แมวทำไมกินหญ้า สัญชาตญาณ อาการอาเจียน และพืชที่ห้ามให้กิน

แมวกินหญ้าเป็นพฤติกรรมปกติที่พบในแมวเกือบทุกตัว และส่วนใหญ่ไม่ได้กินเพราะป่วยหรือเพราะอยากอาเจียน งานสำรวจที่ใหญ่ที่สุดในเรื่องนี้พบว่าแมวส่วนมากดูสบายดีก่อนกิน และอาเจียนตามมาเพียงบางครั้ง คำอธิบายที่นักวิจัยเสนอคือสัญชาตญาณจากแมวป่าที่ใช้ใยพืชช่วยขับพยาธิออกจากลำไส้ สิ่งที่เจ้าของต้องระวังจริงๆ จึงเป็นพืชชนิดไหนที่แมวเข้าถึงได้

งานวิจัยบอกอะไรเรื่องแมวกินพืช

ข้อมูลหลักมาจากทีมของ Hart ที่ UC Davis ตีพิมพ์ในวารสาร Animals ปี 2021 ทีมวิจัยคัดเฉพาะเจ้าของที่ใช้เวลาอยู่กับแมวอย่างน้อยวันละ 3 ชั่วโมง เพื่อให้เห็นพฤติกรรมจริง ได้ข้อมูลแมว 1,021 ตัว แล้วถามว่าแมวกินพืชบ่อยแค่ไหน ก่อนกินมีท่าทางอย่างไร และหลังกินอาเจียนหรือเปล่า

สิ่งที่วัด	ผลที่รายงาน
แมวที่ถูกเห็นกินพืชอย่างน้อย 6 ครั้ง	71%
แมวที่ถูกเห็นกินพืชมากกว่า 10 ครั้ง	61%
แมวที่ไม่เคยเห็นกินพืชเลย	11%
แมวที่ดูไม่สบายก่อนกินพืช (บ่อยครั้ง)	ราว 9%
แมวที่อาเจียนหลังกินพืช (บ่อยครั้ง)	ราว 27%

ตัวเลขชุดนี้บอกว่า การกินหญ้าเป็นพฤติกรรมประจำวันของแมวส่วนใหญ่ และการอาเจียนเป็นผลพลอยได้บางครั้ง ไม่ใช่เป้าหมายของการกิน ถ้าแมวกินหญ้าเพื่อให้ตัวเองอาเจียนจริง เราน่าจะเห็นแมวที่ดูไม่สบายก่อนกินในสัดส่วนสูงกว่านี้มาก

อีกข้อที่น่าสนใจคืออายุ แมวอายุน้อยกินพืชบ่อยกว่าแมวสูงวัย และอาเจียนหลังกินน้อยกว่า ใครเลี้ยงลูกแมวคงเห็นว่าเจ้าตัวเล็กกัดทุกอย่างที่เป็นใบไม้ ตั้งแต่ต้นไม้ประดับไปจนถึงพู่ผ้าม่าน

ทำไมคำอธิบายเรื่องก้อนขนไม่พอ

ความเชื่อที่ได้ยินบ่อยที่สุดคือแมวกินหญ้าเพื่อขับก้อนขน ข้อมูลไม่สนับสนุนเท่าไร ในงานสำรวจเดียวกัน แมวขนสั้นกินพืชบ่อยพอๆ กับแมวขนยาว ทั้งที่แมวขนยาวกลืนขนมากกว่าชัดเจน ถ้าหญ้ามีไว้จัดการก้อนขน แมวขนยาวน่าจะกินบ่อยกว่า

ความเชื่อที่สองคือแมวขาดสารอาหารบางอย่าง เช่น โฟเลตที่มีในใบพืช แต่แมวที่ได้อาหารครบตามมาตรฐานก็ยังกินหญ้า และแมวป่าที่ล่าเหยื่อเองก็มีรายงานว่ากินพืชเช่นกัน ความเชื่อที่สามคือแมวกินเพราะปวดท้อง ข้อนี้ตัวเลขข้างบนตอบไปแล้ว ส่วนใหญ่ดูปกติดีก่อนกิน

สมมติฐานเรื่องพยาธิ: ใยพืชในฐานะเครื่องกวาดลำไส้

ทีมวิจัยเสนอว่าแมวกินพืชเพราะพฤติกรรมที่ตกทอดจากบรรพบุรุษในป่า ซึ่งแทบทุกตัวมีพยาธิในลำไส้ ใบหญ้าที่ย่อยไม่ได้เพิ่มการบีบตัวของลำไส้ และพาพยาธิบางส่วนออกไปกับอุจจาระ การกินพืชเป็นประจำจึงช่วยลดภาระพยาธิได้ แม้ในวันที่ตัวแมวไม่ได้รู้สึกป่วย

สมมติฐานนี้อธิบายข้อมูลได้หลายข้อ ทั้งเรื่องที่แมวส่วนใหญ่กินตอนสบายดี เรื่องที่กินทั้งขนสั้นและขนยาว และเรื่องที่ลูกแมวกินบ่อยกว่า เพราะสัตว์อายุน้อยมีภูมิต่อพยาธิน้อยกว่าและเสียหายจากพยาธิมากกว่า

แมวในบ้านที่ถ่ายพยาธิตามรอบไม่ได้ต้องพึ่งหญ้าแบบแมวป่า แต่สัญชาตญาณยังอยู่ เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าการให้หญ้าทดแทนการถ่ายพยาธิได้ รอบถ่ายพยาธิแมวตามวัยดูได้ที่ ถ่ายพยาธิแมว ทำตอนไหน

อาเจียนหลังกินหญ้า แยกปกติกับผิดปกติอย่างไร

แมวที่กินหญ้าแล้วอาเจียนเป็นหญ้าเปียกผสมน้ำย่อยใสหรือเมือกเล็กน้อย จากนั้นกลับไปกินข้าว เล่น และนอนตามปกติ เป็นภาพที่พบได้บ่อย ไม่ต้องตกใจ สิ่งที่ควรจดคือความถี่และสิ่งที่ออกมา

สังเกตอาการ ถ้าเข้าข้อใดข้อหนึ่ง ให้ปรึกษาสัตวแพทย์

• อาเจียนเกินสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้งต่อเนื่องหลายสัปดาห์ แม้ไม่ได้กินหญ้า
• อาเจียนแล้วไม่กินอาหารหรือซึมต่อเกินครึ่งวัน
• อาเจียนมีเลือด สีน้ำตาลคล้ายกากกาแฟ หรือกลิ่นเหมือนอุจจาระ
• น้ำหนักลด ขนหยาบ หรือท้องเสียร่วมด้วย
• พยายามขย้อนแต่ไม่มีอะไรออก ซ้ำหลายรอบ
• กินหญ้าหนักขึ้นผิดหูผิดตาในแมวสูงวัยที่ไม่เคยกินมาก่อน

แมวที่อาเจียนบ่อยด้วยเหตุอื่น เช่น กินเร็วเกินไป แพ้อาหาร หรือโรคลำไส้ ต้องหาสาเหตุให้เจอ ไม่ใช่โทษหญ้าอย่างเดียว ลำดับการคิดเรื่องอาเจียนอ่านต่อได้ที่ แมวอาเจียน เกิดจากอะไร

การกินหญ้าแล้วอาเจียนก้อนขนเดือนละครั้งสองครั้งในแมวขนยาวถือว่าพบได้ แต่ถ้าอาเจียนก้อนขนบ่อยกว่านั้น สัตวแพทย์มักมองหาปัญหาการเคลื่อนตัวของลำไส้หรือผิวหนังที่ทำให้แมวเลียขนมากผิดปกติ

พืชที่ต้องเอาออกจากบ้านทันที

ความเสี่ยงหลักของแมวที่ชอบกินพืชคือการเลือกกินต้นไม้ประดับที่เป็นพิษ แมวไม่ได้แยกพืชปลอดภัยกับพืชพิษได้ดีเท่าที่เจ้าของคิด โดยเฉพาะแมวที่อยู่ในห้องและไม่มีหญ้าให้กิน

พืชที่อันตรายที่สุดคือลิลลี่ องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) ระบุว่าทุกส่วนของลิลลี่สายพันธุ์แท้ (Lilium) และเดย์ลิลลี่ (Hemerocallis) เป็นพิษต่อแมว ทั้งใบ ดอก ก้าน เกสร และแม้แต่น้ำในแจกัน แมวที่เดินผ่านแจกันแล้วมีเกสรติดขน พอเลียขนก็ได้รับพิษได้

ช่วงเวลาหลังสัมผัสลิลลี่	อาการที่ FDA ระบุ
0 ถึง 12 ชั่วโมง	น้ำลายไหล อาเจียน ซึม ไม่กินอาหาร
12 ถึง 24 ชั่วโมง	เริ่มมีความเสียหายที่ไต ปัสสาวะมากขึ้นได้
24 ถึง 72 ชั่วโมง	ไตวาย ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่ปัสสาวะ

FDA ยังระบุว่าถ้าเริ่มรักษาช้ากว่า 18 ชั่วโมงหลังสัมผัส ความเสียหายที่ไตมักไม่กลับคืน แมวหลายตัวอาการช่วงแรกไม่หนัก เจ้าของจึงชะล่าใจ ทั้งที่ช่วงนั้นคือช่วงที่การรักษาได้ผลที่สุด

นอกจากลิลลี่ ASPCA มีฐานข้อมูลพืชที่เป็นพิษและไม่เป็นพิษต่อแมว ค้นตามชื่ออังกฤษหรือชื่อวิทยาศาสตร์ได้ ก่อนซื้อต้นไม้เข้าบ้าน ลองเปิดเช็กสักนาที โดยเฉพาะไม้ประดับยอดนิยมในคอนโดหลายชนิดที่อยู่ในรายชื่อพืชเป็นพิษ ส่วนอาหารคนที่ห้ามแมวกินแยกไว้อีกรายการที่ อาหารที่แมวห้ามกิน

ให้แมวกินหญ้าอย่างปลอดภัย

แทนที่จะห้ามแมวกินพืช งานวิจัยชิ้นเดียวกันแนะนำให้แมวในบ้านมีพืชที่ปลอดภัยไว้กิน เพื่อตอบสนองสัญชาตญาณและลดโอกาสที่แมวจะไปกัดต้นไม้อันตราย ที่หาง่ายในไทยคือหญ้าแมวที่ขายตามร้านสัตว์เลี้ยง ซึ่งส่วนใหญ่คือต้นอ่อนข้าวสาลีหรือข้าวโอ๊ต ปลูกเองได้ในกระถางเล็ก

1. แช่เมล็ดข้าวสาลีหรือข้าวโอ๊ตประมาณ 8 ถึง 12 ชั่วโมง แล้วโรยบนดินหรือใยมะพร้าวในกระถางตื้น
2. รดน้ำพอชื้น ตั้งในที่มีแสงแต่ไม่โดนแดดเที่ยงจัด หญ้าจะสูงพอให้กินภายใน 7 ถึง 10 วัน
3. ปลูกสลับ 2 กระถาง ห่างกันประมาณ 1 สัปดาห์ จะมีหญ้าสดหมุนเวียนตลอด
4. ทิ้งหญ้าที่เริ่มเหลือง มีเชื้อรา หรือเน่าที่โคน หญ้าชื้นในหน้าฝนของไทยขึ้นราเร็ว
5. วางกระถางห่างจากชามอาหารและกระบะทราย แมวส่วนใหญ่ชอบกินพืชในจุดที่สงบ

ถ้าแมวอยู่คอนโดที่มีระเบียงหรือไม้ประดับ ลองดูการจัดพื้นที่ที่ เลี้ยงแมวในคอนโด ประกอบด้วย หญ้าแมวในความหมายนี้ต่างจากแคทนิปหรือกัญชาแมว ซึ่งเป็นพืชที่ทำให้แมวตอบสนองแบบเคลิ้มหรือคึก รายละเอียดอยู่ที่ แมวกินหญ้าแมว ดีไหม

แมวกินหญ้านอกบ้าน ควรกังวลแค่ไหน

แมวที่ออกไปเดินเล่นนอกบ้านได้ มีความเสี่ยงอีกแบบ คือหญ้าตามสนามหรือข้างถนนที่ฉีดยาฆ่าหญ้า ยาฆ่าแมลง หรือปุ๋ยเคมี และหญ้าที่มีหอยทากหรือสัตว์ตัวกลางของพยาธิบางชนิดอาศัยอยู่ หญ้าในบ้านจัดสรรช่วงที่นิติบุคคลเพิ่งพ่นยาเป็นจุดที่ควรระวัง

