แมวเป็นหวัด ดูแลอย่างไร แผนดูแลที่บ้านวันต่อวัน และวันที่ต้องพาไปหาหมอ

แมวเป็นหวัดส่วนใหญ่หายเองได้ภายใน 5 ถึง 10 วันถ้าแมวยังกินและยังดื่มน้ำ งานของเจ้าของจึงไม่ใช่การหายามาให้ แต่เป็นการประคองให้แมวกิน เช็ดทางหายใจให้โล่ง ลดความเครียด และจับสัญญาณให้ทันว่าเมื่อไรเกินกำลังที่บ้านจะดูแลได้ เพราะแมวที่เบื่ออาหารสองสามวันเสียสภาพได้เร็วกว่าที่คิด

"หวัดแมว" ในภาษาสัตวแพทย์คือกลุ่มโรคทางเดินหายใจส่วนบน ตำราเมอร์คระบุว่าสาเหตุหลักคือไวรัสสองตัว ได้แก่ feline viral rhinotracheitis (เฮอร์ปีส์ไวรัสแมวชนิดที่ 1) และ feline calicivirus ซึ่งติดพร้อมกันได้ ส่วนเรื่องแยกว่าอาการจามน้ำมูกไหลเกิดจากหวัดหรือจากสาเหตุอื่น อ่านที่ แมวจาม น้ำมูกไหล เป็นอะไร บทความนี้เริ่มจากสมมติว่าหมอหรือตัวคุณเองมั่นใจแล้วว่าเป็นหวัด และคำถามคือจะดูแลอย่างไร

ไทม์ไลน์ของหวัดแมวตั้งแต่วันแรก

เมอร์คระบุว่าอาการอยู่นาน 5 ถึง 10 วันในรายเบา และถึง 6 สัปดาห์ในรายหนัก ตารางข้างล่างเป็นการจัดเรียงข้อมูลนั้นให้เห็นว่าแต่ละช่วงควรเฝ้าอะไร ตัวเลขวันเป็นกรอบคร่าวๆ ไม่ใช่ตารางเวลาของโรค

ช่วง	สิ่งที่มักเห็น	สิ่งที่ควรเฝ้า
วันที่ 1 ถึง 3	จามถี่ น้ำมูกและน้ำตาใส ไข้ ซึม	กินหรือไม่ ดื่มหรือไม่ ปัสสาวะหรือไม่
วันที่ 4 ถึง 7	น้ำมูกข้นขึ้น ขี้ตามาก จมูกตัน หายใจทางปาก	น้ำหนัก แมวเริ่มเลือกกินหรือปฏิเสธอาหารเลย
วันที่ 8 ถึง 10	ในรายเบา อาการเริ่มลด น้ำมูกน้อยลง	ถ้ายังไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ให้พาไปตรวจ
เกินสัปดาห์ที่ 2	ในรายหนัก ยังมีน้ำมูกและจาม	ติดเชื้อแบคทีเรียแทรก หรือสาเหตุอื่นของโพรงจมูกอักเสบ

เมอร์คเล่าว่าน้ำมูกของไวรัสเฮอร์ปีส์เริ่มจากใส แล้วข้นเป็นเมือกปนหนอง ตามด้วยซึมและเบื่ออาหาร ไข้อาจขึ้นถึงราว 40.5 องศาเซลเซียส แล้วลดลงและกลับมาเป็นอีกได้ ตำราเดียวกันบอกว่าการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำเกิดบ่อย จึงเป็นเหตุผลที่สัปดาห์แรกที่สีน้ำมูกเปลี่ยนไม่ได้แปลว่าต้องรีบใช้ยาปฏิชีวนะทุกราย แต่ต้องให้หมอดูว่าแมวยังกินและร่างกายสู้ไหวหรือไม่

กินได้ไหม คือตัวชี้วัดที่ใหญ่ที่สุด

คอร์เนลอธิบายว่าจมูกที่ตันทำให้แมวไม่ได้กลิ่น และแมวพึ่งกลิ่นในการตัดสินใจกินมากกว่าที่เจ้าของนึก แมวที่ปฏิเสธชามอาหารในวันที่สองของหวัดจึงมักไม่ได้เรื่องมาก เพราะดมแล้วไม่มีกลิ่นอะไรให้กิน คอร์เนลย้ำเรื่องการให้น้ำและอาหารให้พอ เพราะเมื่อน้ำและแคลอรีตก แมวจะซึมและฟื้นช้าลง

สิ่งที่ทำได้ที่บ้านเรียงตามลำดับที่ควรลอง

1. เปลี่ยนเป็นอาหารเปียกหรืออาหารที่แมวชอบอยู่แล้ว ไม่ใช่วันที่ลองสูตรใหม่
2. อุ่นอาหารให้ถึงอุณหภูมิอุ่นมือ ไม่ร้อน ความอุ่นช่วยให้กลิ่นลอยขึ้นมาถึงจมูกที่ตัน
3. เช็ดจมูกก่อนยื่นอาหาร (วิธีอยู่หัวข้อถัดไป) เพราะจมูกที่โล่งขึ้นนิดเดียวก็พอให้แมวเริ่มกิน
4. แบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ แมวที่หายใจลำบากกินมื้อใหญ่ไม่ไหว
5. วางน้ำสะอาดหลายจุด และถ้าแมวไม่ค่อยดื่ม อาหารเปียกคือแหล่งน้ำที่ง่ายที่สุด

เช็ดน้ำมูกและขี้ตาให้ถูกวิธี

เมอร์คแนะนำให้ทำความสะอาดสิ่งที่ไหลออกมาบ่อยๆ และระบุว่าน้ำเกลือหยอดหรือการพ่นละอองช่วยให้เสมหะแข็งหลวมตัว การเช็ดบ่อยมีผลทางปฏิบัติสองอย่าง คือแมวหายใจสะดวกขึ้น และผิวรอบจมูกกับหัวตาไม่แตกจากน้ำมูกที่แห้งเกรอะ

วิธีที่ใช้ได้

• ใช้สำลีหรือผ้านุ่มสะอาดชุบน้ำเกลือหรือน้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว บิดพอหมาด
• วางแปะที่คราบแห้งสักครู่ให้อ่อนตัวก่อน แล้วค่อยเช็ด ไม่ถู
• ตาแต่ละข้างใช้สำลีคนละก้อน และเช็ดจากหัวตาออกหางตา
• รอบจมูกเช็ดจากด้านในออกด้านนอก แล้วซับให้แห้ง
• วันละ 3 ถึง 4 ครั้งหรือเมื่อเห็นคราบ ระหว่างวันที่ 2 ถึง 7

ถ้าเยื่อบุตาแดงมาก หยีตา หรือกระจกตามีรอยขุ่น ให้หมอดูก่อน เมอร์คระบุว่าเฮอร์ปีส์ไวรัสทำให้เกิดแผลที่กระจกตาได้ และยาป้ายตาที่มีตัวต้านไวรัสต้องให้สัตวแพทย์สั่ง เรื่องตาโดยเฉพาะอยู่ใน แมวตาแฉะ น้ำตาไหล

ห้องที่แมวพักควรเป็นแบบไหน

แมวหวัดต้องการห้องเงียบ อุ่นพอดี และไม่มีฝุ่นหรือกลิ่นแรง ในบ้านที่เปิดแอร์ตลอด อากาศแห้งทำให้น้ำมูกเหนียวและจมูกแห้งแตก ลองให้แมวพักในห้องที่ไม่ได้เป่าลมตรงตัว วางผ้าห่มที่คุ้นกลิ่น และเปิดทางให้แมวหลบได้

สิ่งที่คนทำพลาดบ่อยคือหยิบของใช้ในบ้านมาช่วย

• ยาดม ยาหม่อง และน้ำมันหอมระเหย ไม่ควรใช้ใกล้แมว เพราะแมวเลียตัวและสูดดมสารเหล่านี้ได้
• ยาลดน้ำมูกหรือยาแก้ปวดลดไข้ของคน หลายชนิดอันตรายกับแมว ห้ามให้เอง
• น้ำร้อนอาบเพื่อ "ให้เหงื่อออก" ไม่มีผลดีกับแมว และทำให้เครียด
• ธูป เทียนหอม และควันบุหรี่ในห้องเดียวกัน ระคายทางเดินหายใจที่อักเสบอยู่แล้ว

ห้องน้ำที่เพิ่งอาบน้ำอุ่นใหม่ๆ ให้ไอน้ำอ่อนๆ ได้ ถ้านั่งอยู่กับแมวด้วย ครั้งละไม่กี่นาที ไม่ปิดแมวไว้ตามลำพัง และเลิกทันทีถ้าแมวเครียดหรือหอบ

ยาที่หมอสั่ง และสิ่งที่ยาทำไม่ได้

เมอร์คอธิบายว่าการรักษาเน้นประคองอาการ ยาปฏิชีวนะชนิดกว้างใช้เมื่อมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรก ยาแก้แพ้อาจให้ในช่วงต้น และอาจมียาหยอดจมูกหรือยาป้ายตา ตำราเรื่องจมูกอักเสบของแมวเขียนชัดว่ายาปฏิชีวนะไม่ได้ผลกับไวรัส

ผลในทางปฏิบัติคือ ถ้าเพื่อนบอกว่ายาเหลือจากรอบก่อนใช้ได้ ให้ปฏิเสธ ยาที่ใช้ไม่ครบหรือใช้ผิดชนิดไม่ฆ่าไวรัส และทำให้การประเมินรอบหน้ายากขึ้น หมอจะดูว่าน้ำมูกข้น ตาเป็นหนอง และไข้ ชี้ไปทางแบคทีเรียหรือไม่ แล้วค่อยตัดสินใจ ขนาดยาและชนิดยาเป็นเรื่องของสัตวแพทย์เท่านั้น

ทำให้ติดแมวตัวอื่นน้อยที่สุด

เมอร์คระบุว่าเชื้อแพร่ทางละอองจากการจาม และทางของที่ปนเปื้อนซึ่งคนอาจพาไปถึงแมวอีกตัว คอร์เนลเสริมว่าแมวที่หายแล้วยังปล่อยเชื้อเป็นระยะได้ ในบ้านที่มีแมวมากกว่าหนึ่งตัว แผนง่ายๆ ที่ทำได้จริง

1. ให้ตัวป่วยอยู่คนละห้อง ปิดประตู อย่างน้อยจนไม่มีไข้และน้ำมูกใสลงแล้ว
2. แยกชามอาหาร ชามน้ำ กระบะทราย ผ้าห่ม และของเล่น ล้างด้วยน้ำยาล้างจานกับน้ำร้อน
3. ดูแลตัวที่แข็งแรงก่อน ตัวป่วยทีหลัง ล้างมือก่อนและหลังจับ
4. เปลี่ยนเสื้อก่อนไปเล่นกับตัวที่ยังไม่ป่วยถ้าอุ้มตัวป่วยมาเยอะ
5. ลูกแมวและแมวสูงวัยเป็นกลุ่มที่เสี่ยงมากกว่า ให้อยู่ไกลจากตัวป่วยที่สุด

แยกตัวไว้นานเท่าไรไม่มีตัวเลขตายตัวในแหล่งที่ใช้ เพราะคอร์เนลและเมอร์คระบุว่าแมวปล่อยเชื้อเป็นช่วงๆ แม้ไม่มีอาการ ให้ถามหมอตามสภาพบ้านของคุณ โดยเฉพาะถ้าบ้านมีลูกแมวหรือแมวที่ภูมิต้านทานต่ำ

ลูกแมวและแมวสูงวัย ไม่ควรดูอาการเองนาน

เมอร์คระบุว่าแนวโน้มการหายดีโดยทั่วไปดี ยกเว้นลูกแมวเล็กและแมวสูงวัย ตำราเดียวกันกล่าวว่าการป่วยยืดเยื้อทำให้น้ำหนักลดมาก ลูกแมวมีน้ำสำรองน้อย ถ้ากินนมหรืออาหารลดลงหนึ่งถึงสองมื้อก็เห็นผลทันที

มีอีกกลุ่มอาการที่เมอร์คเล่าไว้ คือ limping syndrome จากคาลิซิไวรัสบางสายพันธุ์ ส่วนใหญ่เกิดในลูกแมวอายุ 8 ถึง 12 สัปดาห์ มีไข้สั้นๆ ขาเจ็บเดินกะเผลก และไม่ชอบให้จับข้อ มักหายเองโดยไม่ต้องรักษา แต่ตำราเน้นว่าวัคซีนคาลิซิไวรัสไม่ครอบคลุมสายพันธุ์นี้ ลูกแมวที่ฉีดครบจึงเป็นได้ ถ้าลูกแมวเดินเจ็บพร้อมไข้ ให้บอกหมอ ไม่ใช่คิดว่าตกจากที่สูง

ถ้าลูกแมวร้องผิดปกติร่วมด้วย ดูแนวทางแยกเสียงที่ เสียงลูกแมวร้อง บอกอะไร

ไวรัสไม่หายขาด วางแผนเรื่องความเครียดไว้ล่วงหน้า

เมอร์คเขียนว่าหลังอาการหาย เฮอร์ปีส์ไวรัสมักสงบอยู่ในตัวแมวตลอดชีวิต และกลับมาได้โดยเฉพาะเมื่อเครียด คอร์เนลระบุว่าเฮอร์ปีส์ไวรัสทำให้ติดเชื้อตลอดชีวิตในแมวที่สัมผัสเชื้อได้ถึง 80% แมวที่ดูแข็งแรงจึงอาจเป็นพาหะได้โดยที่เจ้าของไม่เห็นอาการ

ตัวอย่างเหตุการณ์ในบ้านที่มักไปกระตุ้น

• ย้ายบ้านหรือย้ายห้อง
• รับแมวตัวใหม่เข้าบ้าน
• ฝากเลี้ยงที่โรงแรมแมว
• ผ่าตัดหรือทำหมัน
• ซ่อมบ้านหรือมีเสียงดังต่อเนื่อง

ถ้าคุณมีแผนจะทำหมันแมวที่เคยเป็นหวัดบ่อย ให้บอกหมอก่อนนัด เพราะหมอจะพิจารณาช่วงเวลาให้เหมาะ อ่านเรื่องการเตรียมตัวได้ที่ คู่มือทำหมันแมว การลดเหตุกระตุ้นความเครียดที่เป็นสิ่งแวดล้อมในบ้านจึงเป็นการป้องกันแบบหนึ่งที่ได้ผลจริง

วัคซีน ช่วยอะไรได้และช่วยไม่ได้

เมอร์คระบุว่ามีวัคซีนป้องกันทั้งเฮอร์ปีส์ไวรัสและคาลิซิไวรัส ทั้งแบบฉีดและแบบหยอดจมูก แมวที่ได้ชนิดหยอดจมูกอาจจามได้ไม่กี่วันหลังหยอด คอร์เนลสรุปว่าวัคซีนทั้งสองตัวแนะนำสำหรับแมวสุขภาพดีทุกตัว แต่ไม่ป้องกันการติดเชื้อได้ทุกกรณี และวัคซีนคาลิซิไวรัสไม่หยุดการปล่อยเชื้อ

ความหมายต่อการดูแลที่บ้านคือ แมวที่ฉีดวัคซีนครบก็เป็นหวัดได้ แต่โดยทั่วไปอาการเบากว่า และการฉีดตามกำหนดที่หมอวางไว้ยังเป็นสิ่งที่ควรทำ กำหนดตามอายุ ชนิดวัคซีนที่เหมาะกับแมวที่เลี้ยงในคอนโดหรือแมวที่ออกนอกบ้าน ให้ถามหมอที่ดูแลประจำ ไม่ควรเริ่มฉีดหรือหยุดฉีดเองระหว่างที่แมวป่วยอยู่

เกณฑ์ตัดสินใจ ดูแลเองหรือไปหาหมอ

สิ่งที่เห็น	ทำอย่างไร
จามเป็นระยะ น้ำมูกใส กินและดื่มได้ ร่าเริงพอใช้	ดูแลที่บ้าน เช็ดจมูก จดอาการ และนัดหมอถ้าเกิน 3 ถึง 4 วัน
น้ำมูกข้นเขียวเหลือง ตามีหนอง กินลดลง	โทรหาคลินิกภายในวัน
ไม่กินอะไรเลยเกินหนึ่งวัน หรือไม่ดื่มน้ำ	พาไปหาหมอวันนั้น
หายใจทางปาก หน้าอกขยับแรง หอบ	พาไปทันที
ลูกแมวเล็กหรือแมวสูงวัยที่เริ่มซึมหรือกินลดลง	พาไปภายในวัน
แผลในปาก น้ำลายไหล ตาขุ่นหรือหยีตา	พาไปตรวจ
อาการเกิน 10 วันไม่ดีขึ้น หรือเป็นซ้ำถี่ๆ	นัดตรวจหาสาเหตุอื่น

คอร์เนลระบุว่าแมวที่เป็นโรคปอดจากเชื้อติดทางเดินหายใจส่วนล่างหายใจพักไม่ควรเกิน 35 ครั้งต่อนาที และเหงือกที่ออกสีเขียวหรือน้ำเงินเป็นสัญญาณอันตราย ถ้ามีนาฬิกาอยู่ใกล้ ลองนับตอนแมวหลับ จำนวนเกินที่ว่าให้ถือว่าฉุกเฉิน

แมวที่ป่วยหลายอย่างพร้อมกันหรือเริ่มซึมหนัก อ่านรายการสัญญาณเตือนรวมในบทความ แมวป่วยดูยังไง แล้วโทรหาคลินิกก่อนเดินทางเพื่อให้เตรียมรับ

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• หายใจลำบาก หายใจทางปาก หรือเหงือกซีดหรือเขียวคล้ำ
• ไม่กินเลยเกินหนึ่งวัน หรือไม่ดื่มน้ำ ไม่ปัสสาวะ
• ตาข้างเดียวหยีมาก ตาขุ่น หรือมีหนองจนเปลือกตาติดกัน
• แผลในปาก น้ำลายไหล กลืนไม่ลง
• ลูกแมวอายุน้อย ซึม ตัวเย็น หรือกินนมน้อยลงอย่างชัด
• อาการดีขึ้นแล้วกลับแย่ลงใน 1 ถึง 2 วัน
• ไข้สูง ตัวร้อนจัด สั่น หรือเดินกะเผลกในลูกแมว

แจ้งหมอว่าแมวฉีดวัคซีนครั้งสุดท้ายเมื่อไร อยู่กับแมวตัวอื่นกี่ตัว และมีอะไรเปลี่ยนในบ้านช่วงสองสัปดาห์ที่ผ่านมา ข้อมูลสามอย่างนี้ช่วยให้หมอเลือกวิธีตรวจและรักษาได้เร็วกว่าคำว่า "เป็นหวัดมาหลายวัน" เพียงอย่างเดียว