สรุปประเด็นสำคัญ
- ที่ตรวจครรภ์คืออุปกรณ์ตรวจหาฮอร์โมน hCG ในปัสสาวะ ซึ่งร่างกายสร้างขึ้นหลังตัวอ่อนฝังตัวในมดลูก
- ผลบวกเชื่อถือได้สูง ส่วนผลลบเชื่อถือได้น้อยกว่า โดยเฉพาะถ้าตรวจเร็วเกินไป
- ชนิดที่พบบ่อยคือแบบจุ่ม แบบปากกา แบบตลับหยด และแบบดิจิทัล หลักการตรวจเหมือนกัน ต่างที่รูปแบบและการอ่านผล
- FDA สหรัฐฯ ระบุว่าผู้หญิง 10 ถึง 20 คนจาก 100 คนที่ตั้งครรภ์ จะยังตรวจไม่พบในวันแรกที่ประจำเดือนขาด
- ตรวจซ้ำหลังผ่านไปหลายวันถ้าผลเป็นลบแต่ยังสงสัย และพบแพทย์ถ้ายังไม่มีประจำเดือนหรือมีอาการผิดปกติ
ที่ตรวจครรภ์คือชุดอุปกรณ์สำหรับตรวจว่ามีฮอร์โมน hCG (human chorionic gonadotropin) ในปัสสาวะหรือไม่ ฮอร์โมนนี้ร่างกายสร้างขึ้นเมื่อตั้งครรภ์ ถ้าตรวจพบ ชุดตรวจจะแสดงผลเป็นขีดสี เครื่องหมาย หรือข้อความ ขึ้นกับรุ่นที่ซื้อ ชื่อเรียกที่คนไทยใช้มีหลายแบบ ทั้งที่ตรวจครรภ์ ชุดตรวจการตั้งครรภ์ และแท่งตรวจครรภ์ ทั้งหมดหมายถึงอุปกรณ์ประเภทเดียวกัน
ต่อไปจะไล่ว่าอุปกรณ์ชนิดนี้ทำงานอย่างไร มีรูปแบบอะไรบ้าง เชื่อถือผลได้แค่ไหน และต่างจากการตรวจที่โรงพยาบาลตรงไหน โดยอ้างอิงข้อมูลจาก NHS ของอังกฤษ, FDA สหรัฐฯ, วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ของไทย และรายชื่อผู้ผลิตเครื่องมือแพทย์ของ อย. ถ้าต้องการรู้ว่าควรตรวจวันไหน หรืออยากให้ช่วยเลือกรุ่น มีบทความแยกไว้ให้ด้านล่าง
ที่ตรวจครรภ์ทำงานอย่างไร
ตามข้อมูลของ FDA สหรัฐฯ hCG เป็นฮอร์โมนที่รกสร้างขึ้นเมื่อตั้งครรภ์ และปรากฏขึ้นหลังตัวอ่อนฝังตัวที่ผนังมดลูก ถ้าตั้งครรภ์จริง ระดับฮอร์โมนนี้จะเพิ่มขึ้นเร็วมาก NHS ระบุว่าร่างกายเริ่มสร้าง hCG ประมาณ 6 วันหลังการปฏิสนธิ ส่วน FDA ระบุว่าในคนที่รอบเดือนสม่ำเสมอ 28 วัน จะตรวจพบ hCG ในปัสสาวะได้ที่ประมาณ 12 ถึง 15 วันหลังไข่ตก
ตัวแท่งตรวจมีแถบที่เคลือบสารซึ่งจับกับ hCG ได้ เมื่อปัสสาวะซึมผ่านแถบ ถ้ามี hCG อยู่ในปริมาณมากพอ จะเกิดสัญญาณที่มองเห็นได้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นขีดสี FDA เรียกชุดตรวจแบบนี้ว่าการตรวจเชิงคุณภาพ คือบอกเพียงว่า hCG สูงขึ้นหรือไม่ ไม่ได้บอกเป็นตัวเลขว่าสูงเท่าไร หรือตั้งครรภ์มากี่สัปดาห์
ปริมาณ hCG ที่ชุดตรวจเริ่มจับได้เรียกว่าความไวของชุดตรวจ บทความวิจัยในวารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ปี 2569 ระบุว่าเกณฑ์การตรวจพบมาตรฐานของชุดตรวจปัสสาวะอยู่ที่ 25 mIU/mL และตั้งข้อสังเกตว่าผลลบปลอมเกิดได้ในช่วงแรกของการตั้งครรภ์ เพราะ hCG ยังไม่สูงพอ รุ่นที่ขายตามท้องตลาดอาจไวไม่เท่ากัน ตัวเลขนี้จึงเป็นค่าอ้างอิงจากงานวิจัย ไม่ใช่ตัวเลขที่ใช้กับทุกยี่ห้อ ให้ดูค่าความไวจริงบนกล่องหรือในเอกสารกำกับของรุ่นที่ซื้อ
