมอาการให้แมวหายใจสบายและกินได้ ไม่ใช่ทำให้จมูกกลับมาเป็นปกติ
หายใจเสียงดัง จามย้อน กับจามจริงต่างกัน
เมอร์คกล่าวถึง "reverse sneeze" ว่าเป็นการสูดอากาศเข้าสั้นๆ เร็วๆ เพื่อเคลียร์จมูก ฟังเหมือนแมวกำลังสำลักเข้าไปข้างใน ต่างจากจามที่ลมพุ่งออก หลายคนเห็นแล้วตกใจ ถ้าเกิดครั้งสั้นๆ แล้วหยุดและแมวกลับมาเป็นปกติ มักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่ถ้าเกิดบ่อยจนต้องสังเกต ควรถ่ายวิดีโอให้หมอดู
สัญญาณที่ควรแยกให้ออกคือ การหายใจลำบาก ซึ่งต่างจากการจาม ได้แก่ ท้องและอกขยับแรง หายใจอ้าปาก ยืดคอ ไม่ยอมนอนราบ เมอร์คระบุว่าแมวที่จมูกอักเสบอาจหายใจทางปากได้ ในเหตุการณ์แบบนี้ไม่ควรรอดู ให้ไปคลินิกที่เปิดอยู่ทันที
ลูกแมว แมวหลายตัว และแมวที่เพิ่งรับมา
ตำราเมอร์คระบุว่าผลการรักษาโดยทั่วไปดี ยกเว้นลูกแมวเล็กและแมวสูงวัย และคอร์เนลระบุว่าการติดเชื้อทางเดินหายใจพบบ่อยในที่ที่แมวอยู่หนาแน่น เช่น ศูนย์พักพิง ฟาร์ม และกลุ่มแมวจร ผู้ที่เพิ่งรับแมวจากแหล่งเหล่านั้นมาเลี้ยงจึงควรคาดไว้ว่าอาจจามในสัปดาห์แรก เพราะเครียดจากการย้ายที่ร่วมด้วย
แนวปฏิบัติสำหรับบ้านที่มีแมวหลายตัว
- แยกแมวใหม่ไว้ห้องหนึ่งอย่างน้อยสองสัปดาห์แรก พร้อมชามและทรายแยก
- ถ้าตัวใดจาม แยกตัวนั้นทันทีและล้างมือหลังจับ
- อย่าใช้ผ้าเช็ดตัวเดียวกันเช็ดหน้าแมวหลายตัว
- พาไปตรวจพร้อมแจ้งว่าอยู่กับแมวกี่ตัวและอายุเท่าไร
ถ้าสัปดาห์แรกแมวใหม่กินน้อยด้วย ให้ไปหมอเร็วกว่านั้น ดูหลักการดูแลช่วงป่วยใน แมวเป็นหวัด ดูแลอย่างไร
ถ้าเพิ่งไปหยอดวัคซีน แล้วจาม
เมอร์คระบุว่าแมวที่ได้รับวัคซีนชนิดหยอดจมูกอาจจามได้ไม่กี่วันหลังหยอด ถ้าจามเบาๆ ไม่ซึมและกินปกติ มักอยู่ในกรอบนี้ แต่ถ้าจามหนัก น้ำมูกข้น หรือซึม ให้โทรหาคลินิกที่ฉีดให้ เพราะอาจติดเชื้อมาก่อนไปฉีดแล้ว คอร์เนลเตือนว่าวัคซีนไม่ได้ป้องกันทุกการติดเชื้อ จึงเห็นแมวที่ฉีดครบจามได้
จดอะไรไว้ให้หมอ
ข้อมูลที่ช่วยให้หมอเลือกการตรวจได้ตรงจุด
- วันเริ่มจาม และจำนวนครั้งโดยประมาณต่อวัน
- สีและความข้นของน้ำมูก ข้างที่เป็น
- กินและดื่มเปลี่ยนไหม น้ำหนักเปลี่ยนไหม
- มีอะไรเปลี่ยนในบ้านใน 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา เช่น ทรายแมว ย้ายห้อง แมวตัวใหม่
- ประวัติวัคซีนครั้งล่าสุด
- วิดีโอสั้นของเสียงหายใจและการจาม
พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า
- หายใจอ้าปาก ท้องและอกขยับแรง หรือเหงือกซีดหรือคล้ำ
- ไม่กินเลยเกินหนึ่งวัน หรือไม่ดื่มน้ำ
- น้ำมูกเป็นเลือด หรือเลือดไหลออกจากจมูก
- ตาข้างเดียวหยีมาก ตาขุ่น หรือเปลือกตาติดกันด้วยหนอง
- ลูกแมวเล็กหรือแมวสูงวัยที่จามพร้อมซึม
- จามติดต่อกันหลายชั่วโมงโดยไม่หยุด หรือหลังเล่นนอกบ้านแล้วมีน้ำมูกข้างเดียว
- อาการเกิน 10 วันไม่ดีขึ้น
ถ้าไม่แน่ใจว่าแมวป่วยแค่ไหน สัญญาณเตือนอื่นๆ ที่ควรเทียบอยู่ใน แมวป่วยดูยังไง
คำถามที่พบบ่อย
แมวจามวันละไม่กี่ครั้งต้องกังวลไหม
จามเดี่ยวๆ ไม่กี่ครั้งต่อวันโดยแมวยังกิน เล่น และไม่มีน้ำมูกหรือขี้ตา มักเกิดจากฝุ่นหรือกลิ่นระคายจมูก ให้จดจำนวนครั้งและดูต่อ 2 ถึง 3 วัน ถ้าถี่ขึ้นหรือมีน้ำมูกตามมา ให้พาไปตรวจ
แมวจามเป็นเลือดหรือน้ำมูกปนเลือดอันตรายไหม
น้ำมูกที่มีเลือดปนควรให้หมอตรวจเสมอ เพราะแหล่งข้อมูลที่ใช้เขียนบทความนี้ระบุว่าโพรงจมูกอักเสบมีหลายสาเหตุ และการวินิจฉัยอาศัยเอกซเรย์ ซีที หรือส่องกล้องจมูกเพื่อแยกสาเหตุ ถ้ามีเลือดไหลมากหรือหายใจลำบาก ให้ไปทันที
แมวหายใจเสียงครืดคราดเหมือนกรน เป็นอะไร
เมอร์คระบุว่าการกรนและการหายใจทางปากเป็นอาการของโพรงจมูกและไซนัสอักเสบ ถ้าเสียงเกิดขึ้นทุกครั้งที่หายใจหรือเกิดต่อเนื่องหลายวัน ให้ถ่ายวิดีโอเสียงให้หมอฟัง
แมวจามตอนอากาศเปลี่ยนหรือหลังเปลี่ยนทรายแมวเกี่ยวกับภูมิแพ้ไหม
เป็นไปได้ เมอร์คระบุว่าภูมิแพ้ที่จมูกของแมวมีทั้งแบบตามฤดูกาลจากละอองเกสรและแบบตลอดปีจากฝุ่นบ้านและเชื้อรา ลองจดวันที่เปลี่ยนทรายหรือน้ำยาทำความสะอาดควบคู่กับวันที่จาม เพื่อให้หมอเห็นรูปแบบ
แหล่งอ้างอิง
- Feline Respiratory Disease Complex (Feline Viral Rhinotracheitis, Feline Calicivirus) | Merck Veterinary Manual (Cat Owners)
- Rhinitis and Sinusitis in Cats | Merck Veterinary Manual (Cat Owners)
- Respiratory Infections | Cornell University College of Veterinary Medicine, Cornell Feline Health Center
