แม่และเด็ก

อาหารเด็ก 6 เดือนยี่ห้อไหนดี อ่านฉลากเลือกเองอย่างไร

| อ่าน 12 นาที

อาหารเด็ก 6 เดือนยี่ห้อไหนดี อ่านฉลากเลือกเองอย่างไร

สรุปสั้นๆ

  • บทความนี้ไม่จัดอันดับยี่ห้อ เพราะไม่มีแหล่งทางการที่เปรียบเทียบยี่ห้ออาหารเด็กในไทย จึงสอนอ่านฉลากเพื่อเลือกเองแทน
  • อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็กเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ ต้องมีฉลากภาษาไทยและข้อความบังคับตามประกาศ สธ. ฉบับที่ 158 พ.ศ. 2537
  • ตามประกาศนี้ มีโซเดียมได้ไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่ออาหารพร้อมกิน 100 กรัม และฉลากต้องมีข้อความ อย่าใช้เลี้ยงทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน
  • ฉลากต้องมีเลขทะเบียนตำรับอาหาร วันผลิต วันหมดอายุ และวิธีเก็บหลังเปิดใช้
  • น้ำผึ้งห้ามให้ก่อนอายุ 1 ปี และเด็กไม่จำเป็นต้องได้น้ำตาลหรือสารให้ความหวาน (NHS)

บทความนี้ไม่จัดอันดับยี่ห้ออาหารเด็ก 6 เดือน เพราะไม่พบหน่วยงานทางการหรือผลทดสอบที่เปิดเผยได้ซึ่งเปรียบเทียบยี่ห้อในไทย การบอกว่ายี่ห้อไหนดีที่สุดจึงเป็นการเดาที่ไม่มีหลักฐาน สิ่งที่ตรวจสอบได้จริงคือฉลาก เพราะกฎหมายไทยกำหนดว่าอาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็กต้องแสดงข้อมูลอะไรบ้าง และมีข้อจำกัดเรื่องโซเดียมที่ผู้ผลิตต้องทำตาม ถ้าอ่านฉลากเป็น คุณจะคัดตัวเลือกบนชั้นวางได้เองในไม่กี่นาที

ข้อมูลทั้งหมดอ้างอิงประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 158 (พ.ศ. 2537) ฉบับรวมการแก้ไขที่เผยแพร่โดย อย. เป็นหลัก ร่วมกับตารางอาหารวัยทารกของโรงพยาบาลศิริราช และคำแนะนำเรื่องอาหารที่ควรเลี่ยงของ NHS เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ถ้าลูกมีโรคประจำตัว แพ้อาหาร หรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามเกณฑ์ ให้ถามกุมารแพทย์หรือนักโภชนาการก่อนเลือกอาหาร

กฎหมายไทยคุมอาหารเด็กแค่ไหน

ประกาศฉบับที่ 158 กำหนดให้อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็กเป็นอาหารควบคุมเฉพาะ และนิยามว่าเป็นอาหารที่เสริมคุณค่าอาหารและสร้างความคุ้นเคยในการกินอาหารทั่วไปให้ทารกอายุ 6 ถึง 12 เดือน หรือเด็กอายุ 1 ถึง 3 ปี แบ่งเป็น 6 ชนิด ได้แก่ แป้ง ผัก ถั่ว ผลไม้ เนื้อสัตว์ และชนิดผสม

ข้อกำหนดที่ผู้ซื้อเอาไปใช้ได้ทันทีมีสองข้อ

  • มีโซเดียมได้ไม่เกิน 200 มิลลิกรัมในอาหาร 100 กรัม คำนวณจากน้ำหนักตอนที่พร้อมกิน
  • ห้ามฉายรังสีอาหาร และห้ามมีส่วนประกอบที่ผ่านการฉายรังสี

ประกาศยังกำหนดมาตรฐานเรื่องจุลินทรีย์และความชื้นของอาหารแห้ง แต่ผู้ซื้อตรวจเรื่องนี้ด้วยตาไม่ได้ จึงต้องพึ่งเลขทะเบียนและแหล่งที่ซื้อเป็นหลัก

ขอบเขตของข้อมูลที่ตรวจได้มีจำกัด ฉบับรวมการแก้ไขระบุว่าข้อ 3 (3.6) ถึง (3.8) ถูกยกเลิกโดยประกาศ สธ. ฉบับที่ 417 พ.ศ. 2563 และข้อ 3 (3.10) ถูกแทนที่โดยประกาศฉบับที่ 415 พ.ศ. 2563 รวมถึงข้อ 6 เรื่องวัตถุเจือปนอาหาร บทความนี้ไม่ได้เปิดอ่านประกาศทั้งสองฉบับนั้นโดยตรง จึงไม่สรุปว่ารายละเอียดเรื่องสารเจือปนล่าสุดเป็นอย่างไร ถ้าต้องการยืนยัน ให้ตรวจที่เว็บไซต์ อย. หรือสอบถามโดยตรง

แม่อ่านฉลากบนขวดอาหารเด็ก

ฉลากที่ถูกต้องต้องมีอะไรบ้าง

ข้อ 8 ของประกาศระบุว่าฉลากต้องมีข้อความภาษาไทย และอย่างน้อยต้องแสดงรายละเอียดต่อไปนี้ ใช้เป็นรายการเช็กตอนหยิบสินค้าได้เลย

  1. ชื่ออาหาร
  2. เลขทะเบียนตำรับอาหาร หรือเครื่องหมายการได้รับอนุญาตให้ใช้ฉลาก
  3. ชื่อและที่ตั้งของผู้ผลิตหรือผู้แบ่งบรรจุ ถ้านำเข้าต้องแสดงประเทศผู้ผลิตด้วย
  4. ปริมาณอาหารเป็นระบบเมตริก เช่น น้ำหนักสุทธิหรือปริมาตรสุทธิ
  5. ส่วนประกอบสำคัญเป็นร้อยละของน้ำหนัก เรียงจากมากไปน้อย
  6. พลังงาน โปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน ต่อ 100 กรัมหรือมิลลิลิตร และต่อปริมาณที่แนะนำให้กินหนึ่งครั้ง รวมวิตามินและเกลือแร่ถ้ามีการเติม
  7. วันผลิต โดยมีคำว่า "ผลิต" กำกับ
  8. วันหมดอายุ โดยมีคำว่า "หมดอายุ" กำกับ
  9. คำแนะนำในการเก็บรักษา โดยเฉพาะหลังเปิดใช้
  10. วิธีเตรียม ถ้ามี
  11. ถ้ามีการแต่งกลิ่นหรือรส ต้องระบุเช่น "แต่งกลิ่นธรรมชาติ" หรือ "แต่งกลิ่นสังเคราะห์"
  12. ข้อความ "อย่าใช้เลี้ยงทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน" ตัวอักษรสีแดงในกรอบ ตามขนาดที่ประกาศกำหนด

ข้อสุดท้ายตอบคำถามเรื่องอายุได้ตรง ๆ ข้อความนี้เป็นการเตือนว่าผลิตภัณฑ์ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับทารกที่อายุน้อยกว่า 6 เดือน แต่ไม่ได้รับรองว่าลูกวัย 6 เดือนทุกคนพร้อมกินแล้ว ความพร้อมของลูกขึ้นกับพัฒนาการและคำแนะนำของแพทย์ อ่านสัญญาณพร้อมกินได้ใน เริ่มอาหารเสริมลูกตอนกี่เดือน

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ถ้าหยิบกระปุกหนึ่งขึ้นมาแล้วไม่เจอเลขทะเบียนตำรับอาหาร ไม่มีวันหมดอายุที่ชัดเจน หรือฉลากเป็นภาษาต่างประเทศล้วนโดยไม่มีฉลากไทยติดทับ แปลว่ายังไม่ผ่านเกณฑ์ที่ประกาศระบุ ให้วางคืนและเลือกชิ้นอื่น

เช็กโซเดียมและน้ำตาลอย่างไรให้ไม่พลาด

ตัวเลขโซเดียมของประกาศอยู่ที่ไม่เกิน 200 มิลลิกรัมต่ออาหารพร้อมกิน 100 กรัม สังเกตคำว่า "พร้อมกิน" ถ้าเป็นผงที่ต้องชงน้ำ ต้องคิดจากน้ำหนักหลังผสมตามวิธีบนฉลาก ไม่ใช่จากน้ำหนักผงในซอง ถ้าฉลากไม่ได้แสดงโซเดียมต่อ 100 กรัมให้เห็นชัด ให้สอบถามผู้ผลิตตามที่อยู่บนฉลาก

เรื่องเกลือและน้ำตาล NHS ระบุว่าทารกไม่ควรกินเกลือมาก เพราะไม่ดีต่อไต และเด็กไม่ต้องการน้ำตาลหรือสารให้ความหวาน สำหรับเด็กอายุ 4 ปีหรือน้อยกว่า ให้เลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลหรือสารให้ความหวาน รวมถึงน้ำตาลธรรมชาติในน้ำผึ้ง น้ำเชื่อม น้ำผลไม้ และสมูทตี้ การกินผลไม้สดเป็นเรื่องที่ทำได้

ใช้ข้อมูลนี้ตอนอ่านส่วนประกอบ ถ้าบรรทัดต้น ๆ ของส่วนประกอบเป็นน้ำตาล น้ำผึ้ง หรือน้ำเชื่อม ให้ถือว่าไม่เหมาะกับเป้าหมายข้างต้น เพราะส่วนประกอบเรียงตามปริมาณจากมากไปน้อย อาหารที่ใช้ผักผลไม้ แป้ง หรือเนื้อสัตว์เป็นส่วนประกอบหลักจึงสมเหตุสมผลกว่า

อาหารเด็กชนิดซองและกระปุกบนชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ต

น้ำผึ้ง ห้ามให้ก่อนอายุเท่าไร

NHS ระบุชัดว่าอย่าให้น้ำผึ้งแก่เด็กจนกว่าจะอายุเกิน 1 ปี ดังนั้นเมนูหรืออาหารสำเร็จรูปที่ใช้น้ำผึ้งปรุงรสสำหรับทารก 6 เดือน ควรเลี่ยงทั้งหมด ไม่ว่าฉลากจะโฆษณาว่าธรรมชาติแค่ไหน ตรวจส่วนประกอบทุกครั้ง เพราะน้ำผึ้งมักซ่อนอยู่ในขนม ซีเรียล และซอสสำหรับเด็ก

ไข่ เนื้อ ปลา และอาหารก่อภูมิแพ้อื่น ๆ มีเรื่องรายละเอียดต่างหาก ถ้าลูกมีประวัติแพ้ ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนทดลองอาหารใหม่ หัวข้อเรื่องไข่อ่านเพิ่มได้ใน ให้ไข่ลูกตอนกี่เดือน

อาหารเด็กสำเร็จรูปควรเป็นเมนูหลักไหม

ไม่มีข้อมูลในแหล่งที่เปิดอ่านที่บอกว่าอาหารสำเร็จรูปดีกว่าหรือแย่กว่าอาหารที่ทำเอง ตารางอาหารวัยทารกของโรงพยาบาลศิริราชแนะนำสำหรับเด็ก 6 เดือน ให้เริ่มที่หนึ่งมื้อต่อวัน เสริมนมแม่ ด้วยข้าวบดละเอียดผสมน้ำแกงจืด สลับไข่แดง ปลา ตับ ผักบด และผลไม้ ส่วนปริมาณละเอียดในไฟล์ต้นฉบับอ่านยาก จึงไม่ยกตัวเลขรายอย่าง ให้ดูจากคำแนะนำของกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกคุณ

อาหารสำเร็จรูปมีข้อดีตรงที่พกพาสะดวก และฉลากแสดงโภชนาการชัดเจน ข้อเสียคือรสและเนื้อสัมผัสอาจซ้ำเดิมจนลูกไม่คุ้นกับอาหารบ้าน หลายครอบครัวจึงใช้ผสมกัน สำเร็จรูปเมื่อเดินทาง และอาหารที่ทำเองในมื้ออื่น แนวทางทำเองดูได้ใน สูตรอาหารเด็ก ส่วนภาพรวมเรื่องเริ่มอาหารแข็งอ่านที่ เริ่มอาหารเสริมลูก และเมื่อลูกโตขึ้นดูตัวอย่างเมนูที่ เมนูลูก 7 เดือน

