วิธีขจัดคราบปูนขาวในห้องน้ำ เลือกกรดให้ถูกกับพื้นผิวแต่ละแบบ

คราบขาวขุ่นบนกระจกฉากกั้นอาบน้ำ วงขาวรอบสะดือพื้น และเส้นคราบเหลืองขาวในโถชักโครก มาจากต้นเหตุเดียวกัน คือแร่ธาตุในน้ำที่ค้างอยู่ทุกครั้งที่น้ำระเหย ทีละชั้นบางๆ ทุกวัน จนหนาพอเห็น

คราบชนิดนี้เป็นด่าง จึงละลายด้วยกรด และนี่คือจุดที่คนพังของในห้องน้ำบ่อยที่สุด กรดตัวเดียวกันที่ทำให้กระจกใสปิ๊ง ทำหินอ่อนด่างถาวรได้ในไม่กี่นาที กัดยาแนวซีเมนต์ให้ร่อน และทำผิวชุบของก๊อกบางยี่ห้อหมองเป็นฝ้า หลักของงานนี้จึงอยู่ที่การเลือกกรดให้ถูกกับผิว ไม่ได้อยู่ที่ความแรง

คราบนี้มาจากไหน และทำไมบางบ้านเป็นหนักกว่า

สำนักงานสำรวจทางธรณีวิทยาสหรัฐฯ (USGS) อธิบายว่าความกระด้างของน้ำมาจากแคลเซียมและแมกนีเซียมที่ละลายอยู่ น้ำที่ไหลผ่านหินปูนหรือชั้นดินที่มีแร่เหล่านี้จะพาแร่ธาตุมาด้วย เมื่อน้ำบนผิวระเหย แร่ธาตุจะค้างเป็นคราบ USGS ระบุว่าน้ำกระด้างไม่อันตรายต่อสุขภาพ แต่ทำให้เกิดคราบบนภาชนะและอุปกรณ์ และทำให้สบู่ทำงานได้น้อยลง ผลคือคราบสบู่ (Soap scum) ที่เกิดจากสบู่ทำปฏิกิริยากับแร่ธาตุ มาเกาะซ้อนกับคราบปูนอีกชั้น

USGS แบ่งระดับไว้ตามปริมาณในรูปแคลเซียมคาร์บอเนต 0 ถึง 60 มิลลิกรัมต่อลิตรคือน้ำอ่อน 61 ถึง 120 กระด้างปานกลาง 121 ถึง 180 กระด้าง และมากกว่า 180 กระด้างมาก บ้านที่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำประปาหมู่บ้านบางพื้นที่จะเห็นคราบเร็วกว่าบ้านในเขตประปานครหลวงชัดเจน

แยกให้ออกก่อน คราบปูน คราบสบู่ หรือคราบสนิม

คราบ	หน้าตา	ทดสอบ	จัดการด้วย
คราบปูนจากน้ำกระด้าง	ขาวขุ่น แข็ง เป็นดวงหรือเป็นเส้นตามทางน้ำไหล	หยดน้ำส้มสายชู ทิ้ง 5 นาที แล้วเช็ด คราบนิ่มลง	กรดอ่อน
คราบสบู่	ฟิล์มเทาขาว ลื่นเมื่อเปียก มักอยู่ระดับเอวลงมา	เช็ดด้วยน้ำยาล้างจานผสมน้ำอุ่นแล้วจางลง	น้ำยาล้างจาน หรือเบกกิ้งโซดา แล้วค่อยกรด
คราบสนิมเหล็ก	ส้มน้ำตาล มักใต้ก๊อกหรือรอบสกรู	กรดอ่อนไม่ค่อยช่วย	น้ำยาขจัดสนิมสำหรับเซรามิก
ราและคราบชมพู	จุดดำหรือเมือกชมพู มักที่ยาแนวและขอบ	กรดไม่ช่วย	น้ำยาล้างทั่วไป แล้วฆ่าเชื้อ

ส่วนใหญ่คราบในห้องน้ำเป็นแบบผสม สบู่ซ้อนบนปูน ลำดับที่ได้ผลคือล้างฟิล์มสบู่และไขมันออกก่อนด้วยน้ำยาล้างจาน แล้วค่อยใช้กรดกับปูน กรดจะได้สัมผัสคราบปูนตรงๆ ใช้เวลาแช่สั้นลง

ผิวไหนรับกรดได้ ผิวไหนห้าม

ตารางนี้สำคัญที่สุดในบทนี้ ก่อนเทอะไรลงไป ดูให้แน่ว่าผิวตรงนั้นเป็นวัสดุอะไร

พื้นผิว	กรดอ่อนได้ไหม	ใช้อะไร	ห้ามทำ
กระจกฉากกั้นใสธรรมดา	ได้	น้ำส้มสายชูหรือกรดซิตริก	ฝอยเหล็ก ใบมีดขูดตอนแห้ง
กระจกเคลือบกันน้ำจากโรงงาน	ใช้เบาๆ ตามคำแนะนำผู้ผลิต	น้ำยาที่ผู้ผลิตแนะนำ	ผงขัด ขัดแรงจนสารเคลือบหลุด
กระเบื้องเซรามิกเคลือบ	ได้	น้ำส้มสายชู กรดซิตริก	ปล่อยกรดค้างบนยาแนวนาน
ยาแนวซีเมนต์	ไม่ควร	น้ำยาล้างจาน แปรง	กรดทุกชนิดแช่นาน
ชักโครกเซรามิก	ได้	กรดซิตริก น้ำส้มสายชู น้ำยาล้างห้องน้ำชนิดกรดตามฉลาก	ผสมกับน้ำยาฟอกขาว
อ่างอาบน้ำอะคริลิก	กรดอ่อนเจือจาง สั้นๆ	น้ำส้มสายชูผสมน้ำ	ผงขัด แปรงแข็ง ทินเนอร์
หินอ่อน หินปูน หินขัด	ห้าม	น้ำยาสำหรับหินที่เป็นกลาง ผ้านุ่ม	น้ำส้มสายชู มะนาว น้ำยาล้างห้องน้ำทั่วไป
หินแกรนิตขัดมัน ควอตซ์	ไม่ควร	น้ำยาล้างจานอ่อนๆ	กรดและผงขัด
ก๊อกและฝักบัวชุบโครเมียม	ดูคู่มือผู้ผลิตก่อน	น้ำสบู่อ่อนๆ ผ้านุ่ม	ฟองน้ำขัดหยาบ

GROHE ผู้ผลิตก๊อกและอุปกรณ์ห้องน้ำ ระบุในคำแนะนำดูแลผลิตภัณฑ์ว่าห้ามใช้น้ำยาที่มีกรด ตัวทำละลาย น้ำยาขจัดตะกรัน น้ำส้มสายชู หรือกรดอะซิติกกับอุปกรณ์ของตน ห้ามใช้ฟองน้ำหรือแผ่นขัดหยาบ และให้ล้างน้ำแล้วเช็ดแห้งหลังทำความสะอาด แต่ละยี่ห้อมีคำแนะนำต่างกัน ก๊อกบางรุ่นผู้ผลิตยอมให้ใช้กรดอ่อนเจือจางได้ เพราะฉะนั้นก่อนใช้กรดกับก๊อก ให้เปิดคู่มือหรือเว็บไซต์ของยี่ห้อนั้นดูก่อน วิธีจัดการคราบตะกรันที่ก๊อกโดยละเอียดดูได้ที่ ขจัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ ส่วนฝักบัวที่รูตันดูที่ ล้างหัวฝักบัว

กรดในครัว ตัวไหนใช้ตรงไหน

กรด	ความแรงในการละลายปูน	ข้อดี	ข้อเสีย
น้ำส้มสายชูกลั่น 5%	ปานกลาง	หาง่าย ถูก เทเป็นน้ำได้	กลิ่นแรง ไหลลงจากผิวแนวตั้งเร็ว
กรดซิตริกชนิดผง	ปานกลางถึงดี ปรับความเข้มข้นได้	ไม่มีกลิ่นฉุน ผสมเป็นเจลกับแป้งได้	ต้องผสมเอง
น้ำมะนาว	อ่อน	มีในครัว	มีน้ำตาลและเนื้อ ต้องล้างให้หมด
น้ำยาล้างห้องน้ำชนิดกรด	แรง	ทำงานเร็วกับชักโครก	กัดยาแนวและหิน อันตรายถ้าผสมผิด

สูตรที่ใช้ในบทนี้

• น้ำส้มสายชูเข้มข้น ใช้เต็มความแรงกับคราบหนาบนกระจกและเซรามิก
• น้ำส้มสายชูผสมน้ำ 1 ต่อ 1 สำหรับคราบบางและอ่างอะคริลิก
• กรดซิตริก 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะต่อน้ำอุ่น 500 มล. ใส่ขวดสเปรย์

กระจกฉากกั้นอาบน้ำ (20 ถึง 40 นาที)

กระจกเป็นจุดที่เห็นคราบชัดที่สุด และเป็นจุดที่กรดให้ผลดีที่สุด

1. ฉีดน้ำอุ่นให้ทั่วกระจก แล้วเช็ดด้วยฟองน้ำชุบน้ำยาล้างจาน ไล่ฟิล์มสบู่ออกก่อน (5 นาที)
2. ฉีดน้ำส้มสายชูหรือกรดซิตริกให้ชุ่ม ปัญหาคือน้ำไหลลงเร็ว แก้ด้วยการแปะกระดาษทิชชูหรือกระดาษอเนกประสงค์ทับ แล้วฉีดซ้ำให้กระดาษชุ่มแนบกระจก (5 นาที)
3. ทิ้งไว้ 15 ถึง 30 นาที อย่าให้กระดาษแห้ง ฉีดเติมถ้าจำเป็น (15 ถึง 30 นาที)
4. ลอกกระดาษ ขัดด้วยฟองน้ำด้านนุ่มหรือฟองน้ำเมลามีน วนเป็นวงเล็ก (5 นาที)
5. ฉีดน้ำล้างให้หมด แล้วรีดน้ำด้วยไม้รีดน้ำ เช็ดขอบด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์ (3 นาที)

คราบหนามากที่ยังเหลือ ทำซ้ำอีกรอบในวันเดียวกัน ดีกว่าขัดแรงหรือใช้ของแข็งขูด กระจกเงาเหนืออ่างใช้กรดเจือจางเช็ดได้เหมือนกัน แต่ระวังอย่าให้น้ำยาไหลลงขอบล่างของกระจกเงา เพราะชั้นเคลือบเงินด้านหลังจะเป็นคราบดำลามเข้ามา

กระเบื้องผนังและพื้น โดยไม่ทำร้ายยาแนว

กระเบื้องเคลือบรับกรดได้ดี แต่ยาแนวซีเมนต์ระหว่างกระเบื้องไม่ชอบกรด กรดกัดเนื้อซีเมนต์ทำให้ยาแนวร่อนและเป็นร่องลึกขึ้นเรื่อยๆ

1. ชุบผ้าหรือฟองน้ำด้วยกรด เช็ดเฉพาะบนตัวกระเบื้อง แทนที่จะฉีดพ่นทั้งผนัง
2. ทิ้งไว้ไม่เกิน 10 นาที
3. ขัดเบาๆ แล้วล้างน้ำเปล่าให้ทั่ว รวมถึงร่องยาแนว
4. เช็ดหรือรีดน้ำออก

ถ้าคราบขาวอยู่บนยาแนวโดยตรง ใช้แปรงกับน้ำยาล้างจานหรือเบกกิ้งโซดาก่อน วิธีขัดยาแนวที่ไม่ทำร้ายเนื้อซีเมนต์ดูต่อได้ที่ ทำความสะอาดร่องยาแนว

ชักโครก วงคราบที่ระดับน้ำ

วงคราบเหลืองขาวที่ระดับน้ำในโถคือคราบปูนผสมคราบอื่น อยู่ใต้น้ำตลอดจึงหนาเร็ว

1. ลดระดับน้ำในโถ ปิดวาล์วน้ำที่ผนังหลังชักโครก แล้วกดชักโครกหนึ่งครั้ง น้ำในโถจะลดลง
2. ใส่กรดซิตริก 2 ถึง 3 ช้อนโต๊ะลงในโถ หรือเทน้ำส้มสายชู 1 ถึง 2 ถ้วยให้ท่วมแนวคราบ
3. ทิ้งไว้ 1 ถึง 3 ชั่วโมง หรือข้ามคืนสำหรับคราบหนา
4. ขัดด้วยแปรงขัดโถ เน้นแนววงและใต้ขอบโถที่น้ำพุ่งออกมา
5. เปิดวาล์ว กดชักโครกล้าง

ขอบใต้โถที่มีรูน้ำพุ่ง ถ้ารูตันด้วยคราบปูน น้ำจะไหลไม่ทั่วโถ ใช้แปรงเล็กหรือลวดพลาสติกจิ้มรูหลังแช่กรด รอบล้างชักโครกทั้งตัวดูได้ที่ ล้างชักโครก

อ่างอาบน้ำอะคริลิกและพื้นห้องน้ำ

อ่างอะคริลิกเป็นพลาสติก ผิวเป็นรอยง่ายกว่าเซรามิก

• ใช้น้ำส้มสายชูผสมน้ำ 1 ต่อ 1 เช็ดเฉพาะแนวคราบ ทิ้งไว้ 5 ถึง 10 นาที
• ขัดด้วยฟองน้ำด้านนุ่มหรือผ้าไมโครไฟเบอร์เท่านั้น
• ล้างน้ำให้หมด แล้วเช็ดแห้ง

พื้นห้องน้ำกระเบื้อง คราบปูนมักเป็นวงรอบสะดือพื้นและตามแนวที่น้ำขัง ใช้วิธีเดียวกับกระเบื้องผนัง แต่ระวังลื่น ทำทีละครึ่งห้องและเดินถอยออกจากประตู ลำดับขัดกระเบื้องทั้งห้องดูต่อได้ที่ ขัดกระเบื้องห้องน้ำ

กันคราบกลับมา ถูกกว่าขัดทุกเดือน

คราบปูนเกิดได้ก็ต่อเมื่อน้ำระเหยบนผิว ถ้าเอาน้ำออกก่อนมันระเหย คราบก็ไม่เกิด

• รีดน้ำออกจากกระจกฉากกั้นทุกครั้งหลังอาบน้ำ ใช้เวลาราว 1 นาที แขวนไม้รีดน้ำไว้ในห้องน้ำให้หยิบง่าย
• เช็ดก๊อกด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์แห้งหลังใช้ ตามคำแนะนำของ GROHE ที่ให้ล้างน้ำแล้วเช็ดแห้ง
• เปิดพัดลมดูดอากาศหลังอาบน้ำ ให้น้ำที่เหลือแห้งเร็วขึ้น
• ใช้สบู่เหลวแทนสบู่ก้อนถ้าคราบสบู่หนา สบู่ก้อนบางชนิดทิ้งคราบมากกว่า
• บ้านที่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำกระด้างมาก พิจารณาเครื่องกรองหรือเครื่องปรับน้ำอ่อนที่ทางเข้าบ้าน ลดคราบได้ทั้งห้องน้ำ ครัว และเครื่องทำน้ำอุ่น

รอบดูแลคราบปูนในห้องน้ำ

ความถี่	ทำอะไร	ใช้อะไร	เวลา
ทุกครั้งที่อาบน้ำ	รีดน้ำกระจก เช็ดก๊อก เปิดพัดลม	ไม้รีดน้ำ ผ้าไมโครไฟเบอร์	1 ถึง 2 นาที
ทุกสัปดาห์	ล้างคราบสบู่บนกระจก กระเบื้อง และอ่าง	น้ำยาล้างจาน ฟองน้ำด้านนุ่ม	10 นาที
ทุกเดือน (น้ำกระด้าง)	แช่กรดกระจกและกระเบื้อง ล้างวงคราบชักโครก	น้ำส้มสายชูหรือกรดซิตริก กระดาษทิชชู	30 นาทีถึงข้ามคืน
ทุก 3 เดือน	เช็กรูน้ำพุ่งใต้ขอบชักโครก ตะแกรงก๊อก หัวฝักบัว	แปรงเล็ก กรดอ่อน (ตามคู่มือก๊อก)	15 นาที
ตลอดเวลา	ห้ามกรดกับหินอ่อนและยาแนว ห้ามผสมกับคลอรีน	ตาราง "ผิวไหนรับกรดได้" ข้างบน	ก่อนทุกครั้งที่ลงมือ