ที่ตรวจครรภ์มีกี่แบบ
หลักการตรวจเหมือนกันทุกแบบ ที่ต่างกันคือรูปทรง วิธีใช้ และวิธีแสดงผล ที่พบบ่อยในร้านขายยามีดังนี้
| แบบ | วิธีใช้ | ผลที่แสดง |
|---|---|---|
| แบบแถบจุ่ม | จุ่มปลายแถบในถ้วยปัสสาวะตามขีดที่กำหนด | ขีดสีหนึ่งหรือสองขีด |
| แบบตลับหยด | ใช้หลอดหยดปัสสาวะลงในช่องของตลับ | ขีดสีในช่องอ่านผล |
| แบบปากกา (แท่งตรวจ) | ถือปลายแท่งไว้ในสายปัสสาวะโดยตรง | ขีดสี เครื่องหมายบวกลบ หรือหน้าต่างอ่านผล |
| แบบดิจิทัล | ใช้เหมือนแบบปากกา | ข้อความบนจอ เช่น ตั้งครรภ์ หรือไม่ตั้งครรภ์ |
FDA ระบุว่าชุดตรวจส่วนใหญ่ให้ใช้ได้สองวิธี คือถือแถบไว้ในสายปัสสาวะ หรือเก็บปัสสาวะใส่ถ้วยแล้วจุ่มแถบลงไป ระยะเวลารอผลโดยทั่วไปประมาณ 5 นาที แต่ละยี่ห้ออาจกำหนดเวลาต่างกัน ให้อ่านคำแนะนำของรุ่นที่ซื้อและทำตามเวลาที่ระบุ
รุ่นดิจิทัลอ่านผลง่ายกว่า แต่ราคามักสูงกว่า และใช้หลักการตรวจเดียวกัน ถ้าตั้งใจซื้อเพื่อความสะดวกในการอ่านผลก็เลือกได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าแม่นยำกว่ารุ่นแถบเสมอไป ความแม่นขึ้นกับความไวของชุดตรวจและการใช้ให้ถูกวิธี ถ้าอยากเปรียบเทียบรุ่นและช่วงราคา ดู เลือกที่ตรวจครรภ์ยี่ห้อไหนดี และ ราคาที่ตรวจครรภ์

ตรวจตอนไหนและแม่นแค่ไหน
NHS ระบุว่าผลตรวจเชื่อถือได้ที่สุดตั้งแต่วันแรกที่ประจำเดือนขาด ถ้าไม่ทราบว่าประจำเดือนควรมาเมื่อไร ให้ตรวจเมื่อผ่านไปอย่างน้อย 21 วันนับจากการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันครั้งล่าสุด บางรุ่นที่ไวมากใช้ตรวจก่อนประจำเดือนขาดได้ ตัวเลขนี้เป็นกรอบทั่วไปของ NHS ตรวจแล้วอาจเร็วเกินไปได้ถ้านับวันไม่ตรง
FDA ให้ตัวเลขที่ควรรู้ไว้ คือเพราะหลายคนมีรอบเดือนไม่สม่ำเสมอ และคำนวณวันที่ประจำเดือนควรมาคลาดเคลื่อน ผู้หญิง 10 ถึง 20 คนจากทุก 100 คนที่ตั้งครรภ์ จะตรวจไม่พบในวันแรกที่ประจำเดือนขาด FDA จึงแนะนำว่าถ้าอยากได้ผลที่น่าเชื่อถือที่สุด ให้ตรวจหลังประจำเดือนขาดไปแล้ว 1 ถึง 2 สัปดาห์
ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ผู้หญิงที่รอบเดือน 28 วันสม่ำเสมอ ตรวจในวันแรกที่ประจำเดือนควรมาแล้วได้ผลลบ ยังไม่ควรสรุปว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ เพราะไข่ที่ตกช้ากว่าปกติหนึ่งหรือสองวันอาจทำให้ hCG ยังต่ำเกินไป ถ้าประจำเดือนยังไม่มาหลังผ่านไปหลายวัน ให้ตรวจซ้ำ
ผลบวกกับผลลบเชื่อถือไม่เท่ากัน NHS ระบุว่าผลบวกแทบแน่นอนว่าถูกต้อง ส่วนผลลบเชื่อถือได้น้อยกว่า สาเหตุที่ผลคลาดเคลื่อนคือทำไม่ตรงตามคำแนะนำ ตรวจเร็วเกินไป และยาบางชนิด FDA เสริมว่าปัสสาวะแรกของเช้ามี hCG เข้มข้นกว่า จึงช่วยเพิ่มโอกาสตรวจพบในช่วงต้น ส่วน NHS บอกว่าเก็บปัสสาวะตอนไหนก็ได้ ทั้งสองข้อมูลไม่ขัดกัน ถ้าต้องการตรวจเร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้ การใช้ปัสสาวะตอนเช้าเป็นทางที่ได้เปรียบกว่า
NHS ยังระบุว่ายาคุมกำเนิดไม่ทำให้ผลตรวจผิด แม้จะมีฮอร์โมนก็ตาม เรื่องขีดจางที่อ่านยาก อ่านต่อที่ ขีดจางตรวจครรภ์แปลว่าอะไร ส่วนคนที่สงสัยว่าควรตรวจวันไหนดี ดู ตรวจครรภ์ตอนไหนดี
ต่างจากการตรวจที่โรงพยาบาลอย่างไร
FDA ระบุว่าชุดตรวจที่บ้านกับชุดที่แพทย์ใช้ มีความสามารถในการจับ hCG ใกล้เคียงกัน ถ้าคุณมี hCG น้อย แพทย์ก็อาจตรวจพบไม่ได้ดีกว่าคุณ จุดที่ต่างคือแพทย์คุ้นเคยกับการตรวจ และมีข้อมูลอื่นประกอบ เช่น ประวัติ การตรวจร่างกาย และการตรวจเพิ่มเติม แพทย์ยังอาจใช้การตรวจเลือดเพื่อยืนยันการตั้งครรภ์ได้ด้วย
ที่โรงพยาบาลหรือคลินิก การยืนยันมักไม่ได้จบแค่ผลบวกหรือลบ แพทย์สามารถประเมินว่าตั้งครรภ์ในโพรงมดลูกหรือไม่ นับอายุครรภ์ และวางแผนการฝากครรภ์ต่อไป ซึ่งชุดตรวจที่บ้านทำไม่ได้ ข้อมูลทางการแพทย์ที่ใช้ตัดสินใจเรื่องสุขภาพของคุณและลูกควรมาจากแพทย์ที่ตรวจคุณ ไม่ใช่จากแท่งตรวจอย่างเดียว
เรื่องที่น่ารู้อีกข้อ งานวิจัยในวารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ฉบับข้างต้นทดลองใช้ชุดตรวจปัสสาวะกับตัวอย่างเลือดในห้องปฏิบัติการ เป็นงานศึกษากับกลุ่มตัวอย่าง 155 ราย ในสถานพยาบาล ผู้ทดลองเป็นบุคลากรทางการแพทย์ ผู้อ่านทั่วไปไม่ควรนำวิธีนี้ไปลองเองที่บ้าน ชุดตรวจแต่ละรุ่นออกแบบและทดสอบมาสำหรับปัสสาวะตามคำแนะนำบนกล่อง

ที่ตรวจครรภ์ในไทยเป็นสินค้าประเภทใด
ในไทย ชุดตรวจการตั้งครรภ์จัดอยู่ในกลุ่มเครื่องมือแพทย์สำหรับการตรวจวินิจฉัยภายนอกร่างกาย กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา เผยแพร่รายชื่อผู้ผลิตเครื่องมือแพทย์ที่จดทะเบียนสถานประกอบการ ขอบข่ายห้องปฏิบัติการทางคลินิก (ข้อมูลเมื่อเดือนพฤษภาคม 2568) ซึ่งในรายชื่อมีผู้ผลิตและผู้แบ่งบรรจุที่ระบุขอบข่ายเป็นชุดตรวจการตั้งครรภ์หลายราย
รายชื่อดังกล่าวบอกว่ามีผู้ผลิตและผู้แบ่งบรรจุในประเทศที่จดทะเบียนไว้ ไม่ได้บอกว่ายี่ห้อใดดีหรือแม่นกว่ากัน และข้อมูลจากหน้านี้หน้าเดียวไม่พอจะสรุปกฎการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ทุกรุ่น ถ้าต้องการตรวจว่ารุ่นที่ซื้อมีใบรับรองหรือเลขทะเบียนถูกต้อง ให้สอบถามเภสัชกรหรือตรวจสอบกับ อย. โดยตรง
เรื่องที่ควรทำเมื่อซื้อ คือเลือกซื้อจากร้านยาหรือร้านที่เชื่อถือได้ ตรวจวันหมดอายุบนกล่อง ดูว่าซองแท่งตรวจไม่ฉีกขาด และอย่าใช้ซ้ำ
ผลตรวจเป็นบวกหรือลบแล้วทำอะไรต่อ
ถ้าผลบวก NHS แนะนำให้แจ้งระบบสุขภาพเร็วที่สุดหลังรู้ว่าตั้งครรภ์ เพื่อให้ได้รับการดูแลและข้อมูลที่จำเป็น ในไทย หมายถึงการนัดฝากครรภ์ที่โรงพยาบาลหรือคลินิกที่สะดวก ดูขั้นตอนเตรียมตัวได้ใน คู่มือการฝากครรภ์
ถ้าผลลบแต่ยังสงสัยว่าตั้งครรภ์ NHS แนะนำให้รอสองสามวันแล้วตรวจซ้ำ และถ้าตรวจครั้งที่สองยังเป็นลบ แต่ประจำเดือนไม่มา ให้ไปพบแพทย์ FDA เตือนว่าควรถือผลลบเป็นข้อสรุปชั่วคราว และระหว่างที่ยังไม่แน่ใจ ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาและพฤติกรรมที่อาจเป็นอันตรายต่อครรภ์ เช่น การสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์
ควรไปพบแพทย์ทันทีถ้าตรวจพบผลบวกแล้วมีปวดท้องน้อยรุนแรงหรือมีเลือดออกผิดปกติ เพราะเป็นอาการที่ต้องให้แพทย์ประเมินว่าครรภ์อยู่ในตำแหน่งที่ปลอดภัยหรือไม่
สรุปแบบใช้ได้เลย
ที่ตรวจครรภ์คือแท่งหรือแถบตรวจ hCG ในปัสสาวะ ใช้ง่าย ผลออกในไม่กี่นาที ผลบวกไว้ใจได้มาก ผลลบต้องระวังเรื่องเวลา ตรวจหลังประจำเดือนขาด ใช้ปัสสาวะแรกของเช้าเมื่อต้องการตรวจเร็ว อ่านผลตามเวลาที่กล่องระบุ ตรวจซ้ำถ้าสงสัย และพบแพทย์เพื่อยืนยันและเริ่มฝากครรภ์ ถ้าอยากเห็นภาพรวมของการใช้งานทีละขั้น อ่านต่อที่ วิธีใช้ที่ตรวจครรภ์
คำถามที่พบบ่อย
ที่ตรวจครรภ์ใช้ตรวจอะไรในร่างกาย
ตรวจฮอร์โมน human chorionic gonadotropin หรือ hCG ในปัสสาวะ ร่างกายสร้างฮอร์โมนนี้เมื่อตั้งครรภ์ โดยเริ่มประมาณ 6 วันหลังปฏิสนธิตามข้อมูลของ NHS
ใช้ปัสสาวะตอนไหนของวันก็ได้ไหม
NHS ระบุว่าเก็บปัสสาวะเวลาใดก็ได้ แต่ FDA สหรัฐฯ ระบุว่าปัสสาวะแรกของเช้ามี hCG มากกว่า จึงช่วยเพิ่มโอกาสได้ผลแม่นยำเมื่อตรวจในช่วงต้น
ผลเป็นบวกแล้วต้องไปโรงพยาบาลเลยไหม
ผลบวกจากชุดตรวจที่บ้านมักถูกต้อง ควรนัดฝากครรภ์กับสถานพยาบาลที่สะดวกเพื่อยืนยันและเริ่มดูแลครรภ์ ถ้ามีปวดท้องรุนแรงหรือเลือดออกผิดปกติให้ไปโรงพยาบาลทันที
แหล่งอ้างอิง
- Doing a pregnancy test | NHS (National Health Service), สหราชอาณาจักร
- Pregnancy (Home Use Tests) | U.S. Food and Drug Administration (FDA)
- การประเมินประสิทธิภาพของชุดตรวจการตั้งครรภ์แบบรวดเร็วเมื่อประยุกต์ใช้กับตัวอย่างเลือด | วารสารกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ปีที่ 68 ฉบับที่ 3
- Clinical Laboratory (รายชื่อผู้ผลิตเครื่องมือแพทย์ ขอบข่ายห้องปฏิบัติการทางคลินิก) | กองควบคุมเครื่องมือแพทย์ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา





