ชักโครกตัน น้ำเอ่อขึ้นมา ลองไม้ปั๊มและน้ำยาล้างจานก่อนเรียกช่าง

กดชักโครกแล้วน้ำเริ่มเอ่อขึ้นมาถึงขอบโถ หยุดกดทันที ทำสามอย่างตามลำดับ ปิดน้ำเข้าถังพัก ใช้ไม้ปั๊มสำหรับโถปั๊ม 10 ถึง 15 ครั้ง แล้วถ้ายังไม่ไหล เทน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานรอ 15 นาทีก่อนปั๊มอีกรอบ ชักโครกตันส่วนใหญ่หายด้วยสามขั้นนี้ภายในครึ่งชั่วโมง

ขั้นแรก ป้องกันน้ำล้นออกนอกโถ

คนส่วนใหญ่ตกใจแล้วกดซ้ำ ซึ่งเติมน้ำเข้าไปอีกจนล้น ก่อนทำอะไรให้ทำเรื่องนี้

1. เปิดฝาถังพักน้ำ ยกลูกลอยขึ้นด้วยมือ หรือปิดวาล์วน้ำเข้าที่ใต้ถังพัก (หมุนตามเข็มนาฬิกา) น้ำจะไม่เติมอีก
2. ถ้าน้ำในโถสูงเกือบล้น ใช้ถ้วยตักน้ำออกลงถัง จนเหลือครึ่งโถ
3. ปูผ้าเก่าหรือหนังสือพิมพ์รอบฐานโถ
4. สวมถุงมือยางหนา

ใส่รองเท้ายางเพราะพื้นห้องน้ำเปียกและลื่น ถ้ามีเด็กในบ้านให้พาออกจากห้อง

เลือกไม้ปั๊มให้ถูกแบบ

ไม้ปั๊มมีสองแบบหลัก และทำงานไม่เหมือนกัน

แบบ	หน้าตา	เหมาะกับ
ถ้วยธรรมดา (cup)	หัวยางครึ่งทรงกลมเรียบ	อ่างล้างจาน อ่างล้างหน้า พื้นเรียบ
มีปลอกยางต่อ (flange)	มีปลอกยางยื่นลงด้านล่างเพิ่มจากหัวถ้วย	ส้วมชักโครก ปลอกยื่นเข้าไปในปากท่อให้แนบ
แบบสูบลมแรงดันสูง	ด้ามสูบลมคล้ายปั๊มจักรยาน	ตันดื้อ ต้องดูคู่มือ ระวังกระเด็น

ถ้าบ้านมีแค่แบบถ้วย ลองพับปลอกยางคว่ำย้อนขึ้นถ้าเป็นแบบพับได้ หรือซื้อแบบมี flange มาเก็บไว้ มีราคาไม่กี่ร้อยบาทตามร้านวัสดุก่อสร้าง

วิธีปั๊มให้ได้ผล

ปั๊มไม่ได้อยู่ที่แรงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การปิดปากท่อให้แน่น

1. เติมน้ำในโถให้ท่วมหัวยางไม้ปั๊ม ถ้าน้ำน้อยเกินให้ตักน้ำจากถังหรือถังน้ำเติม
2. สอดไม้ปั๊มให้ปลอกยางลงในปากท่อและหัวถ้วยแนบกับพอร์ซเลนโดยรอบ
3. ดันลงช้าๆ ก่อนครั้งแรกเพื่อไล่อากาศ จากนั้นปั๊มขึ้นลงเป็นจังหวะสม่ำเสมอ 10 ถึง 15 ครั้ง ดึงขึ้นแรงกว่าดันลง เพราะการดูดดึงสิ่งอุดตันกลับ
4. ยกไม้ปั๊มออกให้น้ำไหลลงหรือไม่ ถ้าไหลลงเร็ว ให้เปิดวาล์วน้ำเข้าถังแล้วกดชักโครกหนึ่งครั้งเพื่อทดสอบ
5. ถ้าไม่ไหล ทำซ้ำได้ 2 ถึง 3 รอบก่อนเปลี่ยนวิธี

น้ำอุ่นกับน้ำยาล้างจาน

เหมาะเมื่อสิ่งอุดตันเป็นกระดาษชำระเปียกจับตัว หรือเป็นของมันที่หนืด

1. เทน้ำยาล้างจาน 1/4 ถึง 1/2 ถ้วย ลงโถ
2. เทน้ำอุ่นจัดจากก๊อก ประมาณ 2 ถึง 3 ลิตร ในระดับที่มือรับได้ ลงโถจากความสูงระดับเอว
3. รอ 15 ถึง 30 นาที
4. ปั๊มอีกครั้ง

สายสปริงโถ เมื่อไม้ปั๊มไม่พอ

สายสปริงโถ (closet auger) เป็นเหล็กสปริงยาวประมาณ 1 ถึง 1.5 เมตรในปลอกพลาสติกที่ออกแบบให้ไม่ขูดพอร์ซเลน เหมาะกับสิ่งอุดตันที่อยู่ลึกถึงโค้งท่อ

1. ดึงปลายสายเข้าไปในปากท่อให้ส่วนปลายโค้งเข้าทางท่อ
2. ค่อยๆ หมุนด้ามพร้อมดันสายเข้า ประมาณ 1 ถึง 2 ฟุต
3. ถ้าติด ให้หมุนไปทางเดียวกันแรงๆ เพื่อเกี่ยวหรือบดสิ่งอุดตัน
4. ดึงสายกลับช้าๆ แล้วล้างด้วยน้ำสบู่ทันที
5. ทดสอบด้วยการเทน้ำลงก่อนกดชักโครก

ระวังอย่าหมุนสปริงเกินแรงหรือดันแรง สายอาจขดในท่อ ถ้าติดไม่เคลื่อนที่ ให้หยุดแล้วเรียกช่าง

ส้วมนั่งยองและโถแบบราดน้ำ ตันแล้วทำอย่างไร

บ้านต่างจังหวัด ห้องน้ำนอกบ้าน และอาคารเก่าจำนวนมากยังใช้ส้วมนั่งยองหรือโถนั่งแบบราดน้ำด้วยขัน ซึ่งไม่มีถังพักน้ำ ปากท่อของส้วมแบบนี้มักกว้างกว่าและโค้งตื้นกว่าโถชักโครก ไม้ปั๊มแบบ flange ใช้ได้แต่ต้องกดให้แนบ เพราะปากท่อบางรุ่นเป็นวงรี

1. ตักน้ำที่ค้างออกให้เหลือแค่ท่วมปากท่อ ส้วมนั่งยองล้นออกพื้นง่ายกว่าโถ เพราะขอบต่ำ
2. ใช้ไม้ปั๊มแบบถ้วยใหญ่หรือแบบ flange ที่หัวกว้างกว่าปากท่อเล็กน้อย กดลงให้ยางยุบแนบรอบปากท่อ ปั๊ม 10 ถึง 15 ครั้ง
3. ถ้าน้ำเริ่มลง ราดน้ำแรงๆ จากถังทีละ 4 ถึง 5 ลิตร จากระดับเอว น้ำปริมาณมากในครั้งเดียวดันได้ดีกว่าราดทีละขันหลายครั้ง
4. ถ้ายังไม่ลง ใช้สายสปริงได้ แต่สอดตามแนวโค้งช้าๆ ส้วมนั่งยองบางรุ่นมีโค้งคอห่านแคบกว่าโถชักโครก

ส้วมราดน้ำที่ตันบ่อยมักเกิดจากการทิ้งกระดาษชำระมากเกินในครั้งเดียว ท่อแบบนี้ออกแบบมาให้น้ำปริมาณไม่มากผ่าน ถ้าบ้านมีคนใช้หลายคน ตั้งถังขยะมีฝาไว้ข้างส้วมสำหรับกระดาษ และตรวจบ่อเกรอะตามรอบที่ผู้ให้บริการแนะนำ

อาการบอกตำแหน่งที่ตัน

ก่อนเลือกเครื่องมือ ลองอ่านอาการก่อน จะได้ไม่ปั๊มผิดจุดเป็นชั่วโมง

อาการ	ตันน่าจะอยู่ตรงไหน	เครื่องมือที่ควรลองก่อน
น้ำลงช้ามาก แต่ลงหมดในไม่กี่นาที	ปากท่อหรือคอห่านตื้น กระดาษจับตัว	น้ำอุ่นกับน้ำยาล้างจาน แล้วไม้ปั๊ม
น้ำไม่ลงเลย ระดับนิ่ง	คอห่านในตัวโถ	ไม้ปั๊ม flange แล้วสายสปริงโถ
น้ำลง แต่ท่อพื้นข้างโถมีฟองหรือน้ำผุด	ท่อหลังโถหรือท่อรวมของห้อง	หยุดใช้ ตรวจท่อพื้นตามวิธีแก้ท่อตัน หรือเรียกช่าง
กดแล้วน้ำในถังไม่ไหลลงโถเลย	ไม่ใช่ตัน แต่กลไกถังพักเสีย	ดูชักโครกกดไม่ลง
ตันทุกห้องพร้อมกัน	ท่อเมนหรือบ่อเกรอะ	เรียกช่างหรือรถดูดสิ่งปฏิกูล

เมื่อของแข็งหล่นลงโถ

ของเล่นเด็ก ลูกปัด ผ้าอนามัยชนิดแข็ง หรือแปรงขัดส้วมที่หลุด ทำให้ตันแบบไม่มีการขยับด้วยแรงปั๊ม

• อย่าปั๊มแรง เพราะจะดันของให้ลึกขึ้น
• หยุดการใช้โถนี้และปิดน้ำเข้าถังพัก
• ถ้ามองเห็นของในโถ ใช้ถุงมือยางล้วงออกถ้าอยู่ตื้น
• ถ้าอยู่ลึกให้ลองสายสปริงโถ หรือเรียกช่าง ซึ่งอาจต้องถอดโถออกมาตรวจ

ตันจากสาเหตุที่แก้ที่ต้นทาง

สาเหตุ	วิธีสังเกต	วิธีป้องกัน
ทิชชู่ใช้เกินพอดี	น้ำค่อยๆ ลดช้า แล้วตันซ้ำ	ใช้ครั้งละน้อย กดชักโครก 2 รอบถ้าจำเป็น
ทิ้งทิชชู่เปียก ผ้าอนามัย ลงโถ	ตันแล้วตันอีก	ทิ้งลงถังขยะ ไม่ทิ้งลงโถ
โถรุ่นประหยัดน้ำที่ล้างไม่หมด	ล้างไม่ขาดและต้องกดซ้ำ	ตรวจระดับน้ำในถังพัก และเปลี่ยนโถถ้าเก่ามาก
ลูกยางในถังพักรั่ว	น้ำไหลแผ่วต่อเนื่อง หรือสีหยดแล้วโผล่ในโถ	เปลี่ยนลูกยางตามแนวทางของ EPA ทุกไม่เกิน 5 ปี
ท่อระบายเก่า มีรากไม้หรือตะกอน	ตันทั้งบ้าน	ให้ช่างสอดกล้องตรวจ

EPA ระบุว่าโถรุ่น WaterSense ผ่านการทดสอบความสามารถในการล้างของเสียออกจากโถ และใช้น้ำ 1.28 แกลลอนต่อการกดหนึ่งครั้งหรือน้อยกว่า ถ้าบ้านใช้โถเก่าที่กินน้ำมากถึง 6 แกลลอน ท่ออาจไม่ใช่ปัญหา

ตันที่เกิดกับโถรุ่นประหยัดน้ำและโถแบบติดผนัง

โถรุ่นประหยัดน้ำใช้น้ำน้อยลงต่อการกดหนึ่งครั้ง EPA ระบุว่าโถรุ่น WaterSense ผ่านการทดสอบการล้างของเสีย ดังนั้นการตันบ่อยมักไม่ได้เกิดจากรุ่นประหยัดน้ำเอง แต่เกิดจากสิ่งอื่น ลองเช็กตามนี้

• ระดับน้ำในถังพัก ควรถึงขีดที่ผู้ผลิตกำหนด ถ้าต่ำเกินไป แรงล้างจะไม่พอ
• รูใต้ขอบโถ (rim jets) อุดตันด้วยตะกรัน น้ำไหลลงทางเดียวไม่ทั่วชาม ใช้ไม้จิ้มฟันเขี่ยหรือกระจกส่องดูและล้างกรดอ่อน
• ท่อระบายหลังโถหรือท่อลมที่หลังคามีสิ่งอุดตัน ทำให้โถมีเสียงโครกครากทุกครั้งที่กด
• โถแบบแขวนผนังหรือโถติดตั้งกับถังซ่อนผนัง ที่ถอดยาก ไม่ควรรื้อเอง ให้ช่างเปิดตรวจ

ถ้าตะกรันที่ขอบโถหนา ลองวิธีขัดคราบตามขั้นตอนที่ทำความสะอาดชักโครกให้ทั่วทุกซอก ก่อนสรุปว่าโถเสีย

ตันหลังจากมีงานก่อสร้างหรือรีโนเวตบ้าน

ปูนทราย ซิลิโคน และเศษกระเบื้องที่หลุดลงท่ออาจแข็งตัวจนไม้ปั๊มและสายสปริงไม่ได้ผล ถ้าตันทันทีหลังช่างทำงานในห้องน้ำ ให้แจ้งช่างที่ทำงานนั้นก่อน เก็บภาพก่อนและหลัง และอย่าใช้น้ำยาละลายปูนที่เป็นกรดแรงเทลงโถ เพราะกัดท่อและเป็นอันตรายต่อผิว ส่วนใหญ่ต้องรื้อโถหรือเปิดท่อตรวจ

ของในห้องน้ำที่ควรมีไว้ก่อนตัน

ของ	ราคาประมาณ	ใช้ทำอะไร
ไม้ปั๊มแบบมี flange	150 ถึง 400 บาท	แก้ตันเบาถึงปานกลาง
สายสปริงโถ (closet auger)	400 ถึง 1,000 บาท	ตันลึก ไม้ปั๊มไม่ถึง
ถุงมือยางหนา แว่นตา	100 ถึง 300 บาท	ป้องกันน้ำกระเด็นใส่ตา
ถังน้ำ ผ้าเก่า	ของที่มีในบ้าน	รองน้ำ ล้างทำความสะอาด

ราคาเป็นช่วงโดยประมาณของร้านวัสดุก่อสร้างทั่วไป เปลี่ยนไปตามยี่ห้อและร้าน

เมื่อต้องเรียกช่าง

• ตันทั้งบ้าน คือห้องน้ำอื่นและอ่างล้างหน้าเริ่มไหลช้าหรือมีเสียงโครกคราก
• น้ำย้อนขึ้นมาที่ท่อพื้นห้องอื่นเมื่อกดชักโครก
• ลองปั๊มและใช้สายสปริงแล้วไม่ขยับ
• มีของแข็งลึกในท่อ หรือสงสัยว่ารากไม้เข้าท่อ
• ฐานโถรั่วซึมเมื่อโดนน้ำ

ถ้าบ้านใช้บ่อเกรอะ ให้ตรวจก่อนว่าบ่อเต็มหรือไม่ โทรหาผู้ดูดสิ่งปฏิกูล ส่วนคอนโดแจ้งนิติบุคคลก่อนเรียกช่างเอง

หลังแก้เสร็จ ล้างและดูแลโถ

เมื่อน้ำไหลดีแล้ว ล้างไม้ปั๊มและสายสปริงด้วยน้ำสบู่ ฉีดฆ่าเชื้อด้วยน้ำยาตามฉลากก่อนเก็บ ล้างมือด้วยสบู่ แล้วทำความสะอาดโถและพื้นรอบๆ ตามขั้นตอนในทำความสะอาดชักโครกให้ทั่วทุกซอก

ถ้ากลิ่นยังค้างหลังจากตันและแก้แล้ว ดูต้นเหตุที่วิธีดับกลิ่นห้องน้ำ และถ้าสังเกตว่าท่ออื่นๆ ในห้องน้ำเริ่มไหลช้า ดูแก้ท่อตันในห้องน้ำและห้องครัว