ถ้าแมวกินหญ้านอกบ้านแล้วมีอาการน้ำลายไหลมาก ตัวสั่น เดินเซ หรืออาเจียนหลายรอบ ให้คิดถึงสารเคมีและพาไปพบสัตวแพทย์พร้อมบอกว่าแมวไปที่ไหนมา ถ้ารู้ชื่อสารที่ใช้พ่น ให้ถ่ายรูปฉลากไปด้วย

แมวที่กัดต้นไม้ในบ้านไม่เลิก ทำอย่างไรดี

แมวบางตัวมีหญ้าอ่อนให้กินแล้วก็ยังไปกัดใบมอนสเตอร่าหรือต้นไม้ประดับต้นโปรด สิ่งที่ได้ผลคือทำให้ต้นไม้นั้นเข้าถึงยาก และทำให้หญ้าที่อนุญาตน่าสนใจกว่า

• ย้ายไม้ประดับไปไว้ในห้องที่ปิดประตูได้ หรือแขวนสูงพ้นจากที่แมวกระโดดถึง ชั้นวางของและขอบหน้าต่างมักเป็นทางขึ้นที่เจ้าของคาดไม่ถึง
• วางกระถางหญ้าอ่อนไว้ในจุดที่แมวชอบนั่งมองนอกหน้าต่าง แทนการวางไว้มุมห้องที่ไม่มีใครไป
• ถ้ารู้ว่าต้นไหนเป็นพิษ ให้เอาออกจากบ้านไปเลย การฉีดสเปรย์รสขมหรือวางเปลือกส้มช่วยได้เพียงบางตัวและไม่ถาวร
• เพิ่มเวลาเล่นช่วงเย็น แมวที่เบื่อและไม่มีอะไรทำมักหันไปเล่นกับใบไม้ที่ขยับตามลม
• อย่าใช้วิธีฉีดน้ำหรือตะคอกใส่ แมวจะเรียนรู้แค่ว่าต้องกัดตอนเจ้าของไม่อยู่

สรุปพฤติกรรมตามวัยของแมว

ช่วงวัย	สิ่งที่มักเห็น	สิ่งที่เจ้าของทำ
ลูกแมว 2 ถึง 12 เดือน	กัดใบไม้ทุกชนิด กินบ่อย อาเจียนน้อย	เก็บต้นไม้พิษออกทั้งหมด มีหญ้าอ่อนให้ ถ่ายพยาธิตามรอบ
แมวโต 1 ถึง 7 ปี	กินเป็นช่วงๆ บางครั้งอาเจียนตามมา	จดความถี่อาเจียน เปลี่ยนหญ้าสดทุก 1 ถึง 2 สัปดาห์
แมวสูงวัย 10 ปีขึ้นไป	กินน้อยลง ถ้ากินมากขึ้นกะทันหันต้องดูสาเหตุ	สังเกตน้ำหนัก ความอยากอาหาร และการอาเจียน

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• สงสัยว่าแมวกัด เลีย หรือมีเกสรลิลลี่ติดตัว แม้ยังไม่มีอาการ
• อาเจียนซ้ำหลายรอบในวันเดียว หรืออาเจียนแล้วซึม ไม่กินน้ำไม่กินข้าว
• น้ำลายไหลมาก ตัวสั่น เดินเซ หลังกินพืชนอกบ้าน
• ขย้อนแต่ไม่มีอะไรออก หรือมีใบหญ้ายาวห้อยจากปากหรือก้นแล้วดึงไม่ออก ห้ามดึงแรง
• ปัสสาวะน้อยลงหรือไม่ปัสสาวะในช่วงสองสามวันหลังกินพืชที่ไม่รู้ชนิด

สำหรับแมวที่สบายดี การมีหญ้าอ่อนสักกระถางในบ้าน กับการเอาลิลลี่และไม้ประดับที่เป็นพิษออกไป คือสองอย่างที่ทำแล้วได้ผลที่สุด