ชักโครกกดไม่ลง แก้ยังไง เปิดฝาถังดูโซ่ ลูกลอย และยางฟลัชก่อนเรียกช่าง

เปิดฝาถังพักน้ำแล้วดูสามอย่าง คือโซ่ที่ต่อจากก้านกด ระดับน้ำในถัง และยางปิดรูใต้ถัง (ยางฟลัช) ชักโครกกดไม่ลงเกือบทั้งหมดอยู่ที่สามจุดนี้ ไม่ต้องใช้เครื่องมือในขั้นแรก ใช้มือกับสายตาก็พอ และเสร็จใน 5 นาทีถ้าไม่ต้องซื้ออะไหล่ ส่วนอาการที่น้ำเอ่อขึ้นมาเพราะท่อตันเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ดูวิธีแก้ชักโครกตัน

ดูอาการก่อน แล้วเลือกจุดที่ตรวจ

อาการที่เห็น	สาเหตุที่น่าสงสัย	จุดที่ตรวจก่อน
กดแล้วก้านหลวม ไม่มีน้ำลงเลย	โซ่หลุดหรือขาด ก้านกดหัก	ฝาถัง โซ่ ตัวเกี่ยว
กดแล้วน้ำลงเบา ต้องกดซ้ำ	โซ่ตึงหรือหย่อน ระดับน้ำต่ำ	โซ่ และเส้นน้ำในถัง
กดแล้วมีเสียงน้ำ แต่โถไม่ถูกล้าง	ยางฟลัชขนาดไม่ตรง หรือรูใต้ขอบโถตัน	ยางฟลัช ใต้ขอบโถ
ถังไม่มีน้ำ กดแล้วว่างเปล่า	ก๊อกปิดน้ำที่ผนังปิดอยู่ น้ำไม่ไหลเข้าบ้าน หรือสายตัน	ก๊อกที่ผนัง วาล์วเติมน้ำ
น้ำไหลซ่าตลอดเวลา	ยางฟลัชรั่ว หรือลูกลอยตั้งสูงเกิน	ยางฟลัช ลูกลอย
น้ำเอ่อสูงใกล้ขอบโถหลังกด	ท่อตัน	ไม้ปั๊ม ดูบทความท่อตัน

ปิดน้ำที่ก๊อกใต้ถังก่อนเริ่มถอดอะไรทั้งหมด เป็นก๊อกเล็กตรงสายน้ำที่ต่อเข้าถัง หมุนตามเข็มนาฬิกาจนแน่น แล้วกดชักโครกหนึ่งครั้งเพื่อระบายน้ำในถังออก

ก้านกดหลวมหรือโซ่หลุด

ถ้ากดก้านแล้วไม่รู้สึกแรงต้าน แปลว่าก้านกำลังกดไม่ติดอะไรเลย โซ่ที่ควรเชื่อมก้านกับยางฟลัชอาจหลุดจากตะขอ ข้อสังเกตที่เห็นได้ทันทีเมื่อเปิดฝาถัง

1. โซ่ตกอยู่ที่ก้นถังหรือหลุดจากรูของก้านกด ให้เกี่ยวกลับด้วยตะขอที่ปลายโซ่ ถ้าตะขอหักให้ใช้คลิปหนีบกระดาษหรือเส้นลวดเล็กทำเป็นตะขอชั่วคราวและซื้อโซ่ใหม่
2. ก้านกดด้านในหักหรือน็อตยึดหลวม ถอดน็อตด้านในถังแล้วเปลี่ยนชุดก้านกดทั้งชุด
3. โซ่ยาวเกินจนเกี่ยวใต้ยางฟลัช ทำให้ยางปิดไม่สนิทและน้ำรั่วตลอด ตัดส่วนเกินหรือย้ายข้อที่เกี่ยว

ความตึงของโซ่เป็นจุดที่ผู้ผลิตให้ความสำคัญ Korky ผู้ผลิตอะไหล่ชักโครก ระบุว่าควรเหลือโซ่หย่อนเพียง 1 ถึง 2 ข้อ โซ่หย่อนมากยกยางไม่ขึ้นเต็มที่ ทำให้น้ำไหลเบา ส่วนโซ่ตึงเกินไปทำให้ยางปิดไม่สนิท

ระดับน้ำในถังต่ำ ทำให้โถล้างไม่หมด

ถังที่น้ำน้อยกว่ากำหนดไม่ได้ล้างโถด้วยแรงเต็มที่ แม้ทุกอย่างจะทำงานปกติ จึงเป็นสาเหตุของอาการ "กดแล้วน้ำลงเบา" ที่พบบ่อยที่สุดอีกข้อ

เปิดฝาถังแล้วดูว่า

• มีเส้นน้ำสลักบนผนังถังด้านในหรือไม่ ถ้ามี น้ำควรสูงถึงเส้นนั้น
• ถ้าไม่มีเส้น ตามคำแนะนำของ Korky ให้ปรับความสูงของวาล์วเติมน้ำเพื่อให้ขอบล่างของฝาครอบวาล์วอยู่ระดับเดียวกับปลายบนของท่อน้ำล้น (overflow tube)
• สายเล็กที่ต่อจากวาล์วเติมน้ำต้องเสียบอยู่ในท่อน้ำล้น ถ้าหลุดหรือพับ น้ำจะไม่ไหลเติมโถ ทำให้น้ำในโถต่ำลง
• ลูกลอย (ทรงถ้วยหรือทรงลูกบอล) ต้องเลื่อนขึ้นลงได้ไม่ติด

ขั้นตอนปรับความสูงของวาล์วเติมน้ำ (ต้องปิดน้ำที่ก๊อกก่อน)

1. ปิดก๊อกที่ผนัง กดชักโครกให้น้ำในถังหมด
2. หมุนก้านปรับของวาล์วเติมน้ำตามคู่มือรุ่นนั้น ส่วนใหญ่เป็นสกรูหรือปลอกที่หมุนยกขึ้นลง
3. เปิดก๊อก รอให้ถังเต็ม ตรวจว่าน้ำหยุดที่ระดับต้องการ
4. ถ้าน้ำสูงเกินท่อน้ำล้นจะไหลลงท่อตลอดเวลา ให้ลดระดับลง

Korky เตือนด้วยว่าถ้าวาล์วเติมน้ำติดตะกอนหรือลูกