อ่างล้างหน้าตัน น้ำลงช้า แก้เองตั้งแต่จุกสะดือถึงท่อใต้อ่าง

อ่างล้างหน้าที่น้ำลงช้าจนขังเป็นแอ่งตอนแปรงฟัน มีของอุดอยู่ใกล้กว่าที่คิด เกือบทุกครั้งคือก้อนผมที่พันรอบก้านจุกสะดือ เคลือบด้วยคราบสบู่ ยาสีฟัน และครีมโกนหนวดจนเป็นก้อนเหนียว อยู่ห่างจากปากสะดือไม่ถึงคืบ

เพราะเหตุนี้ ลำดับที่ได้ผลจึงเริ่มจากจุดใกล้ไปไกล ถอดจุก ดึงผม ล้างรูน้ำล้น ปั๊ม แล้วค่อยถอดท่อใต้อ่าง ทั้งหมดทำได้ด้วยมือและเครื่องมือราคาไม่กี่สิบบาท ส่วนน้ำยาล้างท่อแรงๆ เก็บไว้เป็นทางเลือกท้ายสุด หรือไม่ใช้เลยก็ได้

ดูอาการก่อน ตันตรงไหน

อาการ	ตำแหน่งที่น่าจะอุด	เริ่มที่
อ่างเดียวน้ำลงช้า ค่อยๆ แย่ลงเป็นสัปดาห์	จุกสะดือหรือท่อดักกลิ่นใต้อ่าง	ขั้นที่ 1
น้ำลงช้าและมีกลิ่นเหม็นเปรี้ยว	คราบเมือกที่ก้านจุกและในรูน้ำล้น	ขั้นที่ 1 และ 2
ตันทันทีหลังของหล่น เช่นฝาหลอดยา ต่างหู	ท่อดักกลิ่น	ขั้นที่ 4
อ่างล้างหน้า ท่อพื้น และชักโครกน้ำลงช้าพร้อมกัน	ท่อรวมหรือท่อในผนัง	เรียกช่าง
เปิดน้ำอ่างแล้วน้ำผุดขึ้นที่ท่อพื้น	ท่อรวมใต้พื้น	เรียกช่าง

ถ้าเป็นสองแถวสุดท้าย ปัญหาเกินระดับอ่างแล้ว วิธีไล่หาท่อตันในภาพรวมของบ้านดูได้ที่ ท่อตันแก้ยังไง

อุปกรณ์ที่ควรเตรียม

• ถุงมือยาง และถุงขยะใบเล็กสำหรับก้อนผม
• ไม้ดึงผมพลาสติกแบบมีหนามเกี่ยว ราคาหลักสิบบาท ยาวราว 50 ซม.
• ลูกยางปั๊มขนาดเล็กแบบถ้วยแบน สำหรับอ่างล้างหน้าโดยเฉพาะ ไม่ใช่แบบที่มีปีกยื่นสำหรับชักโครก
• ผ้าเก่าหรือเทปสำหรับอุดรูน้ำล้น
• ถังเล็กหรือกะละมังรองใต้อ่าง
• ประแจคอม้าหรือคีมคอม้า สำหรับท่อดักกลิ่นที่ขันแน่น
• แปรงล้างขวดขนาดเล็ก

ขั้นที่ 1 ถอดจุกสะดือป๊อปอัป ดึงผมออก (10 นาที)

อ่างล้างหน้าส่วนใหญ่ใช้จุกป๊อปอัป ซึ่งมีสองแบบหลัก แบบกดเปิดปิดด้วยนิ้วบนตัวจุก และแบบมีก้านดึงอยู่หลังก๊อกที่ต่อกับคานใต้อ่าง

แบบกดด้วยนิ้ว

1. กดให้จุกอยู่ในตำแหน่งเปิด
2. จับหัวจุกหมุนทวนเข็มนาฬิกา ส่วนใหญ่จะคลายออกจากแกนเกลียว ยกขึ้นมาได้ทั้งชิ้น
3. ถ้าหมุนไม่ออก ยกขึ้นตรงๆ ดู บางรุ่นแค่เสียบอยู่

แบบมีก้านดึงหลังก๊อก

1. มองใต้อ่าง จะเห็นคานโลหะแนวนอนเสียบเข้าข้างท่อสะดือ ยึดด้วยน็อตตัวเล็ก
2. รองถังไว้ คลายน็อตนั้นด้วยมือ ดึงคานออกจากท่อเล็กน้อย
3. กลับขึ้นมาด้านบน ดึงจุกขึ้นได้แล้ว

พอจุกขึ้นมา คุณจะเห็นก้อนผมพันอยู่ที่ก้านและครีบด้านล่าง ดึงออกด้วยมือที่ใส่ถุงมือ แล้วสอดไม้ดึงผมลงไปในปากสะดือ หมุนแล้วดึงขึ้นช้าๆ 2 ถึง 3 รอบ ขัดก้านจุกด้วยแปรงกับน้ำยาล้างจาน ประกอบกลับในลำดับย้อน แล้วเปิดน้ำอุ่นไล่ 1 นาที

อ่างที่น้ำลงช้าเพราะผมล้วนๆ จะหายตั้งแต่ขั้นนี้

ขั้นที่ 2 รูน้ำล้น จุดที่ทั้งเหม็นและทำให้ปั๊มไม่ได้ผล (5 นาที)

รูน้ำล้นคือรูเล็กๆ ที่ผนังด้านในใกล้ขอบอ่าง ด้านหลังเป็นช่องที่ต่อลงไปสมทบกับท่อสะดือ ช่องนี้เป็นที่สะสมเมือกจากน้ำที่กระเซ็นเข้าไป และเป็นสาเหตุของกลิ่นเหม็นเปรี้ยวที่ไม่หายแม้ล้างอ่างทุกวัน

1. ใช้แปรงล้างขวดขนาดเล็กชุบน้ำยาล้างจาน สอดเข้ารูน้ำล้นแล้วขัดไปกลับ
2. เทน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานเข้ารูน้ำล้นช้าๆ ราว 1 แก้ว
3. ตามด้วยน้ำอุ่นเปล่าอีก 1 แก้ว

ขั้นที่ 3 ลูกยางปั๊ม ใช้ให้ถูกวิธี (5 นาที)

การปั๊มอ่างล้างหน้าไม่ได้ผลบ่อยๆ เพราะลืมอุดรูน้ำล้น แรงดันจากลูกยางเลยรั่วออกทางรูนั้นแทนที่จะดันก้อนที่อุด

1. ถอดจุกป๊อปอัปออกก่อน ถ้าทำขั้นที่ 1 แล้วยังไม่ประกอบก็ดี
2. อุดรูน้ำล้นด้วยผ้าเปียกชุบน้ำบิดหมาด กดแน่นด้วยนิ้ว หรือแปะเทปกันน้ำ
3. เติมน้ำในอ่างให้ท่วมขอบลูกยางราว 2 ถึง 3 ซม. ลูกยางต้องดันน้ำ ไม่ใช่ดันอากาศ
4. ครอบลูกยางให้ปิดสะดือสนิท กดลงแล้วดึงขึ้นแรงๆ 15 ถึง 20 ครั้ง โดยไม่ยกลูกยางพ้นผิวน้ำ
5. ยกออก ดูว่าน้ำลงเร็วขึ้นหรือไม่ ทำซ้ำได้ 2 ถึง 3 รอบ

ถ้าปั๊มแล้วน้ำลงทันที เปิดน้ำอุ่นไล่ต่ออีก 1 นาที ถ้าไม่ดีขึ้นเลย ไปขั้นที่ 4

ขั้นที่ 4 ถอดท่อดักกลิ่นใต้อ่าง (15 ถึง 20 นาที)

ท่อดักกลิ่นคือท่อส่วนโค้งหรือกระบอกใต้อ่างที่กักน้ำไว้กันกลิ่นจากท่อระบายย้อนขึ้นมา ตรงนี้ผม ยาสีฟัน และของชิ้นเล็กไปติดเป็นก้อน อ่างล้างหน้าในบ้านไทยมีสองแบบที่เจอบ่อย

แบบ	หน้าตา	ถอดยังไง
ท่อโค้งรูปตัว P	ท่อโค้งเป็นรูปตัว U ต่อเข้าผนัง	คลายน็อตเกลียวสองตัวที่หัวและท้ายโค้ง ดึงส่วนโค้งออก
ท่อแบบกระปุก (Bottle trap)	กระบอกตรงทรงกระปุกใต้สะดือ ต่อท่อออกด้านข้าง	หมุนฝาก้นกระปุกทวนเข็มนาฬิกา ถอดออกล้างได้เลย

1. วางถังหรือกะละมังใต้ท่อ ปูผ้าเก่ารองพื้นตู้
2. ถ้ายังมีน้ำขังในอ่าง ตักออกให้มากที่สุดก่อน
3. คลายน็อตหรือฝากระปุกด้วยมือก่อน ถ้าแน่นค่อยใช้ประแจคอม้า หุ้มผ้าไว้ที่ปากประแจกันรอยบนท่อชุบโครเมียม
4. เทน้ำและเศษในท่อลงถัง ใช้แปรงล้างขวดขัดด้านในท่อ ดึงก้อนผมและเมือกออก
5. ตรวจแหวนยางหรือแหวนรองในข้อต่อ ว่าอยู่ในตำแหน่งเดิมและไม่ฉีกขาด
6. ประกอบกลับ ขันด้วยมือให้แน่น แล้วขันเพิ่มด้วยประแจอีกไม่เกินหนึ่งในสี่รอบ ท่อพลาสติกขันแรงเกินแล้วเกลียวร้าว
7. เปิดน้ำเต็มอ่าง แล้วปล่อยลงทีเดียว ดูใต้อ่างด้วยกระดาษทิชชูแห้งลูบตามข้อต่อ ถ้ากระดาษเปียก ขันเพิ่มเล็กน้อย

ต่างหูหรือแหวนที่หล่นลงสะดือ ส่วนใหญ่ยังค้างอยู่ในท่อดักกลิ่น อย่าเปิดน้ำไล่ ปิดก๊อกทันที แล้วถอดท่อดักกลิ่นตามขั้นนี้ จะเจอของอยู่ในน้ำที่ก้นโค้ง

ถ้าถอดท่อดักกลิ่นแล้วท่อโล่ง แต่ยังน้ำลงช้า แปลว่าอุดอยู่ในท่อที่เข้าผนัง ใช้งูเหล็กเส้นเล็กสอดเข้าท่อที่ผนังโดยตรงได้ระยะหนึ่ง ถ้ายังไม่ผ่านให้เรียกช่าง

น้ำยาล้างท่อ ทำไมเราไม่แนะนำเป็นทางแรก

น้ำยาและผงล้างท่อชนิดโซดาไฟ มีโซเดียมไฮดรอกไซด์เป็นสารหลัก ทำงานโดยกัดสลายผมและไขมัน แต่ก็กัดผิวหนังได้แบบเดียวกัน MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าการสัมผัสสารนี้ทำให้ผิวไหม้รุนแรง ถ้าโดนตาทำให้สูญเสียการมองเห็นได้ และการกลืนทำให้ทางเดินอาหารไหม้

ปัญหาในทางปฏิบัติคือ ถ้าน้ำยาไม่ทะลวงก้อนที่อุดได้ น้ำในอ่างจะกลายเป็นน้ำผสมโซดาไฟที่ขังอยู่ และขั้นต่อไปที่เราจะทำ คือปั๊มหรือถอดท่อ จะทำให้น้ำนั้นกระเด็นใส่มือและหน้า

ถ้าตัดสินใจใช้ ให้ใช้ตามฉลากเป๊ะ ใส่ถุงมือยางและแว่นตา เปิดหน้าต่าง ห้ามใช้กับอ่างที่น้ำขังเต็ม ห้ามปั๊มหรือถอดท่อหลังเทน้ำยาจนกว่าจะล้างน้ำไล่ตามเวลาบนฉลากครบแล้ว และอย่าใช้สองยี่ห้อตามกัน

ก๊อกน้ำไหลเบา ไม่เกี่ยวกับท่อตัน

บางครั้งที่บ่นว่าอ่างมีปัญหา จริงๆ คือน้ำจากก๊อกไหลอ่อนลง ไม่ใช่น้ำลงช้า หัวก๊อกส่วนใหญ่มีตะแกรงเติมอากาศ (Aerator) ที่ปลาย ทำหน้าที่ผสมอากาศเข้ากับน้ำ EPA WaterSense ระบุว่าก๊อกอ่างล้างหน้ามาตรฐานไหลได้สูงสุด 2.2 แกลลอนต่อนาที ส่วนก๊อกที่ได้ฉลาก WaterSense ไหลไม่เกิน 1.5 แกลลอนต่อนาที โดยใช้ตะแกรงเติมอากาศช่วยให้สายน้ำยังรู้สึกเต็ม

ตะแกรงนี้ตันด้วยตะกรันและเศษทรายจากท่อได้ หมุนออกด้วยมือ แช่น้ำส้มสายชู 30 นาที ขัดด้วยแปรงสีฟัน ล้างแล้วใส่กลับ วิธีจัดการตะกรันบนก๊อกโดยละเอียดดูที่ ขจัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ

กันไม่ให้ตันซ้ำ

• ปิดปากสะดือด้วยตะแกรงดักผมแบบซิลิโคนหรือสแตนเลส ถ้าคนในบ้านผมยาวและสระผมหรือหวีผมที่อ่าง
• ถอดจุกป๊อปอัปดึงผมทุกเดือน ใช้เวลา 5 นาที ดีกว่ารอให้ตันแล้วถอดท่อ
• เปิดน้ำอุ่นไล่สัก 30 วินาทีหลังโกนหนวดหรือล้างหน้าด้วยโฟมข้น
• ไม่เทน้ำมันเช็ดเครื่องสำอาง ทรายแมว หรือเศษปูนลงอ่าง
• อ่างที่ไม่ได้ใช้นาน เปิดน้ำสัปดาห์ละครั้ง น้ำในท่อดักกลิ่นจะได้ไม่แห้ง ถ้าแห้งแล้วกลิ่นท่อจะขึ้นมา ดูวิธีไล่กลิ่นจากท่อเพิ่มที่ ท่อน้ำเหม็น แก้ยังไง
• ล้างคราบรอบสะดือพร้อมรอบทำความสะอาดห้องน้ำประจำสัปดาห์ ดูลำดับงานทั้งห้องได้ที่ ทำความสะอาดห้องน้ำ

สรุปลำดับ ใช้อะไร ทำยังไง ห้ามทำ

ขั้น	ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
1 จุกสะดือ	ถุงมือ ไม้ดึงผม	ถอดจุก ดึงผม ขัดก้าน	ทิ้งก้อนผมลงชักโครก
2 รูน้ำล้น	แปรงเล็ก น้ำยาล้างจาน	ขัดและเทน้ำอุ่นไล่	ปล่อยให้เมือกสะสมเป็นเดือน
3 ปั๊ม	ลูกยางถ้วยแบน ผ้าอุดรูน้ำล้น	อุดรูน้ำล้น น้ำท่วมลูกยาง ปั๊ม 15 ถึง 20 ครั้ง	ปั๊มหลังเทน้ำยาโซดาไฟ
4 ท่อดักกลิ่น	ถัง ประแจคอม้าหุ้มผ้า	ถอด ล้าง เช็กแหวนยาง ประกอบ เช็กรั่ว	ขันท่อพลาสติกแรงเกิน
5 ท่อในผนัง	งูเหล็กเส้นเล็ก หรือช่าง	สอดเข้าท่อผนังหลังถอดท่อดักกลิ่น	ดันงูเหล็กแรงจนท่อแตก