หลังเปิดใช้และการเก็บรักษา

ข้อ 8.2.8 ของประกาศกำหนดให้ฉลากมีคำแนะนำการเก็บรักษา โดยเฉพาะหลังเปิดใช้ ให้ทำตามที่เขียนไว้ทุกบรรทัด เช่น ช่วงที่เก็บได้หลังเปิด และต้องแช่เย็นหรือไม่ ประกาศไม่ได้ให้ตัวเลขจำนวนวันที่เก็บได้ จึงต้องยึดตามผู้ผลิตของแต่ละรุ่น

ข้อปฏิบัติที่เป็นเหตุผลทั่วไป คือตักใส่ถ้วยก่อนป้อน อย่าป้อนจากกระปุกโดยตรงแล้วเก็บส่วนที่เหลือ เพราะน้ำลายอาจปนเข้ากระปุก ข้อนี้เป็นหลักการด้านความสะอาดทั่วไป ไม่ได้มาจากประกาศหรือแหล่งที่อ้างข้างต้น

สรุปขั้นตอนเลือกอาหารเด็กด้วยตัวเอง

เริ่มจากตรวจว่ามีฉลากภาษาไทย เลขทะเบียนตำรับอาหาร และวันหมดอายุ ต่อด้วยอ่านส่วนประกอบว่าไม่มีน้ำผึ้ง น้ำตาล หรือน้ำเชื่อมนำหน้า ดูโซเดียมต่อ 100 กรัมว่าไม่เกิน 200 มิลลิกรัม ตรวจข้อความอายุ และดูว่าเก็บหลังเปิดอย่างไร แล้วค่อยเทียบราคาและรสที่ลูกชอบ ถ้าลูกมีอาการผิดปกติหลังกิน เช่น ผื่น อาเจียน หรือท้องเสีย ให้หยุดอาหารนั้นและพาไปพบแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

อาหารเด็กสำเร็จรูปให้ลูก 6 เดือนได้ไหม

ได้ถ้าฉลากระบุว่าเหมาะกับช่วงอายุนี้และผ่านเกณฑ์ที่ฉลากต้องมี เช่น เลขทะเบียนตำรับอาหาร วันหมดอายุ และข้อความเรื่องอายุ อาหารที่ทำเองก็เป็นทางเลือกเช่นกัน ปรึกษากุมารแพทย์หรือนักโภชนาการถ้ามีโรคประจำตัวหรือประวัติแพ้อาหาร

ฉลากควรมีอะไรบ้างที่ต้องเช็กทุกครั้ง

ชื่ออาหาร เลขทะเบียนตำรับอาหาร ชื่อที่ตั้งผู้ผลิต ปริมาณสุทธิ ส่วนประกอบเรียงจากมากไปน้อย คุณค่าทางโภชนาการต่อ 100 กรัมและต่อหนึ่งมื้อ วันผลิต วันหมดอายุ และวิธีเก็บรักษาหลังเปิด

ทำไมบทความนี้ไม่แนะนำยี่ห้อ

ไม่พบหน่วยงานทางการหรือการทดสอบที่เปิดเผยได้ซึ่งจัดอันดับยี่ห้ออาหารเด็กในไทย การแนะนำยี่ห้อโดยไม่มีหลักฐานอาจทำให้เลือกผิด จึงให้เกณฑ์อ่านฉลากแทน

แหล่งอ้างอิง

  1. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 158 (พ.ศ. 2537) เรื่อง อาหารเสริมสำหรับทารกและเด็กเล็ก (ฉบับรวมการแก้ไข) | สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข
  2. อาหารวัยทารก | ฝ่ายโภชนาการ โรงพยาบาลศิริราช คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
  3. Foods to avoid giving babies and young children | NHS (National Health Service), สหราชอาณาจักร

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก