วิธีแปรงฟันแมว ฝึกทีละขั้นใน 4 สัปดาห์จนน้องยอม

แปรงฟันแมวได้จริง ถ้าไม่เริ่มจากการจับน้องอ้าปากแล้วยัดแปรงเข้าไป วิธีที่ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์แนะนำคือฝึกไล่ระดับ 4 สัปดาห์ด้วยรางวัล สัปดาห์แรกให้คุ้นกลิ่นยาสีฟัน สัปดาห์ที่สองให้ชิม สัปดาห์ที่สามให้รู้จักแปรง และสัปดาห์ที่สี่จึงแปรงผิวฟันด้านนอกเบาๆ ที่มุม 45 องศา แมวส่วนใหญ่ฝึกได้ ถ้าไม่ข้ามขั้น

เรื่องนี้คุ้มลงแรง คอร์เนลล์อ้างอิงการศึกษาว่าแมวอายุเกิน 4 ปีราว 50 ถึง 90 เปอร์เซ็นต์มีโรคในช่องปากแบบใดแบบหนึ่ง และการแปรงทุกวันป้องกันได้เกือบทุกแบบ ถ้าตอนนี้น้องมีกลิ่นปากอยู่แล้ว อ่าน แมวปากเหม็น ก่อน เพราะบางกรณีต้องรักษาก่อนเริ่มแปรง

ก่อนเริ่ม: ตรวจว่าปากน้องพร้อมให้แปรงหรือยัง

การแปรงฟันคือการป้องกัน ไม่ใช่การรักษาเหงือกที่อักเสบหนักไปแล้ว คอร์เนลล์เตือนว่าแมวที่เหงือกอักเสบรุนแรงจะเจ็บเวลาแปรง จึงควรปรึกษาหมอก่อน เหตุผลเชิงการฝึกก็สำคัญพอกัน แมวที่เจ็บแค่ครั้งเดียวจะเชื่อมแปรงกับความเจ็บ แล้วการฝึกทั้งหมดต้องเริ่มใหม่จากศูนย์

ลองตรวจเองแบบนี้ ตอนที่น้องผ่อนคลายบนตัก ใช้นิ้วโป้งเปิดริมฝีปากด้านข้างขึ้นช้าๆ ดูฟันกรามและเขี้ยว

สิ่งที่เห็น	เริ่มฝึกได้เลยไหม
เหงือกชมพู มีคราบเหลืองบางๆ	ได้
เส้นแดงบางๆ ตามขอบเหงือก ไม่มีเลือด	ได้ แต่แปรงเบามาก และนัดตรวจในรอบถัดไป
ขอบเหงือกแดงจัด บวม เลือดออกเมื่อแตะ	ยัง ให้หมอดูก่อน
หินปูนก้อนสีน้ำตาลหนาคลุมฟันกราม	ยัง ต้องขูดใต้ยาสลบก่อน
จุดสีชมพูนูนที่ขอบเหงือก หรือฟันแหว่งที่คอฟัน	ยัง อาจเป็นฟันถูกละลาย ซึ่งเจ็บมาก
น้ำลายไหล ไม่ยอมให้แตะปากเลย	ยัง ปากน่าจะเจ็บอยู่

คอร์เนลล์ระบุว่าโรคฟันที่พบบ่อยที่สุดในแมวมีสามอย่าง คือเหงือกอักเสบ โรคปริทันต์ และฟันถูกละลาย (tooth resorption) ซึ่งพบได้ราว 30 ถึง 70 เปอร์เซ็นต์ของแมว ไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด และมักเจ็บมาก จุดสีชมพูที่ขอบเหงือกคือสัญญาณระยะแรก ถ้าเห็น อย่าแปรงตรงนั้น

อุปกรณ์ที่ต้องมี และสิ่งที่ห้ามใช้

ของที่ต้องเตรียมมีน้อยกว่าที่คิด

• ยาสีฟันสำหรับแมวหรือสัตว์เลี้ยง รสที่น้องชอบ เช่น รสไก่หรือปลา
• แปรงขนนุ่มหัวเล็ก หรือแปรงสวมนิ้ว สำหรับแมวบางตัวใช้แปรงสีฟันเด็กเล็กขนนุ่มพิเศษได้
• ผ้าก๊อซสะอาด ใช้ช่วงฝึกหรือวันที่น้องไม่ค่อยร่วมมือ
• ขนมรางวัลที่น้องชอบมาก แบ่งเป็นชิ้นเล็กๆ ขนมเลียแบบซองก็ใช้ได้ดี ดูเรื่องการให้ปริมาณพอเหมาะใน ขนมแมวเลีย

สิ่งที่ห้ามใช้คือยาสีฟันคน คอร์เนลล์ระบุตรงๆ ว่ายาสีฟันคนไม่ปลอดภัยกับแมว แมวบ้วนน้ำไม่เป็น กลืนทุกอย่างที่อยู่ในปาก ยาสีฟันคนหลายยี่ห้อมีฟลูออไรด์ปริมาณที่ออกแบบมาให้บ้วนทิ้ง และสารทำฟองที่ทำให้แมวน้ำลายฟูมปาก เบกกิ้งโซดาและเกลือก็ไม่ควรใช้ด้วยเหตุผลเดียวกัน

ยาสีฟันแมวไม่มีฟองและไม่ต้องล้างออก ส่วนประกอบหลักคือสารขัดอ่อนๆ กับรสที่แมวชอบ หน้าที่จริงของมันคือทำให้น้องอยากให้แปรง ตัวที่ทำงานจริงคือขนแปรงที่ปัดคราบพลัคออกจากขอบเหงือก

แผนฝึก 4 สัปดาห์ วันละไม่เกิน 2 นาที

แผนนี้อิงจากขั้นตอนของคอร์เนลล์ ทำวันละครั้งในเวลาเดิม ช่วงที่ดีคือหลังน้องกินอาหารเย็นและกำลังง่วง ทุกครั้งจบด้วยรางวัล และจบก่อนที่น้องจะหงุดหงิดเสมอ

สัปดาห์ที่ 1: กลิ่น

บีบยาสีฟันแมวเท่าเมล็ดถั่วเขียวบนปลายนิ้ว ยื่นให้ดม ถ้าน้องเลีย ก็ปล่อยให้เลีย แล้วให้ขนมทันที จากนั้นลองแตะนิ้วที่ริมฝีปากด้านข้างเบาๆ หนึ่งวินาที แล้วให้ขนมอีกชิ้น ภายในสัปดาห์นี้ เป้าหมายคือน้องเดินมาหาเมื่อเห็นหลอดยาสีฟัน

สัปดาห์ที่ 2: รสและการแตะเหงือก

ป้ายยาสีฟันบนนิ้ว แล้วยกริมฝีปากขึ้นเล็กน้อย ถูนิ้วบนเขี้ยวบนหนึ่งซี่ เพิ่มทีละวันจนถูได้ถึงฟันกรามด้านหลังทั้งสองข้าง คอร์เนลล์แนะนำให้ยกริมฝีปากขึ้นแทนการง้างปาก แมวรับการเปิดปากด้านข้างได้ง่ายกว่าการถูกบังคับให้อ้า

สัปดาห์ที่ 3: รู้จักแปรง

ให้น้องเลียยาสีฟันจากหัวแปรงก่อน 2 ถึง 3 วัน ยังไม่ต้องแปรง จากนั้นแตะหัวแปรงบนเขี้ยวหนึ่งวินาที แล้วให้รางวัล ค่อยเพิ่มเป็นการปัดสั้นๆ บนฟันซี่เดียว

สัปดาห์ที่ 4: แปรงจริง

แปรงผิวฟันด้านนอกเท่านั้น ทำมุมหัวแปรง 45 องศากับแนวเหงือก ปัดเป็นวงเล็กๆ หรือปัดจากเหงือกลงมาที่ปลายฟัน เริ่มจากเขี้ยวและฟันกรามบนซึ่งคราบเกาะมากที่สุด แล้วค่อยไล่ไปฟันล่าง ใช้เวลารวมราว 30 วินาทีถึง 1 นาทีก็เพียงพอ

สัปดาห์	สิ่งที่ทำ	เวลาต่อครั้ง	ผ่านขั้นเมื่อ
1	ดมและเลียยาสีฟันจากนิ้ว แตะริมฝีปาก	30 วินาที	น้องเดินมาหาเมื่อเห็นหลอด
2	ถูนิ้วบนฟันจากหน้าไปหลัง	30 ถึง 60 วินาที	ถูถึงฟันกรามได้ทั้งสองข้าง
3	เลียจากแปรง แล้วแตะและปัดสั้นๆ	30 ถึง 60 วินาที	ปัดได้ 3 ถึง 4 ซี่โดยไม่ถอยหนี
4	แปรงด้านนอกมุม 45 องศา	1 ถึง 2 นาที	แปรงได้ครบทั้งปาก

ถ้าขั้นไหนน้องเริ่มสะบัดหัว หูพับ หางฟาด ให้ถอยกลับไปทำขั้นก่อนหน้าอีก 2 ถึง 3 วัน การอ่านสัญญาณเหล่านี้ให้ทันดูได้ใน ภาษากายแมว

ทำไมแปรงแค่ด้านนอกก็พอ

คอร์เนลล์ระบุให้แปรงผิวฟันด้านนอก ไม่ได้บอกให้แปรงด้านลิ้น เหตุผลเชิงปฏิบัติคือผิวด้านนอกที่ติดกับแก้มเป็นด้านที่คราบพลัคและหินปูนเกาะมากที่สุด เพราะลิ้นแมวซึ่งมีปุ่มสากช่วยถูด้านในอยู่ตลอด ส่วนด้านนอกไม่มีอะไรมาถู

ฟันที่ควรใส่ใจที่สุดคือฟันกรามน้อยซี่ใหญ่ด้านบน ซึ่งอยู่ใต้ช่องเปิดของต่อมน้ำลาย น้ำลายที่ไหลผ่านจุดนั้นตลอดทำให้คราบแข็งตัวเป็นหินปูนเร็ว ถ้าวันไหนน้องให้เวลาแค่ 15 วินาที ให้ใช้ 15 วินาทีนั้นกับฟันซี่นี้ทั้งสองข้าง

ทุกวัน หรือสัปดาห์ละกี่ครั้ง

คอร์เนลล์แนะนำให้แปรงทุกวัน และในบทความเรื่องกลิ่นปาก คอร์เนลล์ระบุว่าคราบพลัคกลับมาเกาะใหม่ได้ภายในไม่กี่วันหากไม่แปรง ความถี่จึงสำคัญกว่าความนาน การแปรง 30 วินาทีทุกวันได้ผลดีกว่าการแปรง 5 นาทีสัปดาห์ละครั้ง

ในชีวิตจริง เจ้าของหลายคนทำได้ 4 ถึง 5 วันต่อสัปดาห์ ซึ่งยังดีกว่าไม่ทำมาก วิธีที่ช่วยให้ทำได้ต่อเนื่องคือผูกการแปรงไว้กับกิจวัตรที่มีอยู่แล้ว เช่น หลังป้อนอาหารมื้อเย็น หรือก่อนแปรงฟันตัวเอง และเก็บแปรงกับยาสีฟันไว้ในที่ที่เห็นทุกวัน ไม่ใช่ในลิ้นชัก

ถ้าน้องไม่ยอมเลย มีทางเลือกอะไรบ้าง

แมวบางตัวผ่านสัปดาห์ที่ 2 ไม่ได้จริงๆ โดยเฉพาะแมวโตที่มาอยู่บ้านใหม่หรือแมวที่เคยมีประสบการณ์ไม่ดีกับการถูกจับ ก่อนยอมแพ้ ให้ตรวจสามเรื่องนี้

1. ปากเจ็บอยู่หรือเปล่า ถ้าน้องยอมให้แตะริมฝีปากแต่ถอยทุกครั้งที่นิ้วไปถึงฟันกรามซี่ใดซี่หนึ่ง จุดนั้นอาจมีปัญหา
2. ยาสีฟันรสถูกปากไหม ลองเปลี่ยนรส แมวหลายตัวไม่ชอบรสมินต์หรือรสหวาน
3. จังหวะเวลาเหมาะไหม แมวที่กำลังเล่นหรือหิวจะอดทนน้อยกว่าแมวที่เพิ่งกินอิ่ม

ถ้าครบทั้งสามข้อแล้วยังไม่ได้ ทางเลือกที่เหลือเป็นตัวเสริม ไม่ใช่ตัวแทนที่เท่ากัน เช่น อาหารหรือขนมสูตรดูแลช่องปาก หรือเจลและสารผสมน้ำ ใช้เกณฑ์ง่ายๆ คือเลือกตัวที่ได้ตรารับรองจากสภาสุขภาพช่องปากสัตว์ (VOHC) ในหมวดแมว และดูว่าคำรับรองระบุว่าลดคราบพลัค ลดหินปูน หรือทั้งสองอย่าง VOHC ไม่ได้ทดสอบเอง แต่ตรวจข้อมูลการทดลองที่ผู้ผลิตส่งมาว่าผ่านเกณฑ์หรือไม่ รายชื่อแยกตามสัตว์ จึงเช็กได้ว่าตัวที่ซื้อมีการรับรองสำหรับแมวจริง

คอร์เนลล์ระบุไว้ในหน้ากลิ่นปากว่าสัตวแพทย์บางท่านเชื่อว่าอาหารเม็ดช่วยลดคราบได้ดีกว่าอาหารเปียก แต่แมวจำนวนมากกลืนเม็ดโดยแทบไม่เคี้ยว ผลที่ได้จึงน้อย อย่าเปลี่ยนอาหารด้วยเหตุผลเรื่องฟันอย่างเดียวถ้าน้องมีปัญหาไตหรือทางเดินปัสสาวะที่ต้องการน้ำจากอาหารเปียก

แปรงทุกวันแล้ว ยังต้องขูดหินปูนไหม

ต้องตรวจเป็นระยะอยู่ดี แปรงฟันช่วยชะลอการเกิดคราบใหม่ได้มาก แต่ไม่ได้เอาหินปูนที่แข็งไปแล้วออก และไม่เห็นสิ่งที่อยู่ใต้เหงือก คอร์เนลล์ระบุว่าการขูดคราบพลัคและหินปูน รวมถึงการเอกซเรย์ฟัน ต้องทำใต้ยาสลบ การเอกซเรย์สำคัญมากในแมว เพราะฟันที่ถูกละลายมักเริ่มจากด้านในตัวฟันและรากฟัน มองจากข้างนอกไม่เห็น

แผนที่ใช้ได้จริงสำหรับแมวส่วนใหญ่เป็นแบบนี้

ความถี่	สิ่งที่ทำ
ทุกวัน	แปรงผิวฟันด้านนอก เน้นฟันกรามบน
ทุกสัปดาห์	เปิดริมฝีปากดูขอบเหงือก หาเส้นแดงหรือจุดชมพูนูน
ทุกเดือน	ดมกลิ่นปาก สังเกตการเคี้ยว น้ำลาย การเลือกกินแต่อาหารนิ่ม
ปีละครั้ง (แมวสูงวัยอาจถี่กว่า)	ตรวจช่องปากกับสัตวแพทย์
เมื่อหมอแนะนำ	ขูดหินปูนและเอกซเรย์ฟันใต้ยาสลบ

สัญญาณที่บอกว่าไม่ควรรอถึงนัดประจำปี คือ น้ำลายไหลยืด ชอบกินแต่อาหารนิ่ม เคี้ยวแล้วสะบัดหัว ทำอาหารหล่นจากปาก หรือเหงือกมีเลือดหลังแปรงทุกครั้งทั้งที่แปรงเบา อาการเหล่านี้คอร์เนลล์จัดเป็นสัญญาณของเหงือกอักเสบหรือฟันที่เจ็บ ซึ่งการแปรงช่วยไม่ได้แล้ว

ถ้าเพิ่งเริ่มคืนนี้ ให้หยิบยาสีฟันแมวมาให้น้องดมแล้วจบแค่นั้นพร้อมขนมหนึ่งชิ้น ฟังดูน้อย แต่แมวที่ประทับใจครั้งแรกคือแมวที่จะยอมให้แปรงในสัปดาห์ที่สี่