ขนมไหว้พระจันทร์ คืออะไร ไส้แบบไหน กินเท่าไรถึงพอดี

ขนมไหว้พระจันทร์คือขนมอบทรงกลมหรือทรงสี่เหลี่ยมของจีน ผิวแป้งบางสีน้ำตาลทอง มีลายนูนกดจากพิมพ์ด้านบน ข้างในเป็นไส้หวานเนื้อแน่น เช่น ถั่ว เม็ดบัว พุทรา หรือทุเรียน บางชิ้นมีไข่แดงเค็มอยู่ตรงกลาง คนจีนใช้ขนมนี้ไหว้ในเทศกาลไหว้พระจันทร์ช่วงกลางเดือนแปดตามปฏิทินจีน และนิยมให้เป็นของขวัญ สิ่งที่ควรรู้ก่อนกินคือขนมชิ้นเดียวมีทั้งแป้งและน้ำตาลสูงมาก กรมอนามัยจึงแนะนำให้แบ่งกิน ไม่กินหมดชิ้นในวันเดียว

หน้าตาและส่วนประกอบของขนม

ขนมไหว้พระจันทร์ไม่ได้มีแบบเดียว แต่ส่วนประกอบหลักมีสามชั้นที่คล้ายกัน

ส่วน	ทำจากอะไร	ลักษณะ
แป้งผิว	แป้งสาลี น้ำเชื่อม น้ำมัน	บาง นุ่ม สีน้ำตาลทองหลังอบ
ไส้	ถั่วกวน เม็ดบัวกวน พุทรา ทุเรียน ธัญพืช	หวาน เนื้อแน่น เนียน
ไข่แดงเค็ม (บางแบบ)	ไข่เป็ดเค็มเฉพาะไข่แดง	ตัดรสหวานด้วยความเค็มมัน
ลายด้านบน	กดจากพิมพ์ไม้หรือพิมพ์พลาสติก	มักเป็นตัวอักษรจีน ชื่อไส้ หรือชื่อร้าน

นอกจากแบบอบดั้งเดิม ยังมีแบบผิวเปลือกนุ่มสีขาวที่ไม่ผ่านการอบ และแบบสมัยใหม่ที่ใช้ไส้ช็อกโกแลต ชาเขียว หรือคัสตาร์ด ซึ่งมักต้องเก็บในตู้เย็น

ไส้แต่ละแบบ พลังงานต่างกันแค่ไหน

กรมอนามัยเผยแพร่ข้อมูลพลังงานของขนมไหว้พระจันทร์แยกตามไส้ ต่อขนม 100 กรัม ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าโดยประมาณ ขนมของแต่ละร้านมีสูตรและขนาดต่างกัน ใช้เทียบระหว่างไส้ได้ แต่ไม่ควรถือเป็นค่าที่แม่นยำของขนมชิ้นที่อยู่ในมือ

ไส้	พลังงานต่อ 100 กรัม (โดยประมาณ ตามกรมอนามัย)
พุทรา	ราว 338 กิโลแคลอรี
ทุเรียน	ราว 345 กิโลแคลอรี
ทุเรียนไข่	ราว 375 กิโลแคลอรี
เม็ดบัว	ราว 384 กิโลแคลอรี
เม็ดบัวไข่	ราว 404 กิโลแคลอรี

แนวโน้มที่เห็นจากตาราง คือไส้ที่ใส่ไข่แดงเค็มให้พลังงานสูงกว่าไส้เดียวกันที่ไม่มีไข่ และไส้เม็ดบัวสูงกว่าไส้ผลไม้ ถ้าต้องเลือกระหว่างไส้ ไส้พุทราหรือทุเรียนไม่ใส่ไข่เป็นตัวเลือกที่เบากว่า

หนึ่งชิ้นเทียบกับอาหารจานเดียว

ตัวเลขที่ควรรู้ก่อนหยิบชิ้นที่สองมาจากข่าวของกรมอนามัย ขนมไหว้พระจันทร์ขนาดประมาณ 166 กรัมหนึ่งชิ้น ให้พลังงานราว 614 ถึง 772 กิโลแคลอรี กรมอนามัยเทียบว่ามากกว่าอาหารจานเดียวหนึ่งจานอย่างข้าวผัดหมู ผัดไทย ข้าวกะเพราไก่ไข่ดาว หรือผัดซีอิ๊ว

ถ้าตัดขนมชิ้นนั้นออกเป็น 6 ส่วน แต่ละส่วนยังให้พลังงานราว 96 ถึง 120 กิโลแคลอรี ซึ่งไม่น้อยสำหรับขนมคำเดียว ถ้าอยากเทียบพลังงานของอาหารไทยจานอื่นในบ้าน ดูได้ที่ตารางแคลอรี่อาหารไทย ซึ่งเป็นค่าประมาณเช่นกัน

เรื่องน้ำตาล ขนมไหว้พระจันทร์เป็นขนมที่มีน้ำตาลสูง ถ้ากินในวันเดียวกับชาเย็นหรือน้ำอัดลม น้ำตาลรวมทั้งวันจะเกินคำแนะนำได้ง่าย รายละเอียดว่าวันหนึ่งควรได้น้ำตาลไม่เกินเท่าไร อยู่ในน้ำตาลต่อวันควรกินเท่าไร

แบ่งกินอย่างไรให้พอดี

คำแนะนำของกรมอนามัยมีสามข้อหลัก คือไม่กินหมดชิ้นในวันเดียว ถ้ากินขนมไหว้พระจันทร์แล้วให้งดขนมและเครื่องดื่มหวานอื่นในวันนั้น และกินคู่กับเครื่องดื่มที่ไม่หวาน

วิธีที่ใช้ได้จริงในบ้าน

1. ตัดขนมเป็น 6 ถึง 8 ชิ้นตั้งแต่เปิดกล่อง ใช้มีดคมที่จุ่มน้ำร้อนแล้วเช็ดแห้ง จะตัดผ่านไข่แดงได้เรียบ
2. วางบนจานเล็ก คนละหนึ่งชิ้น แทนการวางทั้งลูกให้หยิบเอง
3. ชงชาร้อนไม่ใส่น้ำตาลกินคู่ เช่น ชาอูหลง ชาผู่เอ๋อ หรือชาเขียว รสฝาดของชาช่วยตัดความหวาน ตัวเลือกชาอื่นๆ ดูชาสมุนไพร
4. เก็บชิ้นที่เหลือกลับในกล่องปิดสนิททันที

ใครควรระวังเป็นพิเศษ

ขนมที่ทั้งหวานและมันสูงแบบนี้ ควรระวังมากขึ้นในคนที่ต้องคุมน้ำตาลหรือน้ำหนักตามคำแนะนำของแพทย์ เด็กเล็กที่กินขนมชิ้นใหญ่แทนอาหารมื้อหลัก และผู้สูงอายุที่กินอาหารมื้อหลักได้น้อยอยู่แล้ว สำหรับกลุ่มเหล่านี้ ชิ้นเล็กหนึ่งชิ้นที่กินพร้อมชาไม่หวาน เพียงพอสำหรับการร่วมเทศกาล

เลือกซื้อให้ได้ขนมที่ดี

ดูอะไร	ควรเห็น	ควรเลี่ยง
ฉลาก	วันผลิต วันหมดอายุ ชื่อผู้ผลิต ส่วนประกอบ	ไม่มีวันที่ หรือวันที่ลบเลือน
บรรจุภัณฑ์	ปิดผนึกสนิท ซองกันชื้นไม่ฉีก	ถุงฉีก โป่งพอง หรือมีหยดน้ำข้างใน
ผิวขนม	สีน้ำตาลทองสม่ำเสมอ ลายคมชัด	มีจุดขาว เขียว หรือดำคล้ายรา
กลิ่น (ถ้าเปิดดูได้)	หอมเนย หอมไส้	กลิ่นหืน เปรี้ยว หรืออับ
เวลาซื้อ	ใกล้วันไหว้ พอให้กินทันก่อนหมดอายุ	ซื้อเร็วเกินไปแล้วเก็บนาน

ถ้าซื้อเป็นของขวัญ ให้ดูวันหมดอายุเผื่อเวลาที่ผู้รับจะเปิดกินด้วย ขนมที่เหลืออายุสั้นเกินไปเมื่อถึงมือผู้รับ มักถูกกินไม่ทัน

เก็บรักษาและสัญญาณว่าไม่ควรกินต่อ

ฉลากอาหารมีวันที่สองแบบ GOV.UK อธิบายว่า วันที่ "ควรบริโภคก่อน" (best before) เป็นเรื่องคุณภาพ ขนมยังกินได้หลังวันนั้นแต่รสและเนื้ออาจไม่ดีเท่าเดิม ส่วนวันที่ "หมดอายุ" หรือ "ใช้ก่อน" (use by) เป็นเรื่องความปลอดภัย ไม่ควรกินหลังวันนั้น ไม่ว่าหน้าตาจะดูดีแค่ไหน หน่วยงานเดียวกันยังแนะนำให้สังเกตด้วยตาเสมอแม้ยังไม่ถึงวัน เช่น ราที่มองเห็นได้

กรมอนามัยให้หลักง่ายๆ สำหรับขนมไหว้พระจันทร์ คือดูวันผลิตหรือวันหมดอายุก่อนกิน และถ้ากลิ่นหรือสีของขนมเปลี่ยนไป ให้งดกินทันที

ชนิดขนม	เก็บที่ไหน	ข้อสังเกต
แบบอบดั้งเดิม ยังไม่เปิดซอง	ที่แห้งและเย็น พ้นแดด	ทำตามวันที่และคำแนะนำบนฉลาก
แบบอบ เปิดแล้วหรือตัดแล้ว	กล่องปิดสนิท ถ้าอากาศร้อนชื้นให้เข้าตู้เย็น	ผิวจะแข็งขึ้นในตู้เย็น พักที่อุณหภูมิห้องก่อนกิน
แบบเปลือกนุ่ม ไม่อบ หรือไส้ครีม	ตู้เย็นตามฉลาก	อายุสั้นกว่าแบบอบมาก

อยากลองทำเองที่บ้าน สูตรขนาดเล็ก 8 ลูก

ทำเองมีข้อดีตรงที่คุมขนาดได้ ทำลูกละ 50 กรัมแทนลูกใหญ่ และเลือกไส้ที่หวานน้อยได้ สูตรนี้ใช้ไส้สำเร็จรูปเพื่อให้มือใหม่ทำได้ในบ่ายเดียว ปริมาณเป็นจุดตั้งต้น ปรับได้ตามแป้งและไส้ที่ใช้

ส่วนผสม	ปริมาณ (8 ลูก ลูกละประมาณ 50 กรัม)
แป้งเค้กหรือแป้งอเนกประสงค์	70 กรัม
น้ำเชื่อมสีทอง (golden syrup)	50 กรัม
น้ำมันพืช	18 กรัม
น้ำด่าง (สำหรับทำขนมไหว้พระจันทร์)	1/4 ช้อนชา
ไส้ถั่วกวนหรือไส้เม็ดบัวสำเร็จ	280 กรัม (ลูกละ 35 กรัม)
ไข่แดงสำหรับทาหน้า	1 ฟอง ผสมน้ำ 1 ช้อนชา
พิมพ์ขนมไหว้พระจันทร์ขนาด 50 กรัม	1 อัน

ขั้นตอน	สิ่งที่ทำ	เวลา
1	ผสมน้ำเชื่อม น้ำมัน และน้ำด่างให้เข้ากัน ใส่แป้ง คนจนเป็นก้อนนุ่ม	5 นาที
2	ห่อพลาสติก พักแป้ง	1 ถึง 2 ชั่วโมง
3	แบ่งไส้ลูกละ 35 กรัม ปั้นกลม แบ่งแป้งลูกละประมาณ 17 กรัม	10 นาที
4	แผ่แป้งบาง ห่อไส้ ปิดรอยต่อให้สนิท กดลงพิมพ์	15 นาที
5	อบที่ 180 องศาเซลเซียส	5 นาที
6	เอาออก พักให้อุ่น ทาไข่แดงบางๆ เฉพาะลาย	5 นาที
7	อบต่อจนผิวเป็นสีน้ำตาลทอง	10 ถึง 12 นาที
8	พักให้เย็นสนิท ใส่กล่องปิด	1 ถึง 2 วัน

อย่าข้ามขั้นตอนที่ 8 ขนมที่เพิ่งอบผิวจะแข็งและแห้ง หลังพักในกล่องปิดหนึ่งถึงสองวัน น้ำมันจากไส้จะซึมกลับมาที่ผิว ผิวจะนุ่มและมันวาวขึ้น

ถ้าพลาดตรงนี้แก้ยังไง

ปัญหา	สาเหตุที่น่าจะเป็น	วิธีแก้
ลายไม่ชัด ลบเลือน	ทาไข่หนาเกิน หรือแป้งนิ่มเกิน	ทาไข่บางมาก ใช้พู่กันซับส่วนเกิน พักแป้งให้นานขึ้น
ขนมแตกด้านข้างตอนอบ	ห่อไม่สนิท หรือแป้งบางไม่เท่ากัน	บีบรอยต่อให้แน่น แผ่แป้งให้หนาเท่ากันทั้งแผ่น
ผิวแข็งไม่นุ่ม	ยังไม่ได้พักให้น้ำมันกลับสู่ผิว	พักในกล่องปิดสนิทอีกหนึ่งวัน
แป้งติดพิมพ์	ไม่ได้โรยแป้งในพิมพ์	โรยแป้งบางๆ แล้วเคาะส่วนเกินออกก่อนกดทุกครั้ง
สีผิวซีด	อบไม่พอ หรือไม่ได้ทาไข่	อบต่อทีละ 2 นาที ดูสีจนได้น้ำตาลทอง

ขนมทำเองไม่มีวันหมดอายุพิมพ์ไว้ให้ดู ให้เขียนวันที่อบไว้บนกล่อง และใช้หลักเดียวกับข้างบน ถ้ากลิ่นหรือสีเปลี่ยน หรือเห็นรา ให้ทิ้ง ขนมทำเองที่ไม่มีสารกันเสีย ควรกินให้หมดเร็วกว่าขนมที่ซื้อจากร้าน

ของไหว้ชุดเดียวกันในเทศกาล

ในโต๊ะไหว้พระจันทร์ นอกจากขนม มักมีผลไม้ทรงกลม ชา และเทียนหรือธูป ถ้าในบ้านคุ้นกับการจัดของไหว้ช่วงตรุษจีนอยู่แล้ว หลักการจัดคล้ายกันในเรื่องจำนวนและความหมายของผลไม้ ดูตัวอย่างการจัดของไหว้ได้ที่ของไหว้ตรุษจีน ผลไม้บนโต๊ะไหว้ยังช่วยให้มีของหวานจากธรรมชาติไว้กินคู่ แทนการกินขนมหลายชิ้น

ถ้าได้ขนมมาหลายกล่อง

ช่วงเทศกาล บ้านเดียวได้ขนมมาหลายกล่องจากหลายคนเป็นเรื่องปกติ วิธีจัดการที่ไม่ต้องฝืนกิน

1. เรียงกล่องตามวันหมดอายุ กล่องที่หมดก่อนเปิดก่อน
2. กล่องที่ยังไม่เปิดและวันหมดอายุยังไกล ส่งต่อให้คนที่อยากกินในเวลาที่ยังเหลืออายุพอ
3. ตัดลูกที่เปิดแล้วเป็นชิ้นเล็ก วางในกล่องปิดสนิท กินวันละชิ้นเล็กกับชาร้อน
4. ทิ้งชิ้นที่มีกลิ่นหรือสีเปลี่ยนโดยไม่ลังเล

ขนมไหว้พระจันทร์เป็นของเทศกาลที่ตั้งใจให้แบ่งกันกิน การตัดเป็นชิ้นเล็กแล้วกินพร้อมคนในบ้าน ตรงกับความหมายของมันมากกว่าการกินหมดลูกคนเดียว