เด็กคลานกี่เดือน ช่วง 7-10 เดือน และถ้าลูกไม่คลานเลย

เด็กส่วนใหญ่เริ่มเคลื่อนที่ด้วยตัวเองได้ระหว่าง 7 ถึง 10 เดือน และมีลูกบางคนที่ไม่คลานสี่ขาเลยโดยไม่มีปัญหา ถ้าลูกอายุ 9 เดือนแล้วยังนั่งอยู่กับที่ คำถามที่ควรถามคือลูกเคลื่อนที่ไปไหนได้บ้างด้วยวิธีใดก็ตาม ไม่ใช่ว่าลูกคลานแบบตำราหรือไม่

ช่วงปกติและเรื่องที่เด็กบางคนไม่คลาน

การศึกษาพัฒนาการเคลื่อนไหวขององค์การอนามัยโลก (WHO) ติดตามเด็กสุขภาพดีจาก 5 ประเทศ พบว่าเด็กคลานสี่ขา (hands-and-knees) ได้ตั้งแต่ประมาณ 5.2 เดือนถึง 13.5 เดือน ซึ่งเป็นช่วงที่กว้างที่สุดช่วงหนึ่งในทักษะเคลื่อนไหวที่ศึกษา และเด็ก 4.3% ในงานไม่เคยคลานสี่ขา สถาบันกุมารเวชศาสตร์อเมริกัน (AAP) บอกว่าส่วนใหญ่คลานเก่งช่วง 7-10 เดือน

ตัวเลขนี้ทำให้ได้ข้อสรุปสองข้อ ข้อแรกคือ ลูกที่คลานตอน 6 เดือนและลูกที่คลานตอน 12 เดือนอยู่ในช่วงปกติด้วยกัน ข้อสองคือ ถ้าไม่คลานเลยก็ยังเป็นไปได้ในเด็กสุขภาพดี

ท่าคลานที่พบบ่อย ไม่ได้มีแบบเดียว

แบบ	ลักษณะ	พบบ่อยตอน
คลานสี่ขา	ยกท้องพ้นพื้น ใช้มือกับเข่าเคลื่อนไปข้างหน้าสลับข้าง	8-10 เดือน
คืบ (คลานทหาร)	ท้องแนบพื้น ใช้แขนดึงตัวและขาดันตาม	6-8 เดือน
ไถก้น	นั่งแล้วใช้มือและเท้าดันสะโพกไถไปข้างหน้า	7-12 เดือน
คืบหรือดันถอยหลัง	แขนดันตัวถอยหลังก่อนจะไปข้างหน้าได้	ช่วงแรกของการเคลื่อนที่
กลิ้ง	พลิกตัวต่อเนื่องไปหาของ	6-8 เดือน

AAP ระบุว่าบางคนไม่คลานแต่ไถก้นหรือเลื้อยด้วยท้อง และไม่เป็นไรถ้าใช้ "แขนและขาแต่ละข้างเท่ากัน" ข้อสังเกตสำคัญจึงอยู่ที่ความสมดุลสองข้างของร่างกาย ไม่ใช่ท่า

ลูกต้องมีอะไรก่อนจะเคลื่อนที่ได้

การเคลื่อนที่เป็นผลรวมของทักษะที่สร้างมาก่อนหน้า ถ้าขาดอย่างใดอย่างหนึ่ง ลูกมักติดอยู่ที่ขั้นนั้น

1. ยันแขนตรงตอนนอนคว่ำ ยกอกพ้นพื้น
2. พลิกตัวได้ ดูที่ เด็กพลิกคว่ำกี่เดือน
3. นั่งทรงตัวได้ หรือเริ่มนั่งมั่นคง ดูที่ เด็กนั่งได้กี่เดือน
4. อยากได้ของที่เห็นตรงหน้า ลูกที่เห็นของแต่ไม่มีแรงจูงใจมักเคลื่อนที่ช้า
5. มีพื้นที่โล่งให้เคลื่อนที่ ไม่ต้องลื่นหรือปูด้วยพรมหนาเกินไป

ลำดับของ 2 กับ 3 สลับกันได้ ไม่ใช่ทุกคนที่พลิกก่อนนั่ง

สัญญาณว่าลูกใกล้เคลื่อนที่แล้ว

ก่อนที่ลูกจะไปไหนได้จริง มักมีช่วงซ้อมที่พ่อแม่เห็นได้ชัด ลูกยกก้นขึ้นแล้วโยกไปมาโดยเข่าและมือแตะพื้น ถีบปลายเท้าดันตัวจนหัวไปชนของ หมุนตัวเป็นวงกลมบนท้องเหมือนเข็มนาฬิกาเพื่อไปหาของที่อยู่ข้างตัว หรือยืดแขนไปข้างหน้าแล้วดึงตัวตามเล็กน้อย พฤติกรรมเหล่านี้บอกว่ากล้ามเนื้อกำลังประสานกัน อาจใช้เวลาเป็นสัปดาห์ก่อนจะเคลื่อนที่ได้จริง ช่วงนี้ควรให้ลูกมีพื้นที่เล่นเต็มที่ และเริ่มเตรียมบ้านตามหัวข้อด้านล่างไว้ล่วงหน้า

ช่วยลูกที่เริ่มอยากไปแต่ยังไปไม่ได้

วิธีที่ได้ผลมีไม่กี่อย่าง และทุกอย่างอาศัยการให้ลูกอยู่บนพื้น

• วางของล่อห่างจากมือเล็กน้อย ให้ห่างราว 30-60 เซนติเมตร ไกลพอให้ต้องขยับ แต่ไม่ไกลจนลูกยอมแพ้ ของเล่นที่มีเสียงหรือสีสดได้ผลดี
• ใช้ผ้าหรือเสื่อที่ไม่ลื่น พื้นกระเบื้องมันทำให้ลูกไถตัวไม่ติด ถ้าลูกใส่ถุงเท้า ให้ใช้แบบมีปุ่มกันลื่น หรือปล่อยเท้าเปล่าเพราะฝ่าเท้าช่วยดันตัว
• ใส่เสื้อผ้าที่ไม่รั้งเข่า กางเกงแน่นหรือชุดบอดี้สูทที่ยาวเกินไปทำให้เข่าติด
• นอนลงข้าง ๆ ลูก เด็กเลียนแบบ ถ้าผู้ใหญ่นอนคืบบนพื้นเป็นตัวอย่าง ลูกมักสนใจ
• ใช้ผ้าขนหนูม้วนใต้อก ช่วยให้ลูกที่ยกอกไม่ขึ้นรับน้ำหนักด้วยแขนได้ง่ายขึ้นในช่วงสั้น ๆ ต้องมีผู้ใหญ่ดูตลอด

ที่ไม่ควรทำคือจับแขนขาลูกขยับเหมือนคลาน เพราะลูกไม่ได้รับแรงป้อนกลับของตัวเอง ปล่อยให้ลองเองจะดีกว่า

เตรียมบ้านก่อนลูกเคลื่อนที่ ไม่ใช่หลังลูกเคลื่อนที่

เด็กที่เริ่มคืบมักเปลี่ยนจากนิ่งอยู่กับที่เป็นไปถึงปลายห้องได้ในไม่กี่วัน จึงควรเตรียมก่อนล่วงหน้า 2-4 สัปดาห์ AAP แนะนำให้เก็บของชิ้นเล็ก เช่น ชิ้นส่วนลูกโป่ง ถ่านกระดุม และเหรียญ ออกจากพื้น ใช้ประตูกั้นบันไดที่ทั้งต้นทางและปลายทาง และอย่าให้เล่นบนบันไดตามลำพัง

จุดเสี่ยง	สิ่งที่ทำ
ปลั๊กไฟ	ใช้ฝาครอบปลั๊กหรือจัดเฟอร์นิเจอร์บังปลั๊ก เก็บสายไฟให้พ้นมือ
ตู้ ชั้น และทีวี	ยึดกับผนัง เพราะเด็กดึงตัวยืนและดึงของลงมาได้
บันได	ประตูกั้นที่ยึดกับผนังทั้งด้านบนและล่าง
ของชิ้นเล็ก ถ่านกระดุม เหรียญ แม่เหล็ก	เก็บในที่สูง ปิดมิดชิด
ยา สารเคมีทำความสะอาด	ล็อกตู้หรือเก็บบนที่สูง
ห้องน้ำ	ปิดประตู ตั้งที่ล็อกฝาชักโครก ไม่ให้ลูกเข้าถึงถังน้ำ
ขอบโต๊ะ มุมแหลม	ใช้ตัวครอบมุมถ้าโต๊ะอยู่กลางห้อง

AAP ย้ำด้วยว่าห้ามใช้รถหัดเดิน (baby walker) และห้ามเปลี่ยนผ้าอ้อมบนโต๊ะสูง เพราะลูกพลิกและตกได้ ใช้พื้นหรือเตียงที่ปูไว้แทน

ลูกไม่คลานเลย ต้องทำอะไรไหม

ถ้าลูกเคลื่อนที่ด้วยวิธีใดก็ได้ไปจนถึงยืนเกาะ ไม่ต้องบังคับให้คลาน สิ่งที่ยกขึ้นเป็นเรื่องที่ควรสังเกตคือ

• ลูกอายุ 12 เดือนยังไม่เคลื่อนที่ไปไหนเลย ไม่ว่าจะคืบ ไถก้น หรือยืนเกาะ
• ใช้ข้างเดียวตลอด ลากอีกข้างตามหลัง
• ขาทั้งสองข้างเกร็งเป็นกรรไกรหรือแข็งไม่ยอมงอ
• ตัวอ่อนปวกเปียกหรือไม่ยกลำตัวขึ้นจากพื้นเมื่อพยายาม
• ทักษะที่เคยทำได้หายไป

ข้อมูล 12 เดือนของ CDC ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่ดึงตัวยืนและเกาะเดินตามเฟอร์นิเจอร์ได้ภายในวัยนี้ และ AAP ระบุว่าถ้าลูก "ดูไม่เคลื่อนไหวตามปกติ" ควรปรึกษากุมารแพทย์ ไม่ต้องรอให้ถึงนัดประจำ ถ้าลูกคลอดก่อนกำหนด แพทย์จะเทียบกับอายุแก้ไข เช่น คลอดก่อน 2 เดือน อายุจริง 10 เดือนเทียบเท่า 8 เดือน

ตัวอย่างสามครอบครัว สามจังหวะ

ลูกของ ก. นอนคว่ำไม่ชอบ ใช้เวลานอนหงายเป็นหลัก เริ่มคืบตอน 9 เดือนครึ่ง แต่ไถก้นเป็นหลัก ยืนเกาะตอน 11 เดือน อยู่ในช่วงปกติ

ลูกของ ข. คืบถอยหลังตอน 7 เดือน ติดอยู่ใต้โซฟา ร้องไห้ ผ่านไป 3 สัปดาห์เริ่มคืบไปหน้าได้ แล้วคลานสี่ขาเต็มท่าตอน 10 เดือน

ลูกของ ค. ไม่คลานเลย นั่งแล้วดึงตัวยืนตอน 9 เดือน เกาะเดินตอน 11 เดือน เดินเองตอน 13 เดือน เป็นเรื่องปกติ

สิ่งที่ครอบครัวทั้งสามทำเหมือนกันคือให้ลูกอยู่บนพื้นหลายรอบต่อวัน เตรียมบ้านก่อน และไม่เปรียบเทียบกับลูกบ้านอื่น

เมื่อใดที่ลูกเริ่มคลานแล้วควรทำอะไรต่อ

พอลูกคลานได้ ช่วงที่ตามมาคือดึงยืนและเกาะเดิน ซึ่งมักอยู่ในราว 9-12 เดือน ให้จัดเฟอร์นิเจอร์ที่มั่นคงและไม่มีมุมแหลมให้ลูกเกาะ และให้ลูกเท้าเปล่าบนพื้นเมื่อฝึกเกาะเดิน ภาพรวมพัฒนาการทั้งขวบปีแรกดูที่ พัฒนาการทารก 0-12 เดือน และการติดตามน้ำหนักควบคู่ไปด้วยอยู่ที่ เกณฑ์น้ำหนักส่วนสูงเด็ก

เมื่อลูกเคลื่อนที่ได้ การกินก็เปลี่ยน ลูกจะอยากหยิบอาหารเอง ถ้ายังไม่เริ่มอาหารเสริม อ่านเพิ่มที่ อาหารเสริมทารกมื้อแรก

พื้นบ้านแบบไหนเหมาะกับเด็กที่เพิ่งคลาน

พื้นเป็นอุปกรณ์ฝึกคลานที่ลูกใช้มากที่สุด การเลือกพื้นผิวผิดทำให้ลูกท้อได้ง่ายกว่าที่คิด

พื้นผิว	ข้อดี	ข้อเสียที่พบ
กระเบื้องมันหรือไม้ปาร์เกต์	ทำความสะอาดง่าย	ลื่น มือและเท้าไม่ติด เข่ากระแทก
เสื่อโฟมต่อกัน	นุ่ม กันกระแทก เช็ดได้	ขอบแยกออกให้ลูกแคะเป็นชิ้นเล็กและกลืน ต้องเลือกแบบติดแน่น
พรมขนสั้น	เท้าเกาะดี	เก็บฝุ่นและเศษอาหาร ต้องดูดฝุ่นบ่อย
พรมขนยาว	นุ่ม	ลูกจมมือและเข่า คืบยาก
ผ้านวมปูพื้น	ย้ายง่าย ซักได้	ย่นเป็นลอนทำให้ลูกสะดุด

เด็กคลานจะสัมผัสพื้นด้วยมือแล้วเอาเข้าปาก จึงควรกวาดและถูพื้นก่อนช่วงเล่นของลูกทุกวัน ไม่ต้องใช้น้ำยาฆ่าเชื้อแรง เพราะน้ำยาที่ค้างบนพื้นเข้าปากลูกได้ ถ้าใช้ ให้เช็ดน้ำเปล่าตามอีกรอบ

ผิวหัวเข่าและหลังเท้าของเด็กที่เริ่มคืบอาจแดงหรือถลอกเมื่อคลานบนพื้นหยาบ ลองให้ใส่กางเกงขายาวเนื้อบางที่ไม่หนาเกินไป และตัดเล็บมือเล็บเท้าให้สั้นเพื่อกันข่วนผิวตัวเอง

เด็กที่เพิ่งเรียนรู้การเคลื่อนที่มักหงุดหงิดเพราะไปไม่ถึงของ หรือติดใต้โต๊ะและถอยออกไม่ได้ ซึ่งเกิดบ่อยกับเด็กที่คืบถอยหลัง การเลื่อนเฟอร์นิเจอร์ให้ใต้โต๊ะโล่ง และวางของที่ล่อไว้ในที่ที่ไปถึงได้ จะลดน้ำตาได้มาก

สิ่งที่ทำได้ทันทีสำหรับลูกวัยหัดคลาน

ลูกอายุ	ถ้าเป็นแบบนี้	ทำอะไร
6-8 เดือน ยังไม่เคลื่อนที่	นั่งหรือพลิกได้	วางของล่อ ให้อยู่บนพื้น เตรียมบ้าน
9-11 เดือน คืบหรือไถก้นแล้ว	ใช้สองข้างเท่ากัน	เหมาะแล้ว เตรียมบ้านเรื่องดึงยืน
12 เดือน ไม่เคลื่อนที่ไปไหน	ไม่ยืนเกาะด้วย	พบกุมารแพทย์ภายในสัปดาห์นี้
ทุกอายุ ใช้ข้างเดียว	เกร็งหรืออ่อนปวกเปียก	พบกุมารแพทย์

ลูกส่วนใหญ่เคลื่อนที่ได้ในจังหวะของตัวเอง และการคลานเป็นแค่หนึ่งในหลายเส้นทางไปสู่การยืนและเดิน ถ้ามีข้อสงสัย เล่าสิ่งที่สังเกตและถ่ายคลิปสั้น ๆ ไปให้กุมารแพทย์ดู