แมวหอบ หายใจเร็ว อันตรายไหม นับลมหายใจเองที่บ้านได้

แมวหอบอ้าปากเป็นเรื่องที่ต้องใส่ใจมากกว่าหมาหอบ หมาใช้การหอบระบายความร้อนทุกวัน แต่แมวแทบไม่ทำ ถ้าแมวหอบตอนนอนพัก ตอนไม่ได้ร้อน หรือหอบนานหลังเล่นแค่นิดเดียว ให้ถือว่าผิดปกติไว้ก่อน เครื่องมือที่เจ้าของใช้ตัดสินได้ดีที่สุดคือการนับอัตราหายใจตอนน้องหลับ ตามแนวทางของโรงพยาบาลสัตว์ทัฟส์ แมวที่พักอยู่มักหายใจต่ำกว่าราว 32 ถึง 35 ครั้งต่อนาที ถ้าเกิน 35 ต่อเนื่องหรือเห็นท้องออกแรงตอนหายใจ ให้โทรหาสัตวแพทย์

การหอบสั้นๆ ที่หายเองภายในไม่กี่นาทีหลังวิ่งไล่ของเล่นหนักๆ หรืออยู่ในห้องร้อนพบได้ แต่ถ้าเป็นซ้ำหรือต้องใช้เวลานานกว่าจะหาย นั่นคือข้อมูลที่หมอต้องการ

นับลมหายใจตอนหลับ วิธีที่เจ้าของทำได้แม่นที่สุด

ตัวเลขช่วยแยกความรู้สึกออกจากความจริง เจ้าของหลายคนรู้สึกว่าแมวหายใจเร็ว แต่พอนับแล้วปกติ หรือในทางกลับกัน คิดว่าปกติแต่นับได้ 50 ครั้ง ทำตามขั้นตอนนี้

1. รอจังหวะที่น้องหลับหรือนอนนิ่งในห้องที่ไม่ร้อน อย่านับหลังเล่น หลังกิน หรือตอนเพิ่งเดินมา
2. ทัฟส์เตือนว่าแมวที่กำลังครางจะหายใจเร็วกว่าจริง ถ้าน้องครางอยู่ ให้รอจนหยุด
3. ดูที่สีข้างหรือหน้าท้อง นับการยกขึ้นและยุบลงหนึ่งรอบเป็นหนึ่งครั้ง
4. นับ 30 วินาทีแล้วคูณ 2 หรือนับเต็มหนึ่งนาทีถ้าทำได้
5. นับ 2 ถึง 3 ครั้งในวันเดียวกันในช่วงเวลาต่างกัน แล้วจดลงสมุดหรือโน้ตในโทรศัพท์

อัตราหายใจตอนหลับ (ครั้งต่อนาที)	ความหมาย	ทำอะไร
ราว 12 ถึง 30	อยู่ในช่วงปกติของแมวส่วนใหญ่	จดไว้เป็นค่าพื้นฐานของน้อง
30 ถึง 35	ใกล้ขอบบน	นับซ้ำคืนถัดไป ดูท่าทางการหายใจ
เกิน 35 ต่อเนื่อง	เกินเกณฑ์ที่ทัฟส์ให้โทรปรึกษาหมอ	โทรคลินิก นัดตรวจเร็ว
เกิน 35 ร่วมกับท้องออกแรงหรืออ้าปาก	หายใจลำบาก	ไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที

คู่มือสัตวแพทย์เมอร์คอธิบายว่าสัตวแพทย์อาจขอให้เจ้าของนับอัตราหายใจตอนหลับเป็นประจำ เพราะค่าที่สูงขึ้นอาจบอกว่ามีน้ำในปอดหรือน้ำในช่องอก ซึ่งภาพเอกซเรย์บางครั้งก็ยังสรุปไม่ได้ การนับที่บ้านยังใช้ติดตามว่ายาที่ให้อยู่ได้ผลแค่ไหน แมวที่มีค่าพื้นฐานตอนปกติจดไว้จะได้เปรียบมาก เพราะเห็นได้ทันทีเมื่อตัวเลขขยับขึ้น

