แมวเลียตัวเองบ่อย เพราะอะไร ดูจากจุดที่เลียก็เดาสาเหตุได้

ส่วนใหญ่เป็นเรื่องปกติ Cornell Feline Health Center ระบุว่าแมวใช้เวลาเลียตัว 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ของวัน แมวที่นั่งเลียตัวหลังกินข้าวทุกมื้อจึงไม่ได้ป่วย สิ่งที่บอกว่าเริ่มผิดปกติคือผลของการเลีย เช่น ขนบางเป็นหย่อม ผิวโล้น ผิวแดงเป็นแผล หรือแมวสำรอกก้อนขนบ่อยขึ้นกว่าเดิม

เมื่อการเลียมากเกินไป สาเหตุหลักมีสี่กลุ่ม คือคัน ปวด โรคทางระบบประสาท และความเครียด เจ้าของช่วยสัตวแพทย์ได้มากด้วยการสังเกตว่าแมวเลียตรงไหน เมื่อไหร่ และนานแค่ไหน

เลียปกติกับเลียมากเกินไป ต่างกันตรงไหน

ปัญหาคือเจ้าของส่วนใหญ่ไม่เห็นตอนแมวเลียหนัก เพราะแมวมักเลียตอนอยู่ลำพังหรือตอนกลางคืน Cornell ระบุว่าเจ้าของมักรู้ตัวก็ต่อเมื่อขนหายไปมากหรือผิวเป็นแผลแล้ว

สังเกตอาการ	การเลียปกติ	เลียมากเกินไป
เวลาที่เลีย	หลังกินข้าว หลังตื่นนอน หลังโดนจับ	เลียต่อเนื่องนาน หยุดแล้วกลับมาเลียจุดเดิม
สภาพขน	เงา ฟู ทั่วตัว	บาง สั้นกุด หรือโล้นเป็นหย่อม
ผิวหนัง	ปกติ	แดง เป็นสะเก็ด เป็นแผลถลอก
ก้อนขน	นานๆ ครั้ง	บ่อยขึ้นชัดเจน
พฤติกรรมอื่น	เล่น กิน นอนปกติ	หยุดเล่นกลางคันเพื่อเลีย กัดขนตัวเอง

เคล็ดลับที่ใช้ได้: ลูบขนตรงที่สงสัยด้วยปลายนิ้ว ขนที่แมวเลียจนขาดจะสั้นกุดและหยาบ ต่างจากขนที่หลุดร่วงเองซึ่งหลุดทั้งเส้นพร้อมโคน ถ้าเป็นแบบแรก แปลว่าแมวเป็นคนทำ แม้คุณไม่เคยเห็นตอนเลียเลย

ดูจุดที่เลีย เพื่อเดาสาเหตุ

Cornell อธิบายว่าแมวเลียบริเวณที่คันหรือเจ็บ อาการปวดมักทำให้เลียเฉพาะจุดที่ปวด ส่วนอาการคันทำให้เลียกระจายกว้างกว่า ตารางนี้รวมตำแหน่งที่พบบ่อยกับสาเหตุที่ควรนึกถึงก่อน

ตำแหน่งที่เลีย	สาเหตุที่ควรนึกถึงก่อน	สิ่งที่ทำได้ที่บ้าน
โคนหาง หลังส่วนล่าง	หมัด	หวีหมัดบนกระดาษขาว ดูจุดดำที่ละลายเป็นสีแดงเมื่อโดนน้ำ
หลังและท้อง กระจายกว้าง	ภูมิแพ้ละอองเกสรหรืออาหาร	จดว่ามีอะไรเปลี่ยนในอาหารหรือในบ้าน
ท้องน้อยและด้านในขาหลัง	ภูมิแพ้ หรือความไม่สบายในทางเดินปัสสาวะ	ดูกระบะทราย ฉี่บ่อยขึ้นไหม ก้อนเล็กลงไหม
ก้นและรอบรูก้น	ต่อมข้างก้นอุดตัน	ดูว่ามีลากก้นกับพื้นไหม
จุดเดียวบนขาหรือหลัง	อาการปวด เช่นข้อหรือหมอนรองกระดูก	กดเบาๆ ดูว่าแมวสะดุ้งหรือหันมากัด
อุ้งเท้า	สิ่งแปลกปลอม ภูมิแพ้ เล็บขบ	ส่องดูระหว่างนิ้ว

ข้อมูลตำแหน่งที่เชื่อมกับหมัดและภูมิแพ้มาจาก Cornell ส่วนที่เหลือเป็นจุดที่สัตวแพทย์มักตรวจเมื่อเจอแมวเลียผิดที่ ตารางนี้ใช้ช่วยจดข้อมูลไปเล่าให้สัตวแพทย์ฟัง ไม่ได้ใช้แทนการตรวจ

หมัด คำตอบแรกที่ต้องตัดทิ้งให้ได้

Merck Veterinary Manual ระบุว่าขนหายสมมาตรทั้งสองข้างของลำตัวในแมว มีสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือภูมิแพ้น้ำลายหมัด และแนะนำว่าในแมวที่ไม่เห็นหมัด สัตวแพทย์อาจให้ลองควบคุมหมัดเป็นการทดสอบ

เจ้าของหลายคนตอบว่า "แมวอยู่ในคอนโด ไม่มีหมัดแน่นอน" แต่หมัดติดมากับเสื้อผ้า รองเท้า หรือสัตว์ตัวอื่นที่ออกนอกบ้านได้ แมวที่แพ้น้ำลายหมัดใช้หมัดแค่ไม่กี่ตัวก็คันมาก และแมวที่เลียเก่งจะกินหมัดเข้าไปจนเจ้าของหาไม่เจอ

วิธีทดสอบที่บ้าน

1. วางแมวบนผ้าขาวหรือกระดาษขาว
2. ใช้หวีซี่ถี่สำหรับหวีหมัด หวีย้อนแนวขนบริเวณโคนหางและหลังส่วนล่าง
3. เคาะสิ่งที่ติดหวีลงบนกระดาษทิชชูชุบน้ำหมาด
4. ถ้าเห็นจุดดำที่ละลายเป็นสีน้ำตาลแดง นั่นคือขี้หมัด

ไม่เจอก็ยังตัดหมัดออกไม่ได้ ให้คุยกับสัตวแพทย์เรื่องการใช้ยาป้องกันหมัดให้ครบทุกตัวในบ้านต่อเนื่องอย่างน้อยสองถึงสามเดือน แล้วดูว่าการเลียลดลงไหม รายละเอียดเรื่องหมัดอยู่ที่ หมัดแมว

ภูมิแพ้และโรคผิวหนัง

ถ้าคุมหมัดแล้วยังเลียอยู่ ภูมิแพ้คือสิ่งที่ตามมาเป็นลำดับต่อไป Cornell ระบุว่าภูมิแพ้ละอองเกสรหรืออาหารมักทำให้เลียหลังและท้อง ส่วน Cornell อีกหน้าเรื่องก้อนขนกล่าวว่าการเลียมากเกินไปอาจเกี่ยวกับปัญหาผิวหนังจากการแพ้อาหาร ซึ่งสัตวแพทย์ด้านโภชนาการหรือผิวหนังช่วยได้

การทดสอบแพ้อาหารต้องใช้อาหารสูตรที่สัตวแพทย์เลือก และให้กินอย่างเดียวติดต่อกันหลายสัปดาห์ ห้ามมีขนม อาหารคน หรืออาหารแมวตัวอื่นแทรก เจ้าของหลายบ้านทำไม่สำเร็จเพราะลืมขนมแมวเลียหรือแมวแอบกินชามของตัวอื่น

นอกจากภูมิแพ้ Merck ยังระบุสาเหตุขนหายอื่นๆ ที่สัตวแพทย์ต้องตรวจ เช่น การติดเชื้อแบคทีเรีย เชื้อรา ไร และการเสียดสีจากปลอกคอหรือสายจูงที่คับ โรคเชื้อราติดคนได้ ถ้าเห็นวงขนหลุดเป็นวงกลม อ่านเพิ่มที่ เชื้อราแมว ส่วนอาการขนร่วงที่ไม่ได้มาจากการเลีย แยกไว้ที่ แมวขนร่วง

เลียเพราะปวด

แมวเก็บอาการเจ็บเก่ง อาการที่เจ้าของเห็นอาจมีแค่การเลียจุดเดิมซ้ำๆ Cornell ยกตัวอย่างโรคหมอนรองกระดูกและต่อมข้างก้นอุดตัน ซึ่งทำให้แมวเลียตรงตำแหน่งที่ปวด โรคทางระบบประสาทก็เป็นสาเหตุได้ และพบในแมวสูงอายุบ่อยกว่า

สัญญาณที่ชวนให้คิดถึงอาการปวดมากกว่าความคัน

• เลียจุดเดียวจนขนหาย แต่จุดอื่นปกติ
• ไม่ยอมให้แตะตรงนั้น หันมาขู่หรือกัด
• กระโดดขึ้นที่สูงน้อยลง หรือลังเลก่อนกระโดด
• เลียบริเวณข้อในแมวที่อายุเกิน 10 ปี

ความเครียด สาเหตุที่ต้องมาหลังสุด

ความเครียดทำให้แมวเลียมากจริง Cornell ยกตัวอย่างการย้ายบ้าน การมีสัตว์ตัวใหม่หรือสัตว์ตัวเดิมจากไป และการเปลี่ยนตารางชีวิตของคนในบ้าน และ Merck ก็ระบุว่าการเลียมากเพราะความเครียดทำให้ขนหายได้ แต่สัตวแพทย์จะพิจารณาเรื่องนี้หลังจากตัดโรคทางกายออกแล้ว เพราะถ้าสรุปเร็วว่า "แมวเครียด" แมวที่คันจากหมัดหรือภูมิแพ้จะเลียต่อไปโดยไม่ได้รับการรักษา

เมื่อสัตวแพทย์เห็นว่าความเครียดเป็นสาเหตุหลัก สิ่งที่ Cornell แนะนำให้ทำที่บ้านมีดังนี้

1. เปลี่ยนแปลงสิ่งต่างๆ ทีละน้อย เช่น ย้ายเฟอร์นิเจอร์ทีละชิ้น หรือพาสัตว์ตัวใหม่มาให้เจอกันทีละขั้น
2. ถ้าต้องย้ายบ้าน ให้นำที่นอนและผ้าที่มีกลิ่นเดิมไปด้วย
3. มีที่สูงให้แมวขึ้นไปหลบ เช่น คอนโดแมว ชั้นวาง หรือหลังตู้
4. เล่นกับแมววันละ 10 ถึง 15 นาที

ในแมวที่เครียดหนัก สัตวแพทย์อาจให้ยาลดความวิตกกังวลชั่วคราว เรื่องยาต้องเป็นการตัดสินใจของสัตวแพทย์เท่านั้น

สิ่งที่ไม่ควรทำระหว่างหาสาเหตุ

เจ้าของที่เห็นน้องแมวเลียจนขนแหว่งมักอยากแก้ให้เร็วที่สุด บางวิธีที่ฟังดูดีกลับทำให้ทุกอย่างช้าลง

• ดุ ตี หรือฉีดน้ำใส่ตอนแมวเลีย แมวจะเครียดเพิ่ม และย้ายไปเลียตอนไม่มีคนเห็นแทน
• ทายาหรือครีมของคนบนผิวที่แมวเลีย แมวจะเลียยาเข้าปาก ยาคนหลายชนิดเป็นพิษกับแมว
• ซื้อยาหยอดหมัดสำหรับสุนัขมาใช้กับแมว ยาหมัดสุนัขบางสูตรเป็นอันตรายร้ายแรงกับแมว ต้องใช้ผลิตภัณฑ์ที่ระบุว่าสำหรับแมวเท่านั้น
• เปลี่ยนอาหารหลายยี่ห้อติดกันเพื่อหาสูตรที่ไม่แพ้ การสลับไปมาทำให้สรุปอะไรไม่ได้เลย
• โกนขนบริเวณที่เลียเพื่อให้ดูง่าย ผิวที่โกนใหม่ระคายเคืองง่ายและแมวยิ่งสนใจเลีย

สิ่งที่ทำได้เลยโดยไม่เสี่ยงคือหวีหมัด ทำความสะอาดที่นอนของแมวด้วยน้ำร้อน ดูดฝุ่นพื้นและโซฟา และเพิ่มเวลาเล่นด้วยของเล่นไม้ตกแมวก่อนมื้ออาหาร ให้แมวได้วิ่ง กระโดด และ "จับ" เหยื่อ แล้วจบด้วยการกิน แมวจำนวนมากพักผ่อนดีขึ้นหลังได้ใช้พลังแบบนี้

จดบันทึก 7 วัน ก่อนพาไปหาสัตวแพทย์

ข้อมูลจากเจ้าของช่วยลดการตรวจที่ไม่จำเป็นได้มาก ใช้ตารางนี้ในโทรศัพท์หรือกระดาษก็ได้

วัน	เวลาที่เห็นเลีย	ตำแหน่ง	นานประมาณ	มีอะไรเกิดขึ้นก่อนหน้า
ตัวอย่าง	22:30	ท้องน้อย	10 นาที	มีแขกมาค้างที่บ้าน
วันที่ 1
วันที่ 2

สิ่งที่ควรนำไปด้วย

• รูปถ่ายบริเวณที่ขนบางหรือผิวแดง ถ่ายวันละรูปในแสงเดียวกัน
• คลิปตอนแมวเลีย ถ้าถ่ายได้
• ชื่อยี่ห้อและสูตรอาหาร ขนม และยาป้องกันหมัดที่ใช้อยู่ พร้อมวันที่ใช้ครั้งล่าสุด
• รายการสิ่งที่เปลี่ยนในบ้านช่วงสามเดือนที่ผ่านมา

พาไปหาสัตวแพทย์เมื่อไหร่

Cornell อธิบายว่า เมื่อลิ้นของแมวขูดผิวจนถลอก จะเกิดการติดเชื้อตามมา แล้วความคันจากการติดเชื้อทำให้เลียหนักขึ้นเป็นวงจร ยิ่งพบสัตวแพทย์เร็ว วงจรนี้ยิ่งตัดได้ง่าย

ส่วนแมวที่เลียบ่อยแต่ขนยังเต็ม ผิวปกติ และกินเล่นตามเดิม ให้เริ่มจากหวีหมัด จดบันทึก และเพิ่มเวลาเล่น ถ้าภายในสองถึงสามสัปดาห์เริ่มเห็นขนบางลง ค่อยนัดสัตวแพทย์พร้อมบันทึกที่จดไว้ ถ้าเป็นแมวขนยาว การหวีขนทุกวันยังช่วยลดก้อนขนที่มาจากการเลียได้ด้วย ดูวิธีหวีที่ แมวขนยาว ดูแลยังไง

ตารางดูแล 4 สัปดาห์แรก

ใช้ตารางนี้ระหว่างที่รอผลการรักษาหรือรอดูว่านิสัยเลียลดลงไหม ปรับตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ที่ตรวจน้องแมวจริง

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่ดู
ทุกวัน	เล่น 10 ถึง 15 นาที หวีขน ถ่ายรูปจุดที่ขนบาง	เลียนานขึ้นหรือสั้นลง ผิวแดงขึ้นไหม
ทุกสัปดาห์	ซักที่นอนด้วยน้ำร้อน ดูดฝุ่นมุมที่แมวนอน	หวีแล้วยังเจอขี้หมัดไหม
สัปดาห์ที่ 2	เทียบรูปถ่ายกับวันแรก	ขนเริ่มขึ้นใหม่เป็นตอสั้นๆ หรือยัง
สัปดาห์ที่ 4	นัดสัตวแพทย์ติดตามผลพร้อมบันทึก	ถ้าไม่ดีขึ้นเลย คุยเรื่องการตรวจเพิ่ม

ขนแมวงอกกลับช้า ผิวที่เลิกถูกเลียแล้วยังต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าขนจะกลับมาเต็ม สัญญาณที่บอกว่ามาถูกทางคือเห็นขนสั้นๆ ขึ้นมาในจุดที่เคยโล้น และเวลาที่แมวใช้เลียแต่ละครั้งสั้นลง