พัดลมระบายอากาศห้องน้ำ ยี่ห้อไหนดี ดูแรงลม ความดัง และท่อก่อนดูโลโก้

ถ้าถามว่ายี่ห้อไหนดี คำตอบสั้นที่สุดคือยี่ห้อไหนก็ได้ที่ให้แรงลมพอกับห้อง เสียงเบาพอให้คนในบ้านยอมเปิด และติดตั้งได้กับผนังหรือฝ้าของบ้านเรา พัดลมดูดอากาศยี่ห้อดังที่ติดผิดที่หรือต่อท่อยาวเกินไป ทำงานแย่กว่ารุ่นธรรมดาที่ติดถูก ก่อนเปิดแอปช้อปปิ้ง เราอยากให้วัดห้องน้ำและดูผนังก่อน

ทำไมห้องน้ำเราถึงต้องมีพัดลมดูดอากาศ

อาบน้ำอุ่นหนึ่งครั้ง ไอน้ำลอยไปเกาะเพดาน กระจก และยาแนวทันที ถ้าห้องไม่มีทางระบาย ความชื้นค้างเป็นชั่วโมง ขอบยาแนวเริ่มดำ เพดานยิปซัมเริ่มมีจุด และกลิ่นอับตามมา

สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) แนะนำในคู่มือเรื่องเชื้อราและความชื้นว่า ให้เปิดพัดลมห้องน้ำหรือเปิดหน้าต่างตอนอาบน้ำ และพยายามคุมความชื้นในบ้านให้ต่ำกว่า 60 เปอร์เซ็นต์ ช่วงที่เหมาะคือ 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งวัดได้ด้วยเครื่องวัดความชื้นราคาไม่แพง

บ้านไทยช่วงหน้าฝนความชื้นนอกบ้านสูงอยู่แล้ว เราจึงหวังให้ห้องน้ำแห้งเหมือนห้องแอร์ไม่ได้ เป้าหมายจริงคือไล่ไอน้ำก้อนใหญ่ที่เกิดจากการอาบน้ำออกให้เร็วที่สุด ก่อนมันจะซึมเข้าวัสดุ ใครกำลังเจอปัญหาราขึ้นแล้ว ดูวิธี กำจัดเชื้อราในบ้าน คู่กันไปด้วย

เริ่มจากผนังที่มี ไม่ใช่จากยี่ห้อ

ลักษณะห้องน้ำบอกเราได้ว่าต้องซื้อแบบไหน ก่อนจะไปเทียบยี่ห้อ

ห้องน้ำของเรา	แบบพัดลมที่ใช้ได้	งานติดตั้ง
มีหน้าต่างบานเกล็ดหรือกระจกบานเล็กติดภายนอก	แบบติดกระจกหรือติดบานเกล็ด	เจาะกระจกหรือถอดบานเกล็ดออกหนึ่งแผ่น ทำเองได้ถ้ามีช่องเดิม
มีผนังด้านนอกบ้าน แต่ไม่มีหน้าต่าง	แบบติดผนัง	เจาะผนังทะลุ ต้องใช้ช่าง และวางท่อให้ลาดออกนอกกันน้ำฝนไหลเข้า
ห้องน้ำกลางบ้าน หรือคอนโดที่ไม่มีผนังภายนอก	แบบฝังฝ้าต่อท่อ (ceiling duct)	ต่อท่อเข้าช่องระบายของอาคาร ต้องดูแบบอาคารหรือถามนิติบุคคลก่อน
ห้องน้ำมีฝ้าทึบ เพดานสูง	แบบฝังฝ้าหรือแบบติดผนังสูง	ติดใกล้ฝักบัวให้มากที่สุด

คอนโดหลายแห่งมีพัดลมหรือช่องระบายในห้องน้ำติดมาแล้ว ปัญหาที่เจอคือพัดลมเดิมเสื่อม ลมอ่อนจนไอน้ำค้าง ก่อนเปลี่ยน ให้ถอดหน้ากากดูขนาดช่อง ขนาดท่อ และตำแหน่งปลั๊กหรือสายไฟเดิม แล้วถ่ายรูปไว้ใช้เทียบตอนซื้อ จะได้ไม่ต้องรื้อฝ้าใหม่

ตัวเลขบนกล่องที่ใช้เทียบรุ่นได้จริง

แรงลม

กล่องพัดลมในไทยมักเขียนแรงลมเป็นลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง (ลบ.ม./ชม.) รุ่นนำเข้าบางรุ่นเขียนเป็น CFM (ลูกบาศก์ฟุตต่อนาที) แปลงคร่าวๆ ได้ว่า 1 CFM เท่ากับประมาณ 1.7 ลบ.ม./ชม.

ลองคิดจากปริมาตรห้อง ห้องน้ำ 2 x 2 เมตร เพดานสูง 2.5 เมตร มีอากาศ 10 ลูกบาศก์เมตร พัดลมที่เขียนว่า 100 ลบ.ม./ชม. จะเปลี่ยนอากาศในห้องได้ราว 10 รอบต่อชั่วโมง ถ้าทุกอย่างสมบูรณ์ ห้องน้ำใหญ่ขึ้นเท่าตัวก็ต้องการแรงลมมากขึ้นตามนั้น

ตัวเลขบนกล่องวัดในห้องทดสอบที่ไม่มีท่อ เวลาติดจริงลมลดลงตามความยาวท่อและจำนวนข้อศอก จึงควรเผื่อแรงลมไว้สำหรับรุ่นต่อท่อ

ความดัง

ป้ายรุ่นนำเข้าจากอเมริกาเหนือมักบอกความดังเป็นหน่วย sone ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งเงียบ คู่มือของ Building America Solution Center ระบุว่าพัดลมห้องน้ำที่เปิดเป็นช่วงๆ ควรมีความดังไม่เกิน 3 sone และค่า sone นี้มักพิมพ์อยู่บนป้ายที่ตัวเรือนพัดลม ตัวอย่างในคู่มือเป็นรุ่นที่ดัง 1.0 sone

รุ่นในไทยหลายรุ่นบอกเป็นเดซิเบล (dB) แทน ใช้เทียบในกลุ่มเดียวกันได้ เราไม่ค่อยสนใจเรื่องเสียงตอนซื้อ แต่พอติดแล้วดังหึ่งทุกครั้งที่อาบน้ำ คนในบ้านจะเริ่มปิดทิ้ง สุดท้ายห้องก็ชื้นเหมือนไม่ได้ติด

กำลังไฟและประสิทธิภาพ

ENERGY STAR ระบุว่าพัดลมระบายอากาศที่ผ่านการรับรองใช้พลังงานน้อยกว่ารุ่นทั่วไปประมาณ 48 เปอร์เซ็นต์ เงียบกว่าเพราะมอเตอร์ดีกว่า และรุ่นที่มีไฟในตัวใช้พลังงานส่วนไฟน้อยกว่าประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ เกณฑ์ของโครงการยังกำหนดความดังสูงสุดและแรงลมขั้นต่ำต่อวัตต์ด้วย

ฉลากนี้ใช้กับตลาดอเมริกาเป็นหลัก ในไทยให้ดูวัตต์บนกล่องแล้วหารแรงลม รุ่นที่ให้ลม 100 ลบ.ม./ชม. ด้วยไฟ 15 วัตต์ ประหยัดกว่ารุ่นที่ให้ลมเท่ากันด้วย 30 วัตต์ ต่อปีค่าไฟต่างกันไม่มากเพราะเปิดวันละไม่นาน แต่ตัวเลขนี้มักบอกคุณภาพมอเตอร์ไปด้วย

ลองคิดค่าไฟจริงดู บ้านสี่คน อาบน้ำวันละสี่รอบ เปิดพัดลมรอบละ 40 นาทีรวมช่วงเปิดต่อ เท่ากับวันละประมาณ 2 ชั่วโมง พัดลม 15 วัตต์ใช้ไฟวันละ 0.03 หน่วย เดือนละราว 0.9 หน่วย สมมติค่าไฟหน่วยละ 5 บาทเพื่อให้คิดง่าย ก็ตกเดือนละไม่ถึง 5 บาท ต่อให้เปิดค้างทั้งวันเพื่อไล่ความชื้นหน้าฝน 24 ชั่วโมงก็ใช้ราว 11 หน่วยต่อเดือน ค่าไฟส่วนนี้น้อยกว่าค่าซ่อมฝ้ายิปซัมที่ขึ้นราแผ่นเดียวมาก จึงไม่ต้องกลัวเปิดนาน

รายการเช็กก่อนจ่ายเงิน

ยี่ห้อที่ขายตามห้างวัสดุก่อสร้างในไทยมีทั้งญี่ปุ่น ยุโรป จีน และไทย แต่ละยี่ห้อมีรุ่นดีและรุ่นถูก เราจึงเทียบที่รุ่น ไม่ใช่ที่โลโก้

• ขนาดช่องเจาะหรือขนาดใบพัด (6, 8, 10 นิ้ว) ตรงกับช่องเดิมหรือหน้าต่าง
• แรงลมเป็นตัวเลขชัดเจน ไม่ใช่เขียนว่า "ลมแรง" เฉยๆ
• ความดังเป็น sone หรือ dB
• มีบานเกล็ดหรือแผ่นกันลมย้อน (backdraft damper) กันกลิ่นและแมลงจากท่อเข้ามาตอนปิดพัดลม
• หน้ากากถอดล้างได้โดยไม่ต้องไขน็อตหลายตัว
• มีเครื่องหมาย มอก. สำหรับเครื่องใช้ไฟฟ้า และมีศูนย์บริการหรืออะไหล่ในไทย
• รุ่นติดผนังภายนอกควรมีฝาครอบกันฝนด้านนอก

ถ้าพัดลมสองรุ่นราคาใกล้กัน เลือกรุ่นที่ให้ตัวเลขครบกว่า ผู้ผลิตที่ไม่บอกแรงลมหรือความดังมักมีเหตุผล

ติดตรงไหนในห้อง ลมถึงจะไหลผ่านจุดที่เปียก

ตำแหน่งสำคัญพอกับรุ่น พัดลมต้องดึงอากาศชื้นออก และต้องมีอากาศใหม่ไหลเข้ามาแทน

1. ติดให้ใกล้ฝักบัวหรืออ่างอาบน้ำที่สุด ไม่ติดเหนือประตู เพราะลมจะดูดอากาศแห้งจากหน้าห้องออกไปเฉยๆ
2. ติดสูง ใกล้เพดาน เพราะไอน้ำร้อนลอยขึ้นด้านบน
3. ประตูห้องน้ำควรมีช่องว่างด้านล่างหรือเกล็ดระบาย ให้อากาศเข้ามาแทน ประตูที่ปิดสนิทรอบด้านทำให้พัดลมดูดอากาศได้น้อยกว่าที่ควร
4. ถ้าต้องต่อท่อ ใช้ท่อให้สั้นที่สุด เลี่ยงข้อศอกเกินสองจุด และปลายท่อต้องออกนอกอาคาร ห้ามปล่อยลงช่องฝ้าเพราะไอน้ำจะไปควบแน่นบนฝ้าแทน

เปิดนานแค่ไหน ต่อสวิตช์แบบไหนดี

นิสัยที่เจอบ่อยคือเปิดพัดลมตอนเข้าห้อง ปิดตอนเดินออก ไอน้ำยังค้างอยู่เต็มห้อง ให้เปิดต่อหลังอาบน้ำเสร็จอีกราว 20 ถึง 30 นาที หรือจนกระจกใสไม่มีฝ้า

วิธีที่ทำให้ไม่ต้องจำ

แบบสวิตช์	ข้อดี	ข้อควรรู้
สวิตช์รวมกับไฟห้องน้ำ	ไม่ต้องจำเปิด	ปิดไฟพร้อมพัดลม ไอน้ำยังค้าง
สวิตช์แยก	เปิดค้างไว้ได้	ต้องจำปิด
สวิตช์ตั้งเวลา	เปิดต่อเองตามเวลาที่ตั้ง	ราคาสูงกว่าสวิตช์ปกติเล็กน้อย
พัดลมที่มีเซนเซอร์ความชื้น	ทำงานเองเมื่อความชื้นสูง	เซนเซอร์ต้องล้างฝุ่น ตั้งค่าตามฤดู

บ้านที่มีเด็กหรือผู้สูงอายุ สวิตช์ตั้งเวลาช่วยได้มาก ต่อเพิ่มตอนช่างมาติดพัดลมทีเดียว ค่าแรงไม่ต่างจากต่อสวิตช์ปกติ

หน้ากากเต็มไปด้วยฝุ่น ลมหายไปครึ่งหนึ่ง

พัดลมดูดอากาศที่ใช้มาครึ่งปีโดยไม่ล้าง หน้ากากจะมีฝุ่นปนไอน้ำเกาะเป็นคราบเหนียว ลมลดลง เสียงดังขึ้น และมอเตอร์ทำงานหนักกว่าเดิม

ล้างแบบนี้ ใช้เวลาประมาณ 15 นาที

1. ปิดเบรกเกอร์หรือสวิตช์พัดลม รอใบพัดหยุดสนิท (1 นาที)
2. ถอดหน้ากาก บางรุ่นใช้สปริงหนีบ ดึงลงตรงๆ (1 นาที)
3. แช่หน้ากากในน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจาน แล้วใช้แปรงสีฟันเก่าขัดร่อง (5 นาที)
4. ใช้แปรงขนนุ่มหรือหัวเครื่องดูดฝุ่นปัดฝุ่นที่ใบพัดและตัวเรือน ห้ามฉีดน้ำเข้าตัวมอเตอร์ (3 นาที)
5. เช็ดหน้ากากให้แห้งสนิทก่อนใส่กลับ แล้วเปิดเบรกเกอร์ (5 นาที)

ห้องน้ำที่ใช้ทุกวันล้างทุก 1 ถึง 3 เดือน ห้องน้ำแขกที่ใช้นานๆ ครั้ง ล้างทุก 6 เดือน ใช้วันเดียวกับวัน ล้างห้องน้ำใหญ่ จะได้ไม่ลืม

พัดลมติดอยู่แล้วแต่ห้องยังชื้น

ถ้าติดพัดลมแล้วยาแนวยังดำ กระจกยังมีฝ้าเป็นชั่วโมง ลองไล่ทีละข้อ

• เอากระดาษทิชชูแผ่นเดียวทาบหน้ากากตอนพัดลมเปิด ถ้ากระดาษไม่ติด แปลว่าลมแทบไม่ดูด เช็กท่อตันหรือบานกันลมย้อนติดค้าง
• ประตูปิดสนิทจนไม่มีอากาศเข้า ลองแง้มประตูดูแล้วเทียบความเร็วที่กระจกใส
• พัดลมเล็กเกินห้อง คิดปริมาตรห้องใหม่ตามหัวข้อด้านบน
• ห้องมีแหล่งความชื้นอื่น เช่น ตากผ้าในห้องน้ำ หรือรอยรั่วใต้อ่าง
• พัดลมรุ่นเก่ามีเสียงหอนหรือใบพัดหมุนช้าลงทั้งที่ล้างแล้ว แสดงว่าลูกปืนหรือมอเตอร์เริ่มเสื่อม ราคาอะไหล่มักใกล้กับพัดลมใหม่ เปลี่ยนทั้งตัวง่ายกว่า

วางเครื่องวัดความชื้นไว้หน้าห้องน้ำสักสัปดาห์ จดตัวเลขก่อนอาบน้ำ หลังอาบน้ำทันที และอีก 30 นาทีต่อมา ถ้าผ่านไปครึ่งชั่วโมงแล้วตัวเลขยังไม่กลับไปใกล้ค่าก่อนอาบ แปลว่าการระบายยังไม่พอ ตัวเลขนี้ใช้เป็นหลักฐานคุยกับช่างได้ดีกว่าบอกว่า "ห้องมันชื้น"

ถ้าห้องน้ำมีกลิ่นอับค้างแม้ล้างแล้ว วิธี ดับกลิ่นห้องน้ำ ช่วยไล่ต้นเหตุอื่นได้ และถ้าทั้งบ้านชื้น ลองดู วิธีลดความชื้นในบ้าน ร่วมด้วย

ตัดสินใจรอบเดียวให้จบ

ทำตามลำดับนี้ก่อนกดซื้อ

1. ดูว่าห้องน้ำมีหน้าต่าง ผนังภายนอก หรือต้องต่อท่อเข้าฝ้า เพื่อเลือกแบบติดตั้ง
2. วัดกว้าง ยาว สูง คูณกันเป็นปริมาตร แล้วเลือกแรงลมที่เปลี่ยนอากาศได้หลายรอบต่อชั่วโมง เผื่อเพิ่มถ้าต้องต่อท่อ
3. ในงบเดียวกัน เลือกรุ่นที่บอกความดังต่ำกว่าและมีบานกันลมย้อน
4. ถ้าอยู่คอนโด ถามนิติบุคคลเรื่องช่องระบายของอาคารและข้อห้ามเจาะผนังก่อนสั่งของ
5. ให้ช่างไฟฟ้าต่อวงจรพร้อมสวิตช์ตั้งเวลา ถ้างบพอ

ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
พัดลมที่แรงลมพอกับปริมาตรห้อง	เปิดตอนอาบน้ำและต่ออีก 20 ถึง 30 นาที	ปิดทันทีที่เดินออก
ท่อสั้น ข้อศอกน้อย	ปลายท่อออกนอกอาคาร	ปล่อยลมชื้นค้างในฝ้า
น้ำยาล้างจานกับแปรงขนนุ่ม	ล้างหน้ากากทุก 1 ถึง 3 เดือน	ฉีดน้ำเข้ามอเตอร์
ช่างไฟฟ้าที่มีใบรับรอง	ต่อสายพร้อมเครื่องตัดไฟรั่ว	ต่อสายพ่วงเองในห้องน้ำ