ใจความสำคัญ
- ต้องแจ้งเกิดภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด และต้องแจ้งชื่อของเด็กพร้อมกับการแจ้งเกิด
- เอกสารหลักคือสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน บัตรประชาชนผู้แจ้ง และหนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาล
- ผู้แจ้งคือบิดา มารดา หรือเจ้าบ้านที่เด็กเกิดในบ้าน ถ้าเด็กเกิดนอกบ้านต้องเป็นบิดาหรือมารดา
- แจ้งเกินกำหนดมีโทษปรับไม่เกิน 1,000 บาท ต้องมีพยานบุคคล และนายอำเภอเป็นผู้อนุมัติสูติบัตร
- ถ้าพ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส พ่อต้องจดทะเบียนรับรองบุตรแยกอีกขั้นหนึ่งจึงจะเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมาย
ต้องแจ้งเกิดภายใน 15 วันนับแต่วันที่เด็กเกิด และต้องแจ้งชื่อของเด็กพร้อมกันในครั้งเดียว เอกสารหลักที่สำนักบริหารการทะเบียนระบุไว้มี 3 อย่าง คือสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้ง และหนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาล หนังสือรับรองการเกิดออกโดยโรงพยาบาลที่เด็กเกิด ควรถามพยาบาลหรือเคาน์เตอร์ของโรงพยาบาลก่อนกลับบ้านว่าจะได้รับเมื่อไร คุณแม่ยังต้องพักฟื้น จึงให้คุณพ่อหรือญาติที่เป็นเจ้าบ้านเตรียมเอกสารที่เหลือไว้ล่วงหน้า
ข้อมูลทั้งหมดมาจากคู่มือทะเบียนราษฎรของสำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง ที่เปิดอ่านเมื่อพฤศจิกายน 2569 และคู่มือประชาชนของเทศบาลนครเชียงใหม่ฉบับสำเนาปี 2558 ซึ่งใช้เป็นตัวอย่างของหน้างานจริงเท่านั้น สำนักทะเบียนแต่ละแห่งมีรายละเอียดต่างกันเล็กน้อย โทรถามที่ที่จะไปก่อนวันไปจริงจะประหยัดเวลาที่สุด
ใครไปแจ้งได้ และต้องไปแจ้งที่ไหน
ผู้มีสิทธิ์แจ้งขึ้นอยู่กับว่าเด็กเกิดที่ไหน
| เด็กเกิดที่ไหน | ผู้แจ้ง | แจ้งที่ไหน |
|---|---|---|
| เกิดในบ้าน | เจ้าบ้าน หรือบิดา หรือมารดา | สำนักทะเบียนของท้องที่ที่เด็กเกิดในบ้าน |
| เกิดนอกบ้าน เช่น โรงพยาบาล | บิดาหรือมารดา | สำนักทะเบียนของท้องที่ที่เด็กเกิด หรือท้องที่ที่จะพึงแจ้งได้ |
สำหรับกรณีเกิดนอกบ้าน คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนเขียนว่า ถ้ามีเหตุจำเป็นไม่อาจแจ้งได้ตามกำหนด ให้แจ้งภายหลังได้ แต่ต้องไม่เกิน 30 วันนับแต่วันเกิด ซึ่งเป็นข้อยกเว้นสำหรับคนที่มีเหตุจำเป็นจริง ไม่ควรใช้เป็นเวลามาตรฐาน
คู่มือของเทศบาลนครเชียงใหม่ยังระบุว่าผู้ที่ได้รับมอบหมายจากบิดา มารดา หรือเจ้าบ้านไปแจ้งแทนได้ โดยต้องมีหนังสือมอบหมายไปด้วย วิธีนี้ช่วยได้เมื่อคุณแม่ยังพักฟื้นหลังผ่าคลอดและคุณพ่อติดงาน

เอกสารที่ต้องเตรียมในวันไปแจ้ง
รายการด้านล่างรวมจากคู่มือทั้งสองฉบับ จัดเป็นของที่ควรหยิบใส่แฟ้มก่อนออกจากบ้าน
| เอกสาร | หมายเหตุ |
|---|---|
| สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน | เป็นฉบับของบ้านที่จะเพิ่มชื่อเด็กเข้าไป |
| บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้ง | ถ้าบิดามารดาไม่ใช่ผู้แจ้ง คู่มือเชียงใหม่ให้เตรียมบัตรของบิดามารดาไปด้วยถ้ามี |
| หนังสือรับรองการเกิด | โรงพยาบาลที่เด็กเกิดเป็นผู้ออก คู่มือเชียงใหม่เรียกว่าแบบ ท.ร. 1/1 |
| หนังสือมอบหมาย | ใช้เมื่อให้คนอื่นเป็นผู้แจ้งแทน |
| ใบรับแจ้งการเกิด แบบ ท.ร. 1 ตอนหน้า | ใช้เฉพาะกรณีเด็กเกิดในบ้านและแจ้งผ่านกำนันหรือผู้ใหญ่บ้านมาก่อน |
ข้อควรรู้อีกข้อคือ ถ้าบิดาหรือมารดาเป็นชาวต่างชาติ เอกสารที่ต้องใช้จะเพิ่มขึ้น เช่น กรณีมารดาเป็นคนต่างด้าวและบิดาเป็นคนไทย คู่มือเชียงใหม่ระบุว่านายทะเบียนต้องสอบสวนพยานบุคคลเพื่อยืนยันว่าบิดาเป็นคนสัญชาติไทย ซึ่งใช้เวลาเพิ่มราว 1 วัน ครอบครัวที่อยู่ในกรณีนี้ควรสอบถามสำนักทะเบียนก่อนว่าต้องนำเอกสารอะไรเพิ่ม เพราะคู่มือที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุรายการเอกสารของกรณีนี้ครบทุกแบบ
ที่สำนักทะเบียนเกิดอะไรขึ้นตามลำดับ
ขั้นตอนตามคู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนสั้นมาก
- ผู้แจ้งยื่นเอกสารและหลักฐานต่อนายทะเบียนของท้องที่ที่เด็กเกิด
- นายทะเบียนตรวจหลักฐานกับทะเบียนบ้าน แล้วลงรายการในสูติบัตร
- นายทะเบียนเพิ่มชื่อเด็กลงในทะเบียนบ้านและในสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจ้าบ้าน
- ผู้แจ้งรับสูติบัตรตอนที่ 1 และสำเนาทะเบียนบ้านคืนกลับไป
คู่มือเทศบาลนครเชียงใหม่ฉบับปี 2558 ให้ภาพเวลาจริงของสำนักทะเบียนหนึ่งแห่ง คือตรวจเอกสาร 10 นาที และนายทะเบียนพิจารณาอีก 10 นาที รวมประมาณ 20 นาที เปิดให้บริการวันจันทร์ถึงวันศุกร์ เวลา 08:30 ถึง 16:30 น. ยกเว้นวันหยุดราชการ และระบุว่าไม่เสียค่าธรรมเนียม ตัวเลขชุดนี้เป็นตัวอย่างของเชียงใหม่เมื่อปี 2558 ไม่ใช่ข้อกำหนดทั่วประเทศ ถ้ามีเหตุอันควรสงสัย คู่มือเดียวกันให้นายทะเบียนตรวจสอบให้เสร็จภายใน 7 วัน และถ้าซับซ้อนจนต้องหารือสำนักทะเบียนกลาง กำหนดเสร็จภายใน 90 วัน
เนื่องจากสำนักทะเบียนเปิดเฉพาะวันทำการ คุณพ่อคุณแม่จึงไม่ควรรอไปถึงวันที่ 14 หรือ 15 ถ้าวันเกิดอยู่ใกล้วันหยุดยาว ไปในสัปดาห์แรกหลังคลอดจะเหลือเวลาแก้ปัญหาเอกสารขาดอยู่มาก

ต้องตั้งชื่อลูกให้เสร็จก่อนวันไปแจ้งหรือไม่
ต้องค่ะ คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนระบุว่า เมื่อมีคนเกิด ต้องแจ้งชื่อคนเกิดให้ถูกต้องตามหลักการตั้งชื่อบุคคล พร้อมกับการแจ้งการเกิด จึงควรได้ชื่อที่ตกลงกันแล้ว สะกดตรงกันทุกคน และตรวจเกณฑ์ที่นายทะเบียนรับแล้ว ก่อนไปที่สำนักทะเบียน เพราะชื่อที่ลงในสูติบัตรเป็นข้อมูลในเอกสารทางการ
ถ้ายังไม่ลงตัว บทความเรื่อง ชื่อลูกชาย และ ชื่อลูกสาว รวมไอเดียพร้อมวิธีคัดชื่อก่อนแจ้งเกิด ส่วนครอบครัวที่ถือเรื่องวันเกิด ดูแนวทางได้ที่ ตั้งชื่อลูกตามวันเกิด
แจ้งเกิดที่สำนักทะเบียนคนละที่กับที่คลอด
บางครอบครัวคลอดต่างจังหวัดแต่ทะเบียนบ้านอยู่อีกที่ คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนอธิบายว่า ถ้ายังไม่ได้แจ้งการเกิด และเด็กมีภูมิลำเนาปัจจุบันอยู่ต่างท้องที่กับที่เกิด บิดา มารดา ผู้ปกครองโดยชอบด้วยกฎหมาย หรือผู้ที่ได้รับมอบหมาย แจ้งการเกิดที่สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่นที่บิดา มารดา หรือผู้ปกครองมีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านได้
ในกรณีนี้ต้องมีหลักฐานเพิ่มสองอย่าง
- หนังสือรับรองการเกิดที่โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่เด็กเกิดออกให้
- พยานบุคคลไม่น้อยกว่า 2 คน ที่ยืนยันได้ว่าผู้แจ้งเป็นบิดาหรือมารดาของเด็ก
ถ้าไม่มีหนังสือรับรองการเกิด คู่มือเปิดทางให้ใช้ผลการตรวจทางวิทยาศาสตร์ เช่น ตรวจสายพันธุกรรม จากหน่วยงานของรัฐหรือสถาบันที่เชื่อถือได้ เป็นหลักฐานความเป็นบิดามารดาและบุตรแทนได้ ตารางค่าธรรมเนียมของสำนักบริหารการทะเบียนระบุว่าการแจ้งการเกิดต่างท้องที่ ฉบับละ 20 บาท ตัวเลขนี้เป็นของคู่มือฉบับที่เปิดอ่านเมื่อพฤศจิกายน 2569 ควรถามสำนักทะเบียนอีกครั้งก่อนไป
เลย 15 วันแล้ว ปรับเท่าไร และต้องใช้อะไรเพิ่ม
การแจ้งเกิดหลังพ้น 15 วันยังทำได้ แต่มีบทกำหนดโทษ คือปรับไม่เกิน 1,000 บาท ตามคู่มือของสำนักบริหารการทะเบียน และขั้นตอนจะยาวกว่าการแจ้งปกติ
เอกสารที่ต้องเพิ่มจากชุดปกติมีดังนี้
- บัตรประจำตัวประชาชนของบิดาและมารดา ถ้ามี
- พยานบุคคลที่ให้การรับรอง พร้อมบัตรประจำตัวประชาชนของพยาน
- รูปถ่ายของผู้ที่ขอแจ้งเกิด 1 รูป เฉพาะกรณีอายุเกิน 7 ปีบริบูรณ์
นายทะเบียนจะตรวจหลักฐาน เปรียบเทียบคดีความผิด และสอบสวนผู้แจ้งรวมถึงบิดามารดาให้ทราบสาเหตุที่ไม่แจ้งภายในกำหนด ถ้าบิดาหรือมารดามาให้ถ้อยคำไม่ได้ นายทะเบียนจะบันทึกสาเหตุไว้ จากนั้นนำเสนอนายอำเภอของท้องที่พิจารณาอนุมัติออกสูติบัตรและเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน
สรุปให้เห็นภาพ การแจ้งเกินกำหนดไม่ได้ปิดทางลูก เพียงแต่เสียค่าปรับและเสียเวลารอการอนุมัติ ซึ่งคู่มือไม่ได้ระบุว่าใช้เวลากี่วัน จึงไม่ควรนัดงานที่ต้องใช้สูติบัตรไว้ชิดกับวันที่ไปยื่น

พ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ต้องทำอะไรเพิ่ม
การแจ้งเกิดกับการรับรองบุตรเป็นคนละเรื่อง คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนอธิบายว่า ถ้าบิดามารดาเป็นสามีภรรยากันโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย เด็กที่เกิดมาเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของมารดาฝ่ายเดียว ถ้าบิดาต้องการให้เป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของตน ทำได้ 3 ทาง
- บิดามารดาจดทะเบียนสมรสกันตามกฎหมาย
- บิดาจดทะเบียนรับรองบุตร
- ศาลพิพากษาว่าเด็กเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดา
สำหรับทางที่สอง บิดายื่นคำร้องได้ที่สำนักทะเบียนอำเภอ สำนักทะเบียนเขต หรือสถานทูตหรือสถานกงสุลไทย แห่งไหนก็ได้ ไม่ต้องคำนึงถึงภูมิลำเนา เด็กและมารดาต้องมาให้ความยินยอมด้วยตนเอง หรือทำหนังสือยินยอมแทน และต้องมีพยานบุคคล 2 คน ถ้าฝ่ายใดไม่ให้ความยินยอมหรือให้ไม่ได้ ต้องใช้คำพิพากษาของศาล ค่าธรรมเนียมการจดทะเบียนรับรองบุตรในสำนักทะเบียนไม่เสีย ถ้าจดนอกสำนักทะเบียนฉบับละ 200 บาท โดยผู้ขอจัดพาหนะให้ ส่วนการคัดสำเนาฉบับละ 10 บาท
ในหน้าคู่มือที่เปิดอ่านไม่พบกำหนดเวลา 15 วันแบบการแจ้งเกิดสำหรับการรับรองบุตร แต่คู่ที่ยังไม่ได้สมรสควรคุยกันตั้งแต่ก่อนคลอด เพราะวันจดต้องมีมารดา เด็ก หรือหนังสือยินยอม และพยานสองคนพร้อมกัน เอกสารของครอบครัวควรรวมไว้ที่เดียวกับของใช้ตอนไปโรงพยาบาล ดูรายการได้ที่ เตรียมตัวคลอด และ กระเป๋าเตรียมคลอด
ช่วงก่อนไปสำนักทะเบียน เช็กอะไรอีก
ข้อมูลทางการเปลี่ยนได้ตามระเบียบ จึงควรถามสำนักทะเบียนที่จะไปสามเรื่องก่อน
- เวลาเปิดให้บริการ และต้องจองคิวหรือไม่
- ค่าธรรมเนียมของกรณีที่จะทำ เช่น แจ้งเกิดต่างท้องที่
- เอกสารเพิ่มสำหรับกรณีพิเศษ เช่น พ่อหรือแม่เป็นชาวต่างชาติ
สำหรับสิทธิหลังคลอดที่ต้องยื่นเอกสารอื่นต่อจากนี้ เช่น เงินสงเคราะห์บุตรจากประกันสังคม ให้ดูรายการเอกสารของแต่ละสิทธิในบทความนั้นแยกต่างหาก
การแจ้งเกิดเป็นงานที่ดูยุ่งตอนฟัง แต่ในทางปฏิบัติใช้เวลาไม่นานถ้าเอกสารครบ ถ้าเลยกำหนดไปแล้วก็ยังทำได้ เสียแค่ค่าปรับและเวลาเพิ่ม ถ้าไม่แน่ใจว่าครอบครัวของคุณเข้ากรณีไหน ถามสำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถิ่นที่ทะเบียนบ้านของคุณสังกัดอยู่ได้โดยตรง
คำถามที่พบบ่อย
นับ 15 วันจากวันที่ออกจากโรงพยาบาลหรือจากวันเกิด
นับจากวันเกิดของเด็ก ตามที่คู่มือทะเบียนราษฎรของสำนักบริหารการทะเบียนระบุว่า ภายในสิบห้าวันนับแต่วันเกิด ไม่ได้นับจากวันออกจากโรงพยาบาล
ให้ญาติหรือคนอื่นไปแจ้งเกิดแทนได้ไหม
ได้ในกรณีที่บิดา มารดา หรือเจ้าบ้านทำหนังสือมอบหมายให้ ตามคู่มือประชาชนของเทศบาลนครเชียงใหม่ที่เปิดอ่าน ผู้ได้รับมอบหมายต้องถือหนังสือมอบหมายไปด้วย รายละเอียดของแต่ละสำนักทะเบียนอาจต่างกัน ควรโทรถามก่อนไป
ถ้าหาหนังสือรับรองการเกิดจากโรงพยาบาลไม่เจอ ยังแจ้งเกิดได้ไหม
คู่มือของสำนักบริหารการทะเบียนระบุหนังสือรับรองการเกิดว่า ถ้ามี จึงไม่ใช่เอกสารที่ขาดไม่ได้ในทุกกรณี แต่ในกรณีแจ้งเกิดต่างท้องที่ต้องมีหนังสือรับรองนี้ หรือใช้ผลตรวจสายพันธุกรรมจากหน่วยงานที่เชื่อถือได้แทน ให้ขอฉบับใหม่จากโรงพยาบาลที่คลอดก่อน
แหล่งอ้างอิง
- คู่มือด้านทะเบียนราษฎร : การเกิด/การแจ้งเกิดเกินกำหนด | สำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง (BORA)
- คู่มือสำหรับประชาชน: การรับแจ้งการเกิด กรณีเกิดในบ้าน และเกิดนอกบ้าน | เทศบาลนครเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ (สำเนาคู่มือประชาชน ปี 2558)





