น้ำยาล้างท่อตัน ยี่ห้อไหนดี ดูสารในฉลากก่อนดูชื่อยี่ห้อ

คำตอบตรงๆ คือให้เลือกจากสารออกฤทธิ์ที่พิมพ์อยู่บนฉลาก ไม่ใช่จากชื่อยี่ห้อ น้ำยาล้างท่อที่ขายในไทยแทบทั้งหมดมีสี่สูตร คือ โซดาไฟ กรดแรง เม็ดฟู่ และเอนไซม์หรือจุลินทรีย์ ยี่ห้อที่ต่างกันแต่สารเดียวกัน ทำงานแทบเหมือนกัน ต่างกันที่ความเข้มข้น ขนาดขวด และราคา ท่อห้องน้ำที่ตันด้วยผมใช้สูตรโซดาไฟได้ผลที่สุด ส่วนท่อที่น้ำยังไหลแต่ช้าและมีกลิ่น สูตรเอนไซม์พอ และถ้าน้ำขังเต็มอ่างไม่ลงเลย อย่าเพิ่งเทอะไรทั้งนั้น

สี่สูตรบนชั้นวาง ละลายอะไรได้บ้าง

สูตร	สารที่มักเขียนในฉลาก	ละลายได้ดี	ละลายไม่ได้	ความเสี่ยง
โซดาไฟ (ด่างแรง)	โซเดียมไฮดรอกไซด์ บางสูตรมีโซเดียมไฮโปคลอไรต์ร่วม	ผม ไขมัน สบู่ เมือก	พลาสติก เศษผ้า ทราย ของแข็ง	กัดผิวและตา ร้อนเมื่อเจอน้ำ
กรดแรง	กรดซัลฟิวริก หรือกรดไฮโดรคลอริกเข้มข้น	ผม กระดาษ เศษอาหาร คราบสะสมหนา	ของแข็ง	อันตรายสูงสุด ไอระเหยแรง ทำลายท่อเหล็กเก่า
เม็ดฟู่หรือผงฟู่	โซเดียมไบคาร์บอเนต กรดซิตริก บางสูตรมีโซดาไฟ	เมือกบางๆ กลิ่น	ก้อนผมที่อุดสนิท	ต่ำถึงปานกลาง ขึ้นกับว่ามีโซดาไฟไหม
เอนไซม์หรือจุลินทรีย์	เอนไซม์ย่อยโปรตีนและไขมัน แบคทีเรียชนิดที่ระบุ	ฟิล์มไขมันและเมือกที่สะสมช้าๆ	ตันสนิทแบบฉับพลัน	ต่ำ แต่ต้องใช้เวลาข้ามคืน

สองสูตรแรกคือ "ตัวแก้ตัน" สองสูตรหลังคือ "ตัวดูแลท่อ" คนส่วนใหญ่ซื้อผิดฝั่ง ซื้อเอนไซม์มาแก้ท่อที่ตันสนิทแล้วผิดหวัง หรือซื้อกรดแรงมาไล่กลิ่นท่อ ซึ่งเกินจำเป็นและเสี่ยงโดยไม่มีเหตุ

อ่านฉลากสามบรรทัดนี้ก่อนหยิบใส่ตะกร้า

ไม่ต้องอ่านทั้งขวด ดูแค่สามจุด

1. สารออกฤทธิ์ หาคำว่า โซเดียมไฮดรอกไซด์ (sodium hydroxide) กรดซัลฟิวริก (sulfuric acid) หรือคำว่า enzyme ในส่วนส่วนประกอบ ถ้าฉลากภาษาไทยไม่บอก ให้ดูฉลากภาษาอังกฤษด้านหลัง
2. ใช้กับท่อชนิดไหน ฉลากที่ดีจะเขียนว่าใช้กับท่อพีวีซีได้ หรือห้ามใช้กับท่อโลหะบางชนิด ห้ามใช้กับโถชักโครก ห้ามใช้กับระบบบ่อเกรอะ
3. ปริมาณและเวลา เช่น เท 250 มิลลิลิตร ทิ้ง 15 ถึง 30 นาที แล้วเปิดน้ำตาม ค่าเวลานี้สำคัญ ทิ้งนานกว่านั้นไม่ได้ผลดีขึ้น แต่เพิ่มโอกาสที่น้ำยาจะไปกัดข้อต่อ

ถ้าขวดไหนไม่บอกสารออกฤทธิ์เลย หรือบอกแค่ว่า "สูตรเข้มข้นพิเศษ" ให้ข้าม เพราะเราไม่รู้ว่าจะต้องปฐมพยาบาลอย่างไรถ้ากระเด็นเข้าตา และถ้าต้องเรียกช่างต่อ เราก็บอกช่างไม่ได้ว่าในท่อมีอะไร

จับคู่สูตรกับจุดที่ตัน

จุดที่ตัน	ต้นเหตุที่พบบ่อย	สูตรที่ได้ผล	ทำอะไรก่อนเทน้ำยา
ท่อพื้นห้องอาบน้ำ	ผม สบู่	โซดาไฟชนิดเจลหนืด	ยกตะแกรงดึงผมที่มองเห็นออก
อ่างล้างหน้า	ผม ยาสีฟัน เมือก	โซดาไฟชนิดเจล	ถอดจุกสะดือ ล้างรอบจุก
อ่างล้างจาน	ไขมัน เศษอาหาร	โซดาไฟ หรือเอนไซม์ถ้ายังไหล	ล้างบ่อดักไขมัน ถอดท่อใต้อ่าง
ท่อทิ้งเครื่องซักผ้า	ใยผ้า ผงซักฟอก	ไม่ค่อยได้ผลกับน้ำยา	ล้างตะแกรงและใช้สายสปริง
โถชักโครก	กระดาษ ทิชชู่เปียก	ใช้น้ำยาเฉพาะที่ฉลากระบุว่าใช้กับโถ	ใช้ไม้ปั๊มก่อนเสมอ
ไหลช้า มีกลิ่น ไม่ตันสนิท	ฟิล์มเมือกในท่อ	เอนไซม์ข้ามคืน	ราดน้ำร้อนจากก๊อกล้างก่อน

ชนิดเจลหนืดเหมาะกับท่อพื้นและท่ออ่าง เพราะน้ำหนักทำให้ไหลลงไปเกาะก้อนผมได้ แม้มีน้ำค้างอยู่บ้าง ชนิดเกล็ดหรือผงเหมาะกับท่อที่แห้ง ส่วนอ่างล้างจานที่ตันด้วยไขมัน น้ำยาช่วยได้ระยะสั้น ไขมันจะกลับมาเกาะใหม่ภายในไม่กี่สัปดาห์ถ้ายังเทน้ำมันลงอ่าง วิธีจัดการท่อครัวแบบเต็มอยู่ในอ่างล้างจานตัน

เบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชู ได้ผลแค่ไหน

สูตรบ้านๆ ที่เห็นในคลิปคือเทเบกกิ้งโซดาครึ่งถ้วย ตามด้วยน้ำส้มสายชูหนึ่งถ้วย แล้วรอให้ฟองฟู่ สิ่งที่เกิดจริงคือด่างอ่อนกับกรดอ่อนหักล้างกันเอง ได้น้ำ เกลือ และก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ฟองช่วยเขย่าเมือกบางๆ ที่ปากท่อให้หลุด และช่วยเรื่องกลิ่นได้บ้าง แต่ไม่มีฤทธิ์พอจะละลายก้อนผมที่พันแน่นหรือไขมันที่แข็งตัวแล้ว

สถานการณ์	เบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชู	ใช้อะไรแทน
ท่อไหลช้าลงนิดหน่อย มีกลิ่น	ช่วยได้ ทำเดือนละครั้ง
ท่อพื้นห้องอาบน้ำตันด้วยผม	ไม่พอ	ดึงผมออก หรือโซดาไฟชนิดเจล
อ่างล้างจานตันด้วยไขมัน	ไม่พอ	ถอดท่อใต้อ่าง ล้างบ่อดักไขมัน
เพิ่งเทน้ำยาเคมีลงไป	ห้ามเท	เปิดน้ำล้างให้หมดก่อน

ข้อดีของสูตรนี้คือปลอดภัยกับท่อพีวีซีและบ่อเกรอะ จึงใช้เป็นงานดูแลประจำได้ แต่อย่าเทน้ำส้มสายชูลงท่อที่เพิ่งใช้น้ำยาฟอกขาวหรือน้ำยาล้างท่อที่มีโซเดียมไฮโปคลอไรต์ เหตุผลอยู่ในกล่องเตือนข้างล่าง

เมื่อไรไม่ควรใช้น้ำยาเลย

มีหลายสถานการณ์ที่น้ำยาทำให้เรื่องแย่ลง

• น้ำขังเต็มอ่างไม่ลงเลย น้ำยาจะเจือจางและค้างอยู่ในอ่าง ถ้าเราหรือช่างต้องปั๊มหรือถอดท่อต่อ จะโดนน้ำยาแน่นอน
• สงสัยว่ามีของแข็งตกลงไป เช่น ฝาขวด แหวน ของเล่น น้ำยาไม่ละลายของพวกนี้ ต้องถอดท่อใต้อ่าง
• ตันหลายจุดพร้อมกัน หรือน้ำผุดขึ้นท่ออื่น ปัญหาอยู่ที่ท่อรวมหรือบ่อพัก ลำดับการตัดสินใจอยู่ในท่อตันแก้เองได้แค่ไหน
• เพิ่งเทน้ำยาสูตรอื่นลงไปภายในวันเดียวกัน
• ท่อเหล็กอาบสังกะสีเก่าในบ้านอายุหลายสิบปี กรดแรงเร่งให้ผุรั่ว

ถ้าเข้าข้อใดข้อหนึ่ง ให้เริ่มที่เครื่องมือ ไม้ถูกลม ถอดท่อดักกลิ่นใต้อ่าง หรือสายสปริง แบบที่ทำทีละขั้นในอ่างล้างหน้าตัน แก้เองตั้งแต่จุกสะดือ

วิธีเทให้ได้ผลและไม่กระเด็น

ใช้กับท่อที่น้ำยังลงได้บ้าง หรือมีน้ำค้างไม่เกินระดับรูท่อ

1. ใส่ถุงมือยางยาว แว่นตาหรือแว่นสายตาก็ยังดีกว่าไม่มี เปิดหน้าต่างหรือพัดลมดูดอากาศ (1 นาที)
2. ตักน้ำที่ค้างในอ่างออกให้มากที่สุด (3 นาที)
3. เทน้ำยาช้าๆ ตรงรูท่อ ปริมาณตามฉลาก ห้ามก้มหน้าเหนือท่อ (1 นาที)
4. ปิดฝาขวดทันที แล้วเก็บขึ้นที่สูงก่อนทำอย่างอื่น
5. รอตามเวลาบนฉลาก ปกติ 15 ถึง 30 นาที อย่าใช้อ่างในระหว่างนั้น และติดกระดาษแปะไว้ให้คนในบ้านรู้
6. เปิดน้ำก๊อกธรรมดาไหลตามราว 1 ถึง 2 นาที ถ้าฉลากให้ใช้น้ำร้อน ใช้น้ำร้อนจากเครื่องทำน้ำอุ่น ไม่ใช่น้ำเดือด
7. ถ้ายังไม่ลง ทำซ้ำได้อีกครั้งเดียวตามที่ฉลากอนุญาต แล้วเปลี่ยนไปใช้เครื่องมือ

สูตรโซดาไฟเกิดความร้อนเมื่อเจอน้ำ ถ้าเทเกล็ดโซดาไฟลงท่อแล้วราดน้ำเดือดตาม น้ำยาจะเดือดพุ่งกลับขึ้นมาได้ ทำตามฉลากเท่านั้น

โดนน้ำยาแล้วต้องทำอะไร

MedlinePlus ระบุว่าโซเดียมไฮดรอกไซด์ในน้ำยาล้างท่อเป็นสารพิษ และให้ปฐมพยาบาลดังนี้

• โดนผิวหรือเข้าตา ล้างด้วยน้ำปริมาณมาก อย่างน้อยราว 2 ลิตร นานอย่างน้อย 15 นาที ใช้น้ำก๊อกไหลผ่าน ถอดเสื้อผ้าที่เปื้อนออก
• ห้ามใช้น้ำส้มสายชูหรือน้ำมะนาวมาล้างหรือ "ทำให้เป็นกลาง" เพราะทำให้แผลไหม้รุนแรงขึ้น
• ถ้ากลืนเข้าไป ห้ามทำให้อาเจียน ให้ดื่มน้ำหรือนมทันทีถ้ายังกลืนได้ปกติ แล้วไปโรงพยาบาล
• นำขวดน้ำยาไปด้วย เพื่อให้แพทย์เห็นสารและความเข้มข้น

สูตรกรดก็ใช้หลักเดียวกัน MedlinePlus ให้ล้างผิวหรือตาที่โดนกรดซัลฟิวริกด้วยน้ำปริมาณมากอย่างน้อย 15 นาที ถ้าสูดไอเข้าไป ให้ออกไปที่อากาศถ่ายเท ในไทยโทรสายด่วนศูนย์พิษวิทยาโรงพยาบาลรามาธิบดี 1367 หรือเรียกรถพยาบาล 1669 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

ซื้อขวดไหนติดบ้านไว้ดี

บ้านส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องมีน้ำยาหลายขวด และไม่ควรมีกรดแรงติดบ้านเลยถ้าไม่ได้ใช้เป็นประจำ

บ้านแบบไหน	ควรมี	ไม่จำเป็น
คอนโดหรือบ้านเล็ก ผมยาวหลายคน	โซดาไฟชนิดเจล 1 ขวด ไม้เกี่ยวผมพลาสติก	กรดแรง
บ้านทำอาหารบ่อย	เอนไซม์สำหรับดูแลท่อครัว ถังเก็บน้ำมันใช้แล้ว	โซดาไฟเกล็ดถุงใหญ่
บ้านมีเด็กเล็ก	เครื่องมือเป็นหลัก น้ำยาขวดเล็กที่มีฝากันเด็กเปิด	น้ำยาทุกชนิดที่ไม่มีฝาล็อก
บ้านใช้บ่อเกรอะ	สายสปริง เอนไซม์	น้ำยาเคมีใช้เป็นประจำ

ขวดที่มีฝาล็อกแบบกดแล้วหมุนช่วยได้มากในบ้านที่มีเด็ก และเก็บน้ำยาไว้ในตู้สูง ห่างจากน้ำยาฟอกขาวและน้ำยาล้างห้องน้ำสูตรกรด ถ้าขวดล้มในตู้แล้วรั่วผสมกัน ไอที่ออกมาเป็นอันตราย

ทำให้ท่อไม่ต้องพึ่งน้ำยาอีก

น้ำยาที่ดีที่สุดคือขวดที่ไม่ต้องเปิด ต้นเหตุตันซ้ำมักเป็นของที่เราเทลงไปเองทุกวัน

• ไขมัน ตามข้อมูลของ Clemson Cooperative Extension ไขมันและน้ำมันที่เทลงอ่างจะแข็งตัวสะสมในท่อ และน้ำร้อนกับน้ำยาล้างจานไม่ได้กำจัดมัน แค่พาไปแข็งตัวใหม่ไกลออกไป ให้เช็ดกระทะด้วยกระดาษก่อนล้าง และเทน้ำมันใช้แล้วใส่ขวดหรือกระป๋องปิดฝาทิ้งเป็นขยะ
• ผม ใส่ตะแกรงดักผมที่ท่อพื้นห้องอาบน้ำ ราคาไม่กี่สิบบาท ล้างตะแกรงสัปดาห์ละครั้ง
• เศษอาหาร ใส่ตะแกรงที่อ่างล้างจาน เทเศษลงถังขยะเปียกทุกวัน
• กลิ่นท่อ ส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากท่อตัน แต่มาจากน้ำในท่อดักกลิ่นแห้งหรือเมือกที่ปากท่อ วิธีแก้แบบไม่ใช้สารแรงอยู่ในดับกลิ่นท่อระบายน้ำ

ถ้าบ้านไหนต้องเทน้ำยาล้างท่อทุกเดือน แปลว่าท่อนั้นมีปัญหาโครงสร้าง เช่น ความลาดไม่พอ ข้องอมาก หรือบ่อดักไขมันเต็ม ให้ช่างประปาส่องท่อหรือดูบ่อพัก แล้วถามตรงๆ ว่าจุดไหนที่ทำให้ตันซ้ำ ดีกว่าจ่ายค่าน้ำยาไปเรื่อยๆ