สุขภัณฑ์ชักโครก แบบไหนดี ดูระยะท่อ น้ำต่อครั้ง และขนาดห้อง

ถ้าห้องน้ำเดิมมีท่อออกพื้นและวัดระยะจากผนังถึงกึ่งกลางท่อได้ราว 30.5 เซนติเมตร โถสองชิ้นทางออก S แบบสองปุ่มกดคือตัวเลือกที่พลาดยากที่สุด ราคาไม่สูง อะไหล่หาได้ทุกร้านวัสดุ และช่างทุกคนเคยติด ส่วนจะขยับไปโถชิ้นเดียว โถแขวนผนัง หรือโถที่มีฝาอัตโนมัติ ให้ดูว่าห้องและงบรองรับหรือเปล่า ไม่ใช่ดูจากโชว์รูมอย่างเดียว

เราเปลี่ยนโถมาแล้วสองบ้าน บ้านแรกซื้อโถสวยมาก่อนแล้วค่อยวัด สุดท้ายต้องคืนของ บ้านที่สองวัดก่อน เลือกจบในวันเดียว ลำดับข้างล่างจึงเริ่มจากตลับเมตร ไม่ใช่จากแคตตาล็อก

วัดสามค่านี้ก่อนออกจากบ้าน

ใช้เวลาไม่ถึง 15 นาที ถ่ายรูปตัวเลขเก็บไว้ในมือถือ เพราะพนักงานขายจะถามทุกข้อ

1. ระยะท่อน้ำทิ้ง (rough-in) วัดจากผนังด้านหลังโถที่ปูกระเบื้องแล้ว ถึงกึ่งกลางรูท่อที่พื้น ถ้าโถเดิมยังอยู่ ให้วัดถึงกึ่งกลางน็อตยึดโถตัวหลังแทน อย่าวัดจากบัวเชิงผนังหรือขอบปูนเก่า เพราะคลาดได้เป็นเซนติเมตร
2. ทิศของท่อน้ำทิ้ง มองที่ฐานโถเดิม ถ้าท่อมุดลงพื้นเป็นแบบ S ถ้าท่อวิ่งเข้าผนังด้านหลังเป็นแบบ P
3. พื้นที่ว่าง วัดความกว้างช่องที่จะวางโถ (ผนังถึงผนัง หรือผนังถึงอ่างล้างหน้า) และระยะจากหน้าโถถึงประตูหรือสิ่งกีดขวางด้านหน้า

ระยะท่อที่พบบ่อยในไทยคือราว 30.5 เซนติเมตร (12 นิ้ว) แต่บ้านเก่าและบ้านที่รีโนเวตเองมักได้ 25 ถึง 40 เซนติเมตร บางรุ่นทำมาให้ปรับระยะได้ด้วยข้อต่อพิเศษ บางรุ่นไม่ได้เลย ให้ขอดูแบบติดตั้ง (spec sheet) ของรุ่นที่สนใจ แล้วเทียบตัวเลขกับที่วัดได้

วัดได้	แปลว่า	เลือกอย่างไร
29 ถึง 32 ซม. ท่อลงพื้น	ระยะมาตรฐาน	เลือกได้เกือบทุกรุ่นทางออก S
ต่ำกว่า 28 ซม.	ท่อชิดผนังมาก	หาโถที่ระบุระยะสั้น หรือรุ่นที่ใช้ข้อต่อเยื้องศูนย์
มากกว่า 33 ซม.	ท่อห่างผนัง	หาโถระยะยาว หรือยอมให้หลังถังมีช่องว่าง (ดูเรื่องฝุ่นข้างล่าง)
ท่อเข้าผนัง สูงจากพื้นราว 18 ถึง 20 ซม.	ทางออก P	เลือกโถทางออก P หรือโถแขวนผนัง
ไม่แน่ใจว่าท่อไปทางไหน		ถอดฝาครอบฐานหรือให้ช่างดูก่อนสั่งของ

ระยะยาวเกินโดยใช้โถมาตรฐานยังพอติดได้ แต่จะมีช่องระหว่างถังพักน้ำกับผนังหลายเซนติเมตร ฝุ่นและน้ำกระเด็นไปค้างหลังถัง เช็ดยาก ส่วนระยะสั้นกว่าที่โถต้องการ ติดไม่ได้เลย เพราะถังจะชนผนัง

ชิ้นเดียว สองชิ้น หรือแขวนผนัง

สามแบบนี้ต่างกันตรงเวลาที่ต้องซ่อมและเวลาที่ต้องเช็ด มากกว่าเรื่องหน้าตา

เรื่อง	โถสองชิ้น	โถชิ้นเดียว	โถแขวนผนัง
โครงสร้าง	ถังพักน้ำกับตัวโถแยกกัน ยึดด้วยน็อตและยางรอง	ถังกับโถหล่อเป็นชิ้นเดียว	ตัวโถลอยจากพื้น ถังซ่อนในผนัง
เช็ดทำความสะอาด	มีร่องตรงรอยต่อถังกับโถ คราบชอบเกาะ	ผิวต่อเนื่อง เช็ดรอบเดียวจบ	ถูพื้นใต้โถได้ทั้งหมด
ซ่อมอะไหล่ในถัง	เปิดฝาถัง เปลี่ยนเองได้	เปิดฝาได้ แต่บางรุ่นใช้อะไหล่เฉพาะ	ถอดแผงปุ่มกด ถ้าโครงเสียต้องเปิดผนัง
น้ำหนักและการติดตั้ง	ยกทีละชิ้น ช่างคนเดียวติดได้	หนัก ต้องสองคน	ต้องมีโครงเหล็กฝังผนัง งานก่อสร้างจริง
เหมาะกับ	บ้านเช่า บ้านทั่วไป งบจำกัด	คอนโด ห้องน้ำที่อยากเช็ดง่าย	งานรีโนเวตเต็มห้อง ห้องน้ำเล็กที่อยากโล่ง

โถสองชิ้นมีจุดที่ต้องระวังคือยางรองระหว่างถังกับโถ พอใช้ไปหลายปียางแข็งตัว น้ำซึมลงพื้นเป็นหยดเล็กๆ ที่ฐานด้านหลัง ซึ่งคนมักคิดว่าเป็นคราบน้ำจากการเช็ดพื้น ถ้าเห็นพื้นหลังโถเปียกทั้งที่ไม่ได้ราด ให้ลูบใต้ถังดู

โถแขวนผนังดูดีและถูพื้นง่ายที่สุด แต่ห้ามติดบนผนังก่ออิฐบล็อกธรรมดาโดยไม่มีโครงรับ เพราะน้ำหนักคนนั่งทั้งหมดไปลงที่น็อตยึด และเมื่อชุดวาล์วในถังซ่อนมีปัญหา เราต้องใช้อะไหล่ของยี่ห้อนั้นเท่านั้น ก่อนเลือกแบบนี้ให้ถามร้านว่ามีอะไหล่ชุดวาล์วสำรองขายแยกกี่ปี

โถกดน้ำครั้งละกี่ลิตร และระบบสองปุ่มช่วยได้จริงไหม

โถรุ่นเก่ามากใช้น้ำครั้งละเป็นสิบลิตร ตามข้อมูลของ US EPA โถเก่าบางรุ่นใช้ถึง 6 แกลลอนต่อครั้ง หรือราว 22 ลิตร ขณะที่มาตรฐานรัฐบาลกลางของสหรัฐฯ อยู่ที่ 1.6 แกลลอน (ราว 6 ลิตร) และโถที่ได้ฉลาก WaterSense ใช้ไม่เกิน 1.28 แกลลอน หรือราว 4.8 ลิตร โถที่ขายในไทยตอนนี้ส่วนใหญ่บอกปริมาณน้ำเป็นคู่ตัวเลข เช่น 3/4.5 ลิตร หรือ 3/6 ลิตร ตัวแรกคือปุ่มเล็ก ตัวหลังคือปุ่มใหญ่

ลองคิดเป็นตัวเลขของบ้านสี่คน สมมติใช้ห้องน้ำคนละ 5 ครั้งต่อวัน เป็นปุ่มเล็ก 4 ครั้ง ปุ่มใหญ่ 1 ครั้ง

แบบโถ	น้ำต่อวัน (20 ครั้ง)	น้ำต่อเดือน (ราว)
ปุ่มเดียว 9 ลิตร (รุ่นเก่า)	180 ลิตร	5.4 ลูกบาศก์เมตร
ปุ่มเดียว 6 ลิตร	120 ลิตร	3.6 ลูกบาศก์เมตร
สองปุ่ม 3/6 ลิตร	16 x 3 + 4 x 6 = 72 ลิตร	2.2 ลูกบาศก์เมตร
สองปุ่ม 3/4.5 ลิตร	16 x 3 + 4 x 4.5 = 66 ลิตร	2.0 ลูกบาศก์เมตร

ต่างกันหลายลูกบาศก์เมตรต่อเดือนเมื่อเทียบกับโถเก่า แต่ระหว่างสองปุ่ม 3/6 กับ 3/4.5 ต่างกันน้อยมาก อย่าเลือกรุ่นน้ำน้อยสุดเพียงเพราะตัวเลข ถ้าท่อในบ้านยาว มีข้องอเยอะ หรือเป็นบ้านเก่าที่ท่อลาดน้อย น้ำปริมาณน้อยเกินไปพาของเสียไปไม่ถึงบ่อ เกิดอาการกดสองรอบ ซึ่งเปลืองน้ำกว่าเดิม บ้านแบบนี้เลือกปุ่มใหญ่ 6 ลิตรปลอดภัยกว่า

ส่วนที่มักถูกมองข้ามคือน้ำรั่วในถัง EPA แนะนำให้หยดสีผสมอาหารลงในถังพักน้ำ รอ 10 นาทีโดยไม่กด ถ้ามีสีออกมาในโถแปลว่ายางปิดน้ำ (flapper) รั่ว และควรตรวจยางนี้เป็นระยะ เปลี่ยนอย่างน้อยทุกห้าปี โถประหยัดน้ำที่รั่วตลอดวันกินน้ำมากกว่าโถเก่าที่ไม่รั่ว ถ้าโถเดิมของคุณมีอาการกดแล้วไม่ลงหรือน้ำไหลไม่หยุด ลองแก้ตามวิธีแก้ชักโครกกดไม่ลง ก่อนตัดสินใจทิ้งทั้งโถ

ระบบชำระล้าง ดูดหรือดัน

ในร้านจะได้ยินชื่อเรียกหลายแบบ แต่หลักๆ มีสองกลไก

• ระบบไซฟอน (siphon) น้ำจากถังไหลลงโถแล้วดูดของเสียผ่านคอห่านออกไปพร้อมกัน เสียงเบากว่า ระดับน้ำในโถค่อนข้างสูง คราบติดผิวโถน้อย คอห่านยาวและคดกว่า จึงตันง่ายกว่าเล็กน้อยถ้าทิ้งกระดาษเยอะ
• ระบบชะล้างตรง (washdown) น้ำไหลแรงดันของเสียออกไปตรงๆ ทางคอห่านที่สั้นและกว้างกว่า ตันยากกว่า เสียงดังกว่า ระดับน้ำในโถต่ำ มีคราบติดผนังโถบ่อยกว่า

บ้านที่ทิ้งกระดาษชำระลงโถเยอะ มีเด็กเล็กที่ชอบกดทีละม้วน หรือมีห้องน้ำแขกที่ใช้ไม่บ่อย ระบบชะล้างตรงตันน้อยกว่า บ้านที่อยากได้ความเงียบตอนกลางคืนและห้องน้ำอยู่ติดห้องนอน ไซฟอนดีกว่า

อีกเรื่องที่ควรดูคือขอบโถแบบไม่มีขอบใน (rimless) โถทั่วไปมีขอบม้วนรอบปากโถให้น้ำไหลออกจากรูใต้ขอบ ตรงนั้นแหละที่คราบเหลืองกับเชื้อราชอบเกาะ และแปรงเข้าไม่ถึง โถไร้ขอบให้น้ำวนจากจุดพ่นเดียว ขัดง่ายกว่ามาก ถ้าคนในบ้านเกลียดการขัดส้วม ให้ใส่เรื่องนี้เป็นเกณฑ์อันดับต้นๆ ส่วนวิธีขัดโถที่มีอยู่แล้วอยู่ในวิธีล้างชักโครกให้สะอาด

ทรงกลมหรือทรงรี และความสูงของโถ

ทรงโถดูเป็นเรื่องเล็ก แต่มีผลกับห้องน้ำแคบและกับคนที่มีปัญหาเข่า

ลักษณะ	ทรงกลม (round)	ทรงรี (elongated)
ความยาวโถจากผนัง	สั้นกว่าราว 5 ซม.	ยาวกว่า
ความสบายเวลานั่ง	พอใช้ ผู้ชายบางคนรู้สึกคับ	นั่งสบายกว่า
ห้องน้ำคอนโดเล็ก	ประตูเปิดผ่านง่ายกว่า	ตรวจระยะหน้าโถให้ดี
ฝารองนั่งทดแทน	หาได้ทั่วไป	ต้องซื้อให้ตรงทรง

ความสูงโถเป็นอีกค่าที่ต้องดูในสเปก โถทั่วไปสูงจากพื้นถึงขอบโถประมาณ 38 ถึง 40 เซนติเมตร รุ่นที่ทำมาสำหรับนั่งสบายหรือผู้สูงอายุสูงราว 43 ถึง 48 เซนติเมตร คนที่ลุกนั่งลำบาก ปวดเข่า หรือเพิ่งผ่าตัดสะโพก จะรู้สึกต่างชัดเจน แต่เด็กเล็กจะเท้าลอย ต้องมีม้านั่งเล็กวางเท้า ถ้าบ้านมีทั้งเด็กและผู้สูงอายุใช้ห้องเดียวกัน ให้เลือกโถสูงแล้วซื้อม้าวางเท้าให้เด็ก ง่ายกว่าเลือกโถเตี้ยแล้วให้ผู้สูงอายุลุกเอง

ระยะหน้าโถก็สำคัญ ควรมีที่ว่างจากหน้าโถถึงผนังหรือประตูอย่างน้อยราว 60 เซนติเมตร เพื่อให้ยืนและก้มตัวได้ ห้องที่ได้น้อยกว่านี้ ทรงกลมช่วยได้หลายเซนติเมตร

ฝารองนั่ง ฝาปิดนุ่ม และฝาอัตโนมัติ

ฝารองนั่งเป็นชิ้นที่พังก่อนตัวโถเสมอ บานพับพลาสติกหักภายในไม่กี่ปีถ้าคนในบ้านชอบปล่อยฝาตก ฝาแบบปิดนุ่ม (soft close) ช่วยตรงนี้ได้มาก และลดเสียงกลางดึก ก่อนซื้อให้ถามว่าฝาของรุ่นนี้ถอดออกได้ด้วยมือไหม รุ่นที่กดปุ่มถอดฝาได้ ทำให้เช็ดบานพับและรอยต่อได้ทั่ว

ฝาอัตโนมัติที่มีน้ำอุ่นฉีดล้าง ที่นั่งอุ่น หรือเปิดปิดเอง ต้องการสามอย่างที่โถธรรมดาไม่ต้อง

1. เต้ารับไฟฟ้าข้างโถ ติดสูงจากพื้นและห่างจากจุดที่น้ำกระเด็น ใช้แบบมีฝาปิดกันน้ำ
2. วงจรที่มีเครื่องตัดไฟรั่ว เพราะเป็นอุปกรณ์ไฟฟ้าที่อยู่ใกล้น้ำและผิวหนังเปียก
3. วาล์วน้ำแยกสามทางให้ต่อสายเข้าฝาได้ ถ้าวาล์วเดิมเป็นทางเดียวต้องเปลี่ยน

ถ้าห้องน้ำยังไม่มีปลั๊ก ให้เพิ่มค่าเดินสายไฟของช่างไฟฟ้าเข้าไปในงบด้วย และอย่าใช้ปลั๊กพ่วงลากจากห้องข้างเคียงมาเสียบถาวร

บ้านที่จะเปลี่ยนจากส้วมนั่งยองเป็นชักโครก

งานนี้ไม่ได้แค่ถอดของเก่าแล้ววางของใหม่ ส้วมนั่งยองฝังอยู่ในพื้น ตำแหน่งท่อมักอยู่ไกลจากผนังกว่าระยะของโถนั่ง และหลายบ้านต่อท่อเข้าบ่อเกรอะโดยตรง

สิ่งที่ช่างต้องประเมินก่อนเสนอราคา

• ตำแหน่งท่อเดิมห่างผนังเท่าไร ถ้ามากกว่า 40 เซนติเมตร ต้องสกัดพื้นย้ายท่อ หรือก่อผนังเทียมขึ้นมาหลังโถ
• ระดับพื้นห้องน้ำ ต้องสกัดคอนกรีตรอบส้วมเก่าออกและเทใหม่ให้เรียบ กระเบื้องรอบๆ จะแตก ต้องมีกระเบื้องสำรอง
• ทางน้ำเข้า ส้วมนั่งยองไม่มีถังพักน้ำ ต้องเดินท่อน้ำดีมาที่โถใหม่
• ความลาดของท่อถึงบ่อ ถ้าลาดน้อยและเลือกโถน้ำน้อย จะตันบ่อย

ถ้างบจำกัด โถนั่งราดน้ำ (ไม่มีถัง ใช้ขันราด) คือทางกลางที่ไม่ต้องเดินท่อน้ำดี แต่ต้องระวังเรื่องการราดน้ำไม่พอ ซึ่งเป็นสาเหตุตันอันดับต้นๆ ของโถแบบนี้ ถ้าเจอปัญหาตันอยู่แล้ว วิธีจัดการอยู่ในชักโครกตัน แก้ด้วยไม้ปั๊ม

ผิวเคลือบและการดูแลหลังติดตั้ง

โถส่วนใหญ่ทำจากเซรามิกเนื้อแกร่ง (vitreous china) เคลือบผิวมัน ผิวแบบนี้ทนน้ำยาล้างห้องน้ำทั่วไปได้ดี Kohler ระบุในคู่มือดูแลว่าน้ำยาล้างโถส่วนใหญ่ไม่ทำร้ายผิวโถ แต่ไม่ควรใช้ก้อนหรือเม็ดน้ำยาที่แช่ทิ้งไว้ในถังพักน้ำ เพราะกรดในน้ำยาทำให้ยางรองและชิ้นส่วนวาล์วเสื่อมเร็ว ข้อนี้คนไทยทำกันเยอะมาก ก้อนสีฟ้าในถังทำให้น้ำในโถดูสะอาด แต่ยางปิดน้ำบวมและรั่วเร็วขึ้นเป็นปี

บางยี่ห้อมีผิวเคลือบพิเศษที่ช่วยให้คราบลื่นหลุดง่าย ผิวเหล่านี้ไม่ชอบแปรงลวดหรือผงขัดหยาบ ใช้แปรงขนไนลอนกับน้ำยาเหลวก็พอ และอย่าเทน้ำเดือดลงโถ เพราะเซรามิกเย็นเจอน้ำร้อนจัดทันทีร้าวได้

คราบปูนขาวรอบระดับน้ำเป็นเรื่องปกติของบ้านที่น้ำกระด้าง ถ้าเริ่มเห็นเป็นวงเหลืองหรือน้ำตาล ใช้วิธีในขจัดคราบปูนขาวในห้องน้ำ ตั้งแต่ยังบาง จะง่ายกว่ารอให้หนา

เลือกให้จบในวันเดียว

สถานการณ์ของบ้าน	แบบที่เหมาะ	สิ่งที่ต้องถามร้าน
บ้านทั่วไป ท่อลงพื้น ระยะราว 30.5 ซม.	สองชิ้น ทางออก S สองปุ่ม	ระยะท่อของรุ่นนี้ และอะไหล่ถังหาได้ไหม
คอนโด อยากเช็ดง่าย	ชิ้นเดียว ไร้ขอบใน	น้ำหนักโถ ขนขึ้นลิฟต์ได้ไหม
ท่อเข้าผนัง	ทางออก P หรือแขวนผนัง	ความสูงของท่อตรงกับรุ่นไหม
ผู้สูงอายุ หรือคนปวดเข่า	โถสูง 43 ถึง 48 ซม. ทรงรี	ติดราวจับข้างโถได้ตรงไหน
ท่อเก่า ลาดน้อย บ้านต่างจังหวัด	ชะล้างตรง ปุ่มใหญ่ราว 6 ลิตร	คอห่านกว้างเท่าไร
อยากได้ฝาน้ำอุ่น	โถที่รองรับฝานั้น และปลั๊กพร้อมเครื่องตัดไฟรั่ว	ฝาเข้ากับทรงโถรุ่นนี้ไหม
เปลี่ยนจากส้วมนั่งยอง	สองชิ้นหรือโถราดน้ำ	ค่าสกัดพื้นและเดินท่อน้ำดี

ก่อนจ่ายเงิน ให้ร้านเขียนรุ่น ระยะท่อ และชนิดทางออกลงในใบเสร็จ ถ้าช่างมาติดแล้วพบว่าไม่ตรง จะได้มีหลักฐานขอเปลี่ยน และถ้าเป็นงานที่ต้องสกัดพื้นหรือย้ายท่อ ให้ช่างประปาวัดหน้างานและเสนอรุ่นที่เข้ากับท่อจริง ก่อนที่เราจะไปเลือกสีกับทรงในโชว์รูม