ชักโครกสะอาดทุกซอก ตั้งแต่ใต้ขอบโถถึงคราบเหลืองฝังแน่น

ชักโครกจะสะอาดจริงเมื่อเราล้างครบห้าจุด ในโถ ใต้ขอบโถ ที่นั่งกับบานพับ ฐานโถที่ติดพื้น และถังพักน้ำ ขั้นพื้นฐานใช้เวลาราว 10 นาที ฉีดน้ำยาให้ทั่วใต้ขอบ รอ 5 ถึง 10 นาทีให้น้ำยาทำงาน ขัดด้วยแปรงปลายงอ แล้วเช็ดด้านนอกด้วยผ้าอีกผืน คนส่วนใหญ่ขัดแค่กลางชาม แล้วสงสัยว่าทำไมยังเหม็นและคราบเหลืองกลับมาทุกสัปดาห์

ห้าจุดที่ต้องไล่ และแต่ละจุดสกปรกด้วยอะไร

ก่อนหยิบน้ำยา ให้รู้ก่อนว่าคราบแต่ละจุดเป็นคนละชนิด ใช้น้ำยาตัวเดียวกับทุกจุดจึงได้ผลไม่เท่ากัน

จุด	คราบที่เจอ	น้ำยาที่เหมาะ	เครื่องมือ
ชามโถและแนวระดับน้ำ	หินปูน คราบเหลือง วงสีส้ม	น้ำยากรดอ่อนสำหรับสุขภัณฑ์	แปรงขัดโถ
ใต้ขอบโถและรูน้ำ	ตะกรันอุดรู เมือกดำ	กรดอ่อนแบบเจล	แปรงปลายงอ ไม้แคะพลาสติก
ที่นั่ง ฝา บานพับ	คราบฉี่แห้ง ฝุ่นจับมัน	น้ำสบู่ แล้วฆ่าเชื้อถ้าจำเป็น	ผ้าไมโครไฟเบอร์ แปรงสีฟันเก่า
ฐานโถและพื้นรอบโถ	คราบฉี่ซึมยาแนว	น้ำยาล้างจาน หรือน้ำยาเอนไซม์	แปรงขัดพื้นเล็ก
ถังพักน้ำ	ตะกอน เมือก คราบสนิม	น้ำส้มสายชูเจือจาง	ฟองน้ำ

แยกอุปกรณ์ของชักโครกไว้ชุดเดียว ใช้ผ้าสีที่ต่างจากผ้าเช็ดอ่างล้างหน้า เช่นใช้ผ้าสีแดงกับโถเท่านั้น จะได้ไม่เผลอเอาไปเช็ดก๊อกน้ำ ใส่ถุงมือยางแบบยาวถึงข้อศอก เปิดพัดลมดูดอากาศหรือหน้าต่างก่อนเริ่ม

ในโถ ทำตามลำดับนี้ 10 นาทีเสร็จ

1. กดชักโครกหนึ่งครั้งให้ผนังโถเปียกทั่ว น้ำยาจะเกาะและกระจายได้ดีกว่าผนังแห้ง (30 วินาที)
2. เอาแปรงกดลงที่คอห่านแล้วดันเป็นจังหวะ 3 ถึง 4 ครั้ง ระดับน้ำจะลดลง เปิดให้เห็นแนววงคราบที่ปกติจมอยู่ (1 นาที)
3. บีบน้ำยาเจลตามแนวใต้ขอบโถให้รอบวง น้ำยาจะไหลลงตามผนังเอง (1 นาที)
4. ปิดฝาแล้วรอ 5 ถึง 10 นาทีหรือตามฉลาก ระหว่างนี้ไปเช็ดด้านนอกก่อน
5. ขัดจากใต้ขอบลงมาหาก้นโถ แล้วสอดแปรงลงคอห่านให้ลึกที่สุดที่ทำได้ (2 ถึง 3 นาที)
6. กดชักโครกล้าง ส่องดูแนวน้ำอีกรอบ ถ้ายังมีคราบเป็นจุด ทำซ้ำเฉพาะจุดนั้น

ขั้นที่ 2 คือจุดที่คนข้ามบ่อยที่สุด วงคราบที่ระดับน้ำมักอยู่ใต้ผิวน้ำพอดี ถ้าไม่ลดระดับน้ำ น้ำยาจะเจือจางทันทีที่ไหลลงไป

รูน้ำใต้ขอบ ต้นเหตุของคราบเหลืองเป็นทาง

ใต้ขอบโถมีรูเล็กๆ เรียงเป็นแถว น้ำจากถังพักไหลออกจากรูพวกนี้ลงมาล้างผนังโถ ถ้าตะกรันอุดไปครึ่งหนึ่ง น้ำจะไหลลงแค่บางแนว ผนังส่วนที่น้ำไม่ผ่านจะเริ่มเหลืองเป็นริ้วตรงกับรูที่ตัน

วิธีดู ใช้กระจกบานเล็ก (กระจกแต่งหน้าก็ได้) สอดเข้าไปใต้ขอบแล้วส่องไฟฉาย รูที่ปกติจะเห็นเป็นช่องดำโล่ง รูที่ตันจะเห็นเป็นคราบขาวหรือน้ำตาลปิดอยู่

วิธีแก้

1. ลดระดับน้ำในโถตามขั้นที่ 2 ข้างบน
2. ทาน้ำยากรดแบบเจลใต้ขอบให้หนา ทิ้งไว้ตามเวลาบนฉลาก
3. ใช้ไม้แคะพลาสติกหรือลวดเสียบกระดาษที่ดัดปลายมน แคะรูทีละรู อย่าใช้ไขควงเหล็กเพราะเคลือบรอบรูจะบิ่น
4. กดชักโครก แล้วส่องกระจกดูว่าน้ำไหลออกทุกรูหรือยัง

บ้านที่ใช้น้ำบาดาลหรือน้ำที่มีหินปูนสูงต้องทำงานนี้ทุก 1 ถึง 2 เดือน บ้านที่ใช้น้ำประปาทั่วไปทำทุก 3 ถึง 4 เดือนก็พอ ถ้าก๊อกน้ำในบ้านมีคราบขาวขึ้นเร็ว ให้ถือว่าเป็นบ้านน้ำกระด้างและใช้รอบถี่

ที่นั่ง ฝา บานพับ และปุ่มกด

ส่วนนอกโถคือส่วนที่มือเราจับทุกวัน ใช้น้ำสบู่กับผ้าไมโครไฟเบอร์ก็สะอาดพอสำหรับการใช้ปกติ CDC อธิบายว่าการล้างด้วยสบู่และการขัดถูเอาเชื้อส่วนใหญ่ออกไปได้แล้ว การฆ่าเชื้อซ้ำจำเป็นเมื่อมีคนในบ้านป่วย เช่น ท้องเสีย หรือมีผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ

ลำดับที่ไม่ทำให้เชื้อกระจาย คือเช็ดจากส่วนที่สะอาดที่สุดไปหาส่วนที่สกปรกที่สุด

1. ปุ่มกดหรือด้ามกดชักโครก
2. ฝาด้านบน แล้วฝาด้านใน
3. ที่นั่งด้านบน แล้วยกขึ้นเช็ดด้านล่าง
4. บานพับและน็อตยึดที่นั่ง ใช้แปรงสีฟันเก่าขัดตามร่อง
5. ผนังโถด้านนอก แล้วไล่ลงฐาน

ที่นั่งหลายรุ่นถอดออกได้ด้วยการกดปุ่มหรือดึงขึ้นจากบานพับ (quick release) ถอดเดือนละครั้งแล้วล้างร่องใต้บานพับ เพราะคราบฉี่ที่หยดลงไปตรงนั้นเป็นต้นเหตุกลิ่นที่หายาก ที่นั่งพลาสติกหรือยูเรียห้ามใช้ใยขัดสีเขียวหรือน้ำยาฟอกขาวเข้มข้น ผิวจะด้านและเหลืองถาวร

ถ้าต้องฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาว

CDC ให้สูตรสำหรับน้ำยาฟอกขาวบ้านที่มีโซเดียมไฮโปคลอไรต์ 5 ถึง 9% คือ 4 ช้อนชาต่อน้ำอุณหภูมิห้อง 1 ควอร์ต (ประมาณ 1 ลิตร) หรือ 5 ช้อนโต๊ะต่อน้ำ 1 แกลลอน (ประมาณ 3.8 ลิตร) ทำความสะอาดคราบให้หมดก่อน แล้วเช็ดน้ำยาให้ผิวเปียกค้างอย่างน้อย 1 นาที ผสมใหม่ทุกวัน เพราะน้ำยาที่ผสมทิ้งไว้เกิน 24 ชั่วโมงฆ่าเชื้อได้น้อยลง ถ้าขวดมีวิธีผสมเขียนไว้ ให้ทำตามขวดก่อน

น้ำยาแต่ละแบบ เลือกตามคราบที่เห็น

ตัวเลือก	เหมาะกับ	ไม่เหมาะกับ	หมายเหตุ
น้ำยากรดอ่อนสำหรับสุขภัณฑ์	หินปูน คราบเหลือง วงน้ำ	หินอ่อน หินแกรนิต ยาแนวสีเข้ม	ห้ามใช้ร่วมกับน้ำยาฟอกขาว
น้ำยาฟอกขาวเจือจาง	ฆ่าเชื้อ คราบดำจากรา	หินปูน (ไม่ละลาย)	ผสมใหม่ทุกวัน
เบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชู	คราบบางและกลิ่นเบา	คราบหินปูนหนาหลายปี	ไม่ฆ่าเชื้อ
น้ำยาล้างจาน	ที่นั่ง ฐานโถ พื้นผิวด้านนอก	หินปูน	อ่อนโยนกับพลาสติก
หินพัมมิซสำหรับสุขภัณฑ์	วงคราบแข็งที่น้ำยาไม่ออก	โถเคลือบสีหรือผิวด้าน	ต้องเปียกตลอดเวลาขณะขัด

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าน้ำยาแบบไหนเหมาะกับห้องน้ำบ้านเรา ดูวิธีอ่านฉลากและเลือกชนิดได้ที่เลือกน้ำยาล้างห้องน้ำ

สูตรเบกกิ้งโซดากับน้ำส้มสายชู ใช้ตอนไหนดี

สูตรนี้เหมาะกับบ้านที่ขัดโถประจำอยู่แล้วและอยากลดการใช้น้ำยาเคมีในรอบปกติ โรยเบกกิ้งโซดาประมาณครึ่งถ้วยให้ทั่วผนังโถ ตามด้วยน้ำส้มสายชูกลั่นราว 1 ถ้วย รอ 15 ถึง 30 นาที แล้วขัดและกด ฟองฟู่ช่วยยกคราบบางๆ ได้ แต่ไม่ฆ่าเชื้อ และไม่ละลายวงหินปูนที่สะสมมาหลายเดือน ถ้าวันนั้นตั้งใจจะฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาฟอกขาวด้วย ห้ามใช้สูตรนี้ก่อน เพราะน้ำส้มสายชูเป็นกรด

คราบเหลืองฝังแน่นและวงสีส้ม

คราบที่ขัดสัปดาห์ละครั้งแล้วยังไม่ออก มักเป็นหินปูนหนาที่มีแร่เหล็กผสม คราบแบบนี้ไม่ได้แปลว่าบ้านสกปรก น้ำบาดาลและน้ำในบางพื้นที่มีแร่สูงจนคราบขึ้นเร็วแม้ล้างบ่อย

1. ลดระดับน้ำให้ต่ำกว่าวงคราบ ถ้าดันด้วยแปรงไม่ลง ใช้ถ้วยพลาสติกตักออกใส่ถัง
2. วางกระดาษชำระแผ่นหนาทับวงคราบ แล้วราดน้ำยากรดแบบเจลลงบนกระดาษ กระดาษจะอุ้มน้ำยาให้แปะติดผนังได้นานขึ้น
3. ทิ้งไว้ตามเวลาบนฉลาก แล้วแกะกระดาษทิ้งลงถุงขยะ ไม่ทิ้งลงโถเพราะเป็นก้อนหนา
4. ขัดด้วยแปรง ถ้ายังเหลือคราบแข็ง ใช้หินพัมมิซชุบน้ำถูเบาๆ ขนานกับผิว ห้ามกดปลายแหลมลง
5. กดชักโครกล้าง

คราบสีส้มน้ำตาลที่เป็นทางจากใต้ขอบลงมาก้นโถ ใช้น้ำยาขจัดสนิมสำหรับสุขภัณฑ์โดยเฉพาะ และควรดูต่อว่าถังพักมีน้ำไหลซึมลงโถตลอดหรือเปล่า เพราะน้ำที่ไหลเป็นทางทั้งวันทิ้งแร่ไว้ตามทางนั้น

ฐานโถ จุดเก็บกลิ่นที่ขัดในโถเท่าไรก็ไม่หาย

ฉี่ที่กระเด็นออกนอกโถตกอยู่รอบฐาน ซึมเข้ายาแนวกับซิลิโคน แห้งแล้วกลับมาเหม็นเมื่ออากาศชื้น บ้านที่มีผู้ชายหรือเด็กเล็กเจอปัญหานี้เกือบทุกหลัง

• ขัดยาแนวพื้นรอบฐานด้วยน้ำยาล้างจานผสมน้ำอุ่นและแปรงเล็ก โดยเฉพาะด้านหลังและด้านข้างที่มองไม่เห็นจากประตู
• เปิดฝาครอบน็อตยึดฐาน (ฝาพลาสติกกลมสองข้างฐาน) แล้วเช็ดข้างใน ตรงนี้คราบฉี่ขังบ่อยกว่าที่คิด
• เช็ดผนังกระเบื้องหลังโถสูงจากพื้นประมาณ 30 เซนติเมตร
• ถ้าซิลิโคนรอบฐานร้าว ดำ หรือหลุดเป็นช่อง ให้ลอกออกแล้วยิงใหม่ ไม่อย่างนั้นน้ำและฉี่จะไหลเข้าไปขังใต้โถ

ถ้ากลิ่นยังอยู่หลังขัดครบ ให้แยกว่าเป็นกลิ่นท่อหรือกลิ่นฉี่ตามวิธีในดับกลิ่นห้องน้ำแบบแยกต้นเหตุ

ถังพักน้ำ เปิดดูปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง

น้ำในถังพักไหลลงโถทุกครั้งที่กด ถ้าในถังมีเมือกหรือตะกอน โถก็สกปรกเร็วตาม และถ้าลูกยางเสื่อม น้ำจะซึมลงโถตลอดเวลา EPA ระบุว่าการรั่วของชักโครกส่วนใหญ่เกิดจากลูกยาง (flapper) เก่าหรือสึก ซึ่งเป็นอะไหล่ราคาไม่แพงและเปลี่ยนเองได้ในเวลาไม่นาน

1. ปิดวาล์วน้ำเข้าที่ผนังข้างโถ หมุนตามเข็มนาฬิกาจนสุด
2. กดชักโครกให้น้ำในถังลงเกือบหมด
3. ยกฝาถังด้วยสองมือ วางบนผ้าที่พื้น ฝาเซรามิกหนักและบิ่นง่าย
4. เช็ดผนังในถังและก้นถังด้วยฟองน้ำชุบน้ำส้มสายชูผสมน้ำเท่าตัว
5. ดูลูกยางที่ก้นถัง ถ้าเอานิ้วถูแล้วมีคราบดำติดนิ้ว ผิวบวมนิ่ม หรือขอบบิดเบี้ยว ถึงเวลาเปลี่ยน
6. เปิดวาล์วน้ำ รอให้เต็ม กดทดสอบ แล้วปิดฝา

ทดสอบรั่วง่ายๆ หลังน้ำเต็มถัง หยดสีผสมอาหาร 5 ถึง 10 หยดลงในถัง ไม่กดชักโครก รอ 10 ถึง 15 นาที ถ้าสีโผล่ในชามโถแปลว่าลูกยางปิดไม่สนิท ตรวจเสร็จกดน้ำทิ้งทันทีเพื่อไม่ให้สีติดผิวโถ ถ้ากดแล้วน้ำไม่ลงหรือลงน้อย เป็นอีกเรื่องหนึ่ง ดูที่ชักโครกกดไม่ลง แก้ตามอาการ

สิ่งที่ทำให้โถเสียเร็ว

อย่าทำ	เพราะ	ทำแทน
ขัดด้วยใยขัดเหล็กหรือแปรงลวด	เคลือบโถเป็นรอย คราบเกาะเร็วขึ้น	แปรงพลาสติก หินพัมมิซชุบน้ำ
เทน้ำเดือดลงโถ	พอร์ซเลนเย็นขยายตัวไม่เท่ากันจนร้าวได้	น้ำอุ่นจากก๊อก
ใช้ผ้าผืนเดียวกับอ่างล้างหน้า	เชื้อจากโถไปอยู่ที่ก๊อก	แยกผ้าตามสี
ทิ้งแปรงขัดเปียกในกระบอกปิด	แปรงเหม็นและขึ้นเมือก	หนีบแปรงไว้ใต้ฝาที่นั่งให้น้ำหยดลงโถ 10 นาทีก่อนเก็บ
ผสมน้ำยาสองขวดให้แรงขึ้น	เกิดก๊าซพิษ	ใช้ทีละอย่าง ล้างน้ำให้ขาดก่อนเปลี่ยน

ถ้าระหว่างล้างพบว่าน้ำในโถลงช้าหรือเอ่อขึ้น ให้แก้ตันก่อนตามวิธีแก้ชักโครกตัน เพราะการเทน้ำยาลงโถที่ตันจะได้น้ำยาค้างเต็มโถโดยไม่มีทางระบาย

รอบดูแลที่บ้านทั่วไปทำได้จริง

ความถี่	งาน	เวลาโดยประมาณ
ทุก 2 ถึง 3 วัน	เช็ดที่นั่ง ปุ่มกด และฐานโถด้วยผ้าชุบน้ำสบู่	2 นาที
สัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ครั้ง	ลดระดับน้ำ ฉีดน้ำยาใต้ขอบ ขัดในโถ	10 นาที
ทุกเดือน	ถอดที่นั่งล้างบานพับ ขัดยาแนวรอบฐาน ล้างและตากแปรง	15 ถึง 20 นาที
ทุก 1 ถึง 4 เดือน	ส่องกระจกดูรูน้ำใต้ขอบ แคะตะกรัน	15 นาที
ปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง	เปิดถังพัก เช็ดตะกอน ทดสอบสีหาการรั่ว	20 นาที

ชักโครกเป็นแค่หนึ่งในหลายจุดของห้องน้ำ ถ้าจะทำทั้งห้องในรอบเดียว เริ่มจากกระจกและอ่าง ไล่ลงมาโถ แล้วจบที่พื้น ลำดับเต็มอยู่ที่ทำความสะอาดห้องน้ำทั้งห้อง ถ้าระหว่างใช้น้ำยาแล้วมีอาการแสบตา ไอ หรือหายใจไม่สะดวก ให้ออกจากห้องไปที่อากาศถ่ายเททันที และโทรสายด่วนศูนย์พิษวิทยา 1367 เพื่อถามวิธีปฐมพยาบาลตามชื่อน้ำยาที่ใช้