หอบแบบไหนยังพอรอได้ แบบไหนไปทันที

สถานการณ์	ลักษณะ	ระดับความเร่งด่วน
หลังวิ่งเล่นหนัก	หอบเบาๆ หายภายใน 2 ถึง 3 นาที	สังเกต ไม่ต้องรีบ
ห้องร้อน อากาศอบ	หอบ น้ำลายเยิ้ม หายเมื่อย้ายไปที่เย็น	ย้ายที่เย็น ดูต่อ ถ้าไม่หายใน 10 นาทีโทรคลินิก
ในรถหรือกรงเดินทาง	หอบจากความเครียด	ลดความร้อน คลุมกรง ถ้าไม่หยุดหลังพัก 10 ถึง 15 นาที ให้ตรวจ
ตอนพักเฉยๆ	หายใจเร็ว ท้องออกแรง	นัดตรวจภายในวันนั้นหรือวันถัดไป
หมอบต่ำ ยืดคอ ไอ มีเสียงวี้ด	เข้าได้กับหอบหืด	ถ้าเป็นครั้งแรกหรือไม่หยุด ไปทันที
อ้าปากหายใจ เหงือกหรือลิ้นม่วงคล้ำ	ขาดออกซิเจน	ฉุกเฉิน
หอบร่วมกับขาหลังอ่อนแรง ลากขา ร้องเจ็บ	สงสัยลิ่มเลือดจากหัวใจ	ฉุกเฉิน
นั่งหรือยืนตลอด ไม่ยอมนอนลง	หายใจลำบาก	ฉุกเฉิน

ท่าที่ไม่ยอมนอนลงเป็นสัญญาณที่เจ้าของมักไม่รู้ เมอร์คระบุว่าแมวที่หัวใจล้มเหลวรุนแรงอาจไม่ยอมนอนลง เพราะท่านอนทำให้หายใจลำบากขึ้น แมวจึงนั่งหลังตรง ศอกกางออก คอยืด

ความร้อนและความเครียด สองสาเหตุที่ไม่ได้มาจากโรค

แมวระบายความร้อนผ่านอุ้งเท้าและการเลียขน การหอบเป็นวิธีสุดท้าย แมวที่หอบเพราะร้อนจึงร้อนมากแล้ว ในบ้านไทยช่วงเมษายนถึงพฤษภาคม ห้องที่ปิดทึบไม่มีลมถ่ายเท ห้องใต้หลังคา หรือระเบียงที่โดนแดดบ่าย ร้อนพอจะทำให้แมวหอบได้ โดยเฉพาะแมวหน้าสั้นอย่างเปอร์เซีย แมวอ้วน และแมวสูงวัย

สิ่งที่ทำได้ทันทีคือย้ายน้องไปห้องที่เย็นกว่า เปิดพัดลมแบบไม่เป่าตรงใส่ ใช้ผ้าชุบน้ำธรรมดาเช็ดอุ้งเท้าและใต้คาง และวางน้ำสะอาดไว้ใกล้ๆ ถ้าหายภายใน 10 นาที ให้แก้ที่ต้นเหตุเรื่องห้องต่อ แนวทางจัดบ้านช่วงร้อนอยู่ใน ดูแลสัตว์เลี้ยงหน้าร้อน ถ้าน้องซึม อาเจียน เดินเซ หรือหอบไม่หยุดแม้อยู่ในที่เย็นแล้ว ให้ไปโรงพยาบาลสัตว์ เพราะอาจเป็นลมแดด

ความเครียดเป็นอีกสาเหตุที่พบบ่อย แมวที่อยู่ในกรงเดินทาง ในรถ หรือในคลินิกอาจหอบได้ แต่หมอหลายคนมองว่าแมวที่หอบเพราะเครียดเพียงเล็กน้อย อาจมีหัวใจหรือปอดที่ทำงานเต็มกำลังอยู่แล้ว ความเครียดแค่ผลักให้เห็นอาการ การหอบในรถจึงควรถูกบอกหมอเสมอ

โรคหัวใจ: ภัยเงียบที่ทำให้แมวหอบ

เมอร์คระบุว่าโรคหัวใจชนิดผนังหัวใจห้องล่างซ้ายหนาตัว (hypertrophic cardiomyopathy หรือ HCM) เป็นโรคหัวใจปฐมภูมิที่พบบ่อยที่สุดในแมว ผนังหัวใจที่หนาและแข็งทำให้ห้องหัวใจเล็กลง เลือดคั่ง และนำไปสู่น้ำในปอดหรือในช่องอก ซึ่งทำให้หายใจเร็ว

สิ่งที่ทำให้โรคนี้น่ากลัวคือ แมวที่เป็นหลายตัวไม่มีอาการเลย จนวันหนึ่งหายใจลำบากขึ้นมากะทันหัน ล้มลง ขาหลังอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต หรือเสียชีวิตทันที เมอร์คระบุว่าแมวที่เป็นอย่างน้อย 1 ใน 3 ไม่มีเสียงฟู่ของหัวใจ การฟังหัวใจในการตรวจประจำปีจึงจับได้ไม่ทุกตัว การวินิจฉัยใช้เอกซเรย์และการตรวจคลื่นเสียงสะท้อนหัวใจ

โรคนี้ถ่ายทอดในบางสายพันธุ์ เมอร์คยกตัวอย่างเมนคูน แร็กดอลล์ อเมริกันชอร์ตแฮร์ และบริติชชอร์ตแฮร์ ถ้าเลี้ยง บริติชชอร์ตแฮร์ หรือพันธุ์อื่นในกลุ่มนี้ การนับอัตราหายใจตอนหลับเดือนละครั้งเป็นนิสัยที่คุ้มมาก

ข่าวดีจากเมอร์คคือแมวหลายตัวที่เป็นไม่รุนแรงมีพยากรณ์โรคระยะยาวดี ส่วนแมวที่มีภาวะหัวใจล้มเหลวแล้วพยากรณ์โรคแย่กว่า การจับได้ก่อนเกิดน้ำในปอดจึงเปลี่ยนผลลัพธ์ได้มาก

หอบหืดในแมว: หอบที่มาพร้อมไอ

ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์ระบุว่าหอบหืดเป็นโรคของทางเดินหายใจส่วนล่าง พบราว 1 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ของแมว อายุเฉลี่ยตอนวินิจฉัยราว 4 ถึง 5 ปี ต้นเหตุส่วนใหญ่เชื่อว่าเป็นปฏิกิริยาภูมิแพ้ต่อสิ่งที่สูดเข้าไป ทำให้หลอดลมอักเสบ ตีบ และมีเมือกสะสม

อาการที่คอร์เนลล์ระบุคือหายใจลำบาก หายใจมีเสียงวี้ด หายใจเร็ว ไอหรือขย้อน อ้าปากหายใจ และอาเจียน ท่าที่เห็นตอนอาการกำเริบคือหมอบต่ำกับพื้น ยืดคอไปข้างหน้า เจ้าของจำนวนมากเห็นท่านี้แล้วนึกว่าน้องพยายามขย้อนก้อนขน รายละเอียดการแยกเสียงไอจากก้อนขนอยู่ใน แมวไอ

คอร์เนลล์ระบุว่าอาการมีตั้งแต่ไอเรื้อรังเล็กน้อยไปจนถึงวิกฤตทางเดินหายใจเฉียบพลัน โรคนี้มักค่อยๆ เป็นมากขึ้นและไม่หายขาด แต่แมวหลายตัวใช้ชีวิตได้ดีหลายปีด้วยยาและการติดตามอาการ การนับอัตราหายใจตอนหลับใช้ติดตามแมวหอบหืดได้เหมือนกับแมวโรคหัวใจ

สาเหตุอื่นที่ทำให้หายใจเร็ว

นอกจากหัวใจและหอบหืด ยังมีสาเหตุอื่นที่หมอต้องคิดถึง

• น้ำในช่องอก จากหัวใจ การติดเชื้อ หรือเนื้องอก ทำให้ปอดขยายไม่เต็มที่ แมวจะหายใจตื้นและเร็ว
• ปอดอักเสบ มักมาพร้อมไข้ ซึม ไม่กิน
• โลหิตจาง เลือดพาออกซิเจนได้น้อย แมวจึงหายใจชดเชย สังเกตเหงือกซีดขาว
• ความเจ็บปวด เช่น หลังอุบัติเหตุ ตกจากที่สูง
• อุบัติเหตุที่หน้าอก เช่น ตกจากระเบียงคอนโด ซึ่งอาจมีลมหรือเลือดในช่องอกโดยไม่มีแผลภายนอก

ที่คลินิกจะตรวจอะไร

แมวที่หายใจลำบากมาก หมอมักให้ออกซิเจนและให้น้องสงบก่อนตรวจอะไร เพราะการจับบังคับแมวที่ขาดออกซิเจนอาจทำให้ทรุดลงได้ เจ้าของอาจถูกขอให้รอและยังไม่ได้คำตอบทันที ซึ่งเป็นขั้นตอนปกติ

หลังน้องคงที่ การตรวจที่มักทำได้แก่ ฟังเสียงหัวใจและปอด เอกซเรย์ทรวงอก อัลตราซาวนด์หัวใจ ตรวจเลือด และถ้ามีน้ำในช่องอก หมออาจเจาะระบายออก ซึ่งช่วยให้หายใจได้ดีขึ้นทันทีและได้น้ำมาตรวจหาสาเหตุ สิ่งที่เจ้าของช่วยได้คือนำบันทึกอัตราหายใจตอนหลับ วิดีโอตอนน้องหอบ และรายการอาหาร ยา และสารเคมีในบ้านไปด้วย

ระหว่างทางไปโรงพยาบาลสัตว์

แมวที่หายใจลำบากทรุดลงได้เร็วจากความเครียด การเดินทางจึงต้องเบามือที่สุด

• ใส่กรงเดินทางที่เปิดด้านบนได้ อย่าอุ้มแนบอกหรือห่อผ้าแน่น เพราะการกดหน้าอกทำให้หายใจยากขึ้น
• ให้น้องเลือกท่าเอง ถ้าน้องนั่งหลังตรงก็ปล่อยไว้ อย่าจับนอนตะแคง
• เปิดแอร์ในรถให้เย็นก่อนออกเดินทาง ลดเสียงเพลงและเสียงพูด
• คลุมกรงครึ่งเดียวให้มืดลงแต่ลมยังผ่านได้
• โทรบอกคลินิกระหว่างทางว่าแมวหายใจลำบาก ทีมจะได้เตรียมออกซิเจนรอ
• ถ้ามีเวลา ถ่ายวิดีโอสั้นๆ ตอนน้องหายใจผิดปกติไว้ให้หมอดู เพราะอาการอาจดีขึ้นชั่วคราวตอนถึงคลินิก

อย่าให้น้ำหรืออาหารบังคับป้อนระหว่างทาง แมวที่หายใจหอบอาจสำลักได้ และอย่าให้ยาของคนหรือยาเก่าที่เหลืออยู่ในบ้านโดยไม่ได้ปรึกษาหมอ

สมุดนับลมหายใจรายสัปดาห์

แมวสุขภาพดีนับเดือนละครั้งก็พอ แมวที่หมอวินิจฉัยว่ามีโรคหัวใจหรือหอบหืดแล้ว ทัฟส์แนะนำให้นับเป็นประจำ ตามที่หมอกำหนด

วัน	เวลา	สถานที่	ครั้งต่อนาที	ท่าทางการหายใจ	หมายเหตุ
จันทร์	22.00	โซฟา	24	ปกติ	หลับลึก
พุธ	06.30	เตียง	26	ปกติ
ศุกร์	21.30	โซฟา	38	ท้องออกแรงเล็กน้อย	โทรคลินิก

เมื่อเห็นตัวเลขขยับขึ้นเกิน 35 สองวันติดกัน หรือท่าทางการหายใจเปลี่ยน ให้โทรหาสัตวแพทย์ที่ดูแลน้องพร้อมเล่าตัวเลขเหล่านี้ อย่ารอจนน้องอ้าปากหายใจ เพราะตอนนั้นสถานการณ์ได้ข้ามจากการปรับยาไปสู่ห้องฉุกเฉินแล้ว ส่วนสัญญาณป่วยอื่นที่แมวมักซ่อนไว้ดูได้ใน อาการแมวป่วย