ลูกเป็นหวัด ดูแลยังไง น้ำมูกกี่วันหาย และไข้แค่ไหนต้องไปหาหมอ

หวัดธรรมดาของทารกและเด็กเล็กมักหายเองใน 7-14 วัน โดยมีไข้แค่ 2-3 วันแรก น้ำมูกอาจอยู่ได้ถึง 2 สัปดาห์ และไอลากได้ 2-3 สัปดาห์ การดูแลที่ได้ผลคือหยดน้ำเกลือ ดูดน้ำมูก ให้นมหรือน้ำบ่อยขึ้น และให้ลูกพัก ไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ยกเว้นเมื่อแพทย์พบว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียซ้อน

ที่ทำให้พ่อแม่เครียดจริง ๆ คือความไม่แน่ใจว่าตอนนี้ควรรอดูหรือควรไปหาหมอ เนื้อหาจึงเรียงจากวิธีดูแลไปหาเส้นแบ่งที่ต้องไปโรงพยาบาล โดยอิงจากแนวทางของสถาบันกุมารแพทย์สหรัฐฯ (AAP)

หวัดธรรมดาหน้าตาเป็นอย่างไร และใช้เวลานานแค่ไหน

แนวทาง KidsDoc ของ AAP สำหรับทารกอายุ 0-12 เดือนระบุระยะเวลาของหวัดทั่วไปไว้ดังนี้

อาการ	ช่วงเวลาที่พบ	เมื่อไรต้องผิดสังเกต
ไข้	2-3 วัน	นานเกิน 3 วัน หรือหายไปแล้วกลับมาหลังเกิน 24 ชั่วโมง
น้ำมูก	7-14 วัน เริ่มใสแล้วข้นขึ้นราววันที่ 3-4	นานเกิน 14 วัน
ไอ	2-3 สัปดาห์	นานเกิน 3 สัปดาห์
ภาพรวมของหวัด	ประมาณ 2 สัปดาห์	ลูกดูป่วยหนักขึ้นหรือมีสัญญาณในตารางถัดไป

AAP ระบุว่าเด็กที่สุขภาพดีเป็นหวัดประมาณ 6 ครั้งในปีแรก โดยเฉพาะเมื่อเริ่มไปเนอสเซอรีหรือมีพี่ที่ไปโรงเรียน ลูกเป็นหวัดถี่จึงไม่ได้แปลว่าภูมิคุ้มกันบกพร่อง ถ้าไม่มีสัญญาณอื่นที่น่ากังวล

อาการที่พบในช่วงแรกคือจาม คัดจมูก น้ำมูกใส ไข้ต่ำ ๆ ลูกงอแงกว่าปกติ ไข้ต่ำของหวัดจากไรโนไวรัสอยู่ราว 37.5-37.9 องศาเซลเซียส

ก่อนดูแลที่บ้าน ตรวจสัญญาณที่ไม่ใช่หวัดธรรมดา

ตารางนี้ดัดแปลงจากแนวทาง KidsDoc ของ AAP เรียงตามความเร่งด่วน

ระดับ	สัญญาณ	สิ่งที่ควรทำ
ฉุกเฉินทันที	หายใจลำบากมากจนต้องเกร็งทุกครั้งที่หายใจ ร้องไม่ค่อยออก ปลุกไม่ตื่น ริมฝีปากหรือใบหน้าเขียว	โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที
ไปห้องฉุกเฉินทันที	ลูกไม่ตื่นตัวเมื่อตื่นอยู่ ซี่โครงบุ๋มทุกครั้งที่หายใจ	ไปห้องฉุกเฉิน
พบแพทย์วันนี้	หายใจเร็วกว่าปกติมาก มีเสียงหวีด กลืนลำบากหรือน้ำลายไหลมากผิดปกติ ปัสสาวะไม่ออกเกิน 8 ชั่วโมงหรือปัสสาวะสีเข้ม ปากแห้ง ไม่มีน้ำตา กินนมน้อยกว่าครึ่งของปกติ ไข้เกิน 40 องศาเซลเซียส ดูป่วยหนัก	พบแพทย์หรือไปโรงพยาบาลวันนี้
ไข้ในทารกเล็ก	ทารกอายุต่ำกว่า 12 สัปดาห์มีไข้ไม่ว่าเท่าไร	พบแพทย์ทันที ไม่ให้ยาลดไข้ก่อนพบ
ติดต่อแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง	ลูกอายุต่ำกว่า 6 เดือน หูเจ็บหรือมีน้ำออกหู ขี้ตาเหลืองหรือเขียว ไข้เกิน 3 วัน ไข้กลับมาหลังหายไปเกิน 24 ชั่วโมง	โทรปรึกษาหรือนัดพบแพทย์
นัดในเวลาทำการ	น้ำมูกอุดตันจนตื่นกลางคืน น้ำมูกนานเกิน 2 สัปดาห์ มีสะเก็ดเหลืองรอบจมูก	นัดพบแพทย์ตามปกติ

เด็กที่มีโรคปอดเรื้อรังหรือภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ได้ยาสเตียรอยด์แบบกิน หรือโรคเม็ดเลือดแดงรูปเคียว ควรพบแพทย์เร็วกว่าตารางนี้

ถ้าลูกมีน้ำมูกร่วมกับผื่นหรืออาการอื่นผิดปกติ ผู้ปกครองสามารถเทียบกับ ผดผื่นทารก เพื่อแยกว่าเป็นผื่นจากความร้อนหรือผื่นอื่นที่ต้องพบแพทย์

หยดน้ำเกลือและดูดน้ำมูก ทำอย่างไรให้ได้ผล

ทารกหายใจทางจมูกเป็นหลัก เมื่อจมูกตัน ลูกจะกินนมไม่ถนัดและนอนไม่หลับ การทำให้จมูกโล่งจึงเป็นการดูแลที่ช่วยได้มากที่สุด

1. ให้ลูกนอนหงายและตะแคงหน้าเล็กน้อย หยดน้ำเกลือ 2-3 หยดในจมูกแต่ละข้าง
2. รอสักครู่ให้น้ำมูกอ่อนตัว
3. บีบลมออกจากลูกยางดูดน้ำมูก สอดปลายเข้าจมูกเบา ๆ แล้วค่อยปล่อยให้ดูด ทำทีละข้าง
4. ล้างปลายลูกยางด้วยน้ำสบู่ทุกครั้งแล้วผึ่งให้แห้ง

AAP ระบุว่าน้ำเกลือชนิดหยดหรือพ่นปลอดภัยและใช้ได้หลายครั้งต่อวัน แต่แนวทางของ KidsDoc สำหรับทารกต่ำกว่า 12 เดือนจำกัดการหยดและดูดไว้ไม่เกิน 4 ครั้งต่อวัน จึงควรเลือกทำในจังหวะที่ได้ประโยชน์ที่สุด คือก่อนกินนมและก่อนนอน

ถ้าอากาศในห้องแห้ง โดยเฉพาะห้องแอร์ ให้ใช้เครื่องทำความชื้นแบบไอเย็นและล้างเครื่องทุกวัน เพราะเครื่องที่สกปรกเป็นแหล่งเชื้อราและแบคทีเรีย

จมูกตัน ลูกกินนมไม่ได้ ทำอย่างไร

เด็กที่คัดจมูกมักดูดนมได้สองสามนาทีแล้วหยุดเพราะหายใจไม่ออก ผลคือกินได้ปริมาณน้อยลง

• ดูดน้ำมูกก่อนทุกมื้อนม เพื่อให้ลูกหายใจทางจมูกได้ระหว่างดูด
• แบ่งเป็นมื้อเล็ก ๆ แต่ถี่ขึ้น เช่น จากทุก 3 ชั่วโมงเป็นทุก 2-2.5 ชั่วโมง
• ให้ลูกพักหายใจระหว่างมื้อ ไม่ต้องฝืนให้หมดทีเดียว
• ให้เฉพาะนมแม่หรือนมผงในทารกต่ำกว่า 6 เดือน ไม่ต้องให้น้ำเพิ่ม
• ทารกอายุเกิน 6 เดือนที่กินอาหารเสริมแล้ว เสริมน้ำและอาหารเหลวที่กลืนง่าย

เป้าหมายคือให้ปริมาณนมรวมต่อวันไม่ตกต่ำกว่าปกติมากนัก ปริมาณนมที่เหมาะกับอายุ ดูตัวเลขอ้างอิงที่ ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์ ถ้าลูกกินนมได้ไม่ถึงครึ่งของปกติ หรือปัสสาวะน้อยลงชัดเจน ให้พบแพทย์ เพราะเสี่ยงขาดน้ำ

ยาและของใช้ ที่ใช้ได้และที่ต้องเลี่ยงตามอายุ

สิ่งที่พ่อแม่มักนึกถึง	ข้อมูลตามแนวทาง AAP
ยาลดไข้พาราเซตามอล	ใช้ได้เมื่อลูกไข้และนอนไม่หลับหรือไม่สบายตัว ขนาดยาต้องคิดตามน้ำหนักตัวตามที่แพทย์หรือเภสัชกรบอก ทารกอายุต่ำกว่า 12 สัปดาห์ห้ามให้ก่อนพบแพทย์
ยาลดไข้ไอบูโพรเฟน	เลี่ยงก่อนอายุ 6 เดือน
แอสไพริน	ห้ามให้เด็กเพื่อลดไข้หรือแก้ปวด เพราะเป็นอันตรายต่อเด็ก
ยาแก้ไอแก้หวัดที่ขายตามร้านยา	เลี่ยงในเด็กต่ำกว่า 6 ปี
ยาปฏิชีวนะ	ไม่ใช้กับหวัด เพราะหวัดเกิดจากไวรัส
น้ำผึ้ง	ห้ามให้ก่อนอายุ 1 ปี เด็กเกิน 1 ปีให้ได้ครั้งละครึ่งถึง 1 ช้อนชา แล้วแปรงฟันหลังให้
ยาหม่องหรือครีมเมนทอลทาอก	เลี่ยงก่อนอายุ 2 ปี และไม่ทาที่หน้า
น้ำเกลือหยดหรือพ่นจมูก	ปลอดภัย ใช้ตามจำนวนครั้งที่กำหนด
เครื่องทำความชื้นไอเย็น	ใช้ได้ ต้องล้างเครื่องบ่อย

ยาทุกชนิดที่ไม่คุ้นเคยควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนโดยบอกอายุและน้ำหนักของลูก ยาลดไข้ที่ใช้ซ้ำควรเว้นระยะตามฉลากและไม่ให้เกินจำนวนครั้งต่อวัน ไม่ควรสลับพาราเซตามอลกับไอบูโพรเฟนโดยไม่ได้ถามแพทย์

ไข้ในช่วงเป็นหวัด ตัวเลขที่ควรจำ

ไข้เป็นสัญญาณว่าร่างกายกำลังสู้เชื้อ สิ่งที่ต้องดูคือตัวเลข อายุ และท่าทางของลูก

กรณี	เส้นแบ่ง
ทารกอายุต่ำกว่า 12 สัปดาห์	ไข้ไม่ว่าสูงเท่าไร ให้พบแพทย์ทันที ไม่ให้ยาลดไข้ก่อนพบ
ทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือน	ไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป ให้ติดต่อแพทย์ทันที
เด็กทุกอายุ	ไข้ตั้งแต่ 40 องศาเซลเซียสขึ้นไป ให้พบแพทย์วันนี้
ไข้ที่ไม่หาย	ไข้นานเกิน 3 วัน หรือหายแล้วกลับมาหลัง 24 ชั่วโมง ให้ติดต่อแพทย์ภายใน 24 ชั่วโมง
ไข้ต่อเนื่อง	ไข้ตั้งแต่ 5 วันขึ้นไป ให้พบแพทย์

ถ้าลูกมีไข้แต่ยังเล่นได้ กินได้ ปัสสาวะปกติ ไม่จำเป็นต้องรีบให้ยาลดไข้ AAP แนะนำให้ใช้เมื่อลูกนอนไม่ได้หรือไม่สบายตัว เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องและใส่เสื้อผ้าบางช่วยให้ลูกสบายขึ้น ไม่ต้องห่มผ้าหนาเพื่อ "เอาไข้ออก"

ตัวอย่างวันหนึ่งของลูกอายุ 5 เดือนที่คัดจมูกและมีไข้ต่ำ

สมมติลูกอายุ 5 เดือน กินนมผง น้ำมูกใส ไข้ 37.8 องศาเซลเซียส กินนมได้ประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ของปกติ

เวลา	สิ่งที่ทำ
เช้า	หยดน้ำเกลือและดูดน้ำมูก แล้วให้นมมื้อเล็ก วัดไข้และจดเวลา
ก่อนงีบสาย	หยดน้ำเกลือ ดูดน้ำมูก ให้นอนหงายบนที่นอนแข็งเรียบตามหลักการนอนปลอดภัย ไม่ใช้หมอนหรือของนุ่มในที่นอน
เที่ยงถึงบ่าย	ให้นมมื้อเล็กถี่ขึ้น นับจำนวนผ้าอ้อมเปียก ถ้าน้อยกว่าปกติให้ติดตามใกล้ชิด
เย็น	อาบน้ำอุ่นสั้น ๆ ซับให้แห้ง วัดไข้ซ้ำ เปิดเครื่องทำความชื้นไอเย็นถ้าห้องแห้ง
ก่อนนอน	หยดน้ำเกลือ ดูดน้ำมูก ให้นมแล้วอุ้มพาดบ่าสักครู่
กลางคืน	ตื่นมาดูดน้ำมูกเมื่อหายใจครืดคราด ตรวจจำนวนผ้าอ้อมเปียก

ถ้าวันรุ่งขึ้นลูกกินนมได้น้อยลงเหลือครึ่งหนึ่ง ไข้สูงขึ้น หรือหายใจเร็ว ให้พาไปพบแพทย์ ไม่ต้องรอครบ 3 วัน

ลูกกลับไปเนอสเซอรีหรือโรงเรียนได้เมื่อไร

AAP แนะนำว่าเด็กควรหยุดอยู่บ้านจนกว่าจะไม่มีไข้อย่างน้อย 24 ชั่วโมง โดยไม่ใช้ยาลดไข้ และอาการไอดีขึ้นอย่างน้อย 24 ชั่วโมง ถ้าเด็กยังไอหนักหรือน้ำมูกมาก หายใจครืดคราดจนกินนอนไม่ได้ ควรพักต่อ เด็กเล็กมักปล่อยเชื้อได้ในช่วงที่ไข้และน้ำมูกมาก

วิธีลดการแพร่เชื้อในบ้านที่ได้ผลคือ ล้างมือก่อนจับลูกและก่อนชงนม ใช้ขวดนมที่ผ่านการล้างและฆ่าเชื้อ ตามขั้นตอนที่ ฆ่าเชื้อขวดนมทำอย่างไร แยกแก้วและผ้าเช็ดหน้าของผู้ป่วย และให้คนที่เป็นหวัดสวมหน้ากากเมื่ออยู่ใกล้ทารกอายุน้อย

ในคืนที่ลูกนอนไม่หลับ ให้หยดน้ำเกลือและดูดน้ำมูกก่อนนอน อุ้มพาดบ่าหลังนม 10-15 นาที เปิดเครื่องทำความชื้นแบบไอเย็นถ้าห้องแห้ง และอย่าห่มหนาเกินไป ถ้าลูกหายใจครืดคราดแต่ยังกินและเล่นได้ ปัสสาวะปกติ มักเป็นเรื่องของจมูกตัน แต่ถ้าหายใจเร็วหรือซี่โครงบุ๋ม ให้พบแพทย์

วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ต่างจากหวัดธรรมดาอย่างไร

หวัดธรรมดากับไข้หวัดใหญ่มักแยกกันยากในเด็กเล็ก ไข้หวัดใหญ่มักมีไข้สูงเร็ว ปวดเมื่อยตัว และอ่อนเพลียมากกว่า AAP ระบุว่าไข้หวัดใหญ่มักดีขึ้นภายใน 5 วัน ส่วนหวัดธรรมดาใช้เวลาประมาณ 7-10 วัน ตารางวัคซีนในเด็กไทยแนะนำให้ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ตั้งแต่อายุ 6 เดือนขึ้นไปปีละครั้ง รายละเอียดอยู่ที่ ตารางวัคซีนเด็ก

ถ้าคืนนี้ลูกยังคัดจมูก ให้ทำตามนี้

ดูดน้ำมูกและหยดน้ำเกลือก่อนมื้อนมและก่อนนอน ให้นมถี่ขึ้นทีละน้อย นับผ้าอ้อมเปียก และวัดไข้ซ้ำเมื่อลูกตื่น หวัดมักไม่น่ากลัวสำหรับเด็กที่ยังกินได้ เล่นได้ และปัสสาวะปกติ

พาลูกไปพบแพทย์ทันทีเมื่อหายใจลำบาก ซี่โครงบุ๋ม ซึมหรือปลุกยาก ปัสสาวะไม่ออกเกิน 8 ชั่วโมง กินนมไม่ถึงครึ่งของปกติ มีไข้ในทารกต่ำกว่า 12 สัปดาห์ หรือไข้เกิน 3 วัน ถ้าลังเลว่าควรไปหรือไม่ ให้โทรหาแพทย์หรือพยาบาลที่ดูแลลูก โดยเตรียมอายุ น้ำหนัก อุณหภูมิล่าสุด และจำนวนผ้าอ้อมเปียกใน 24 ชั่วโมงไว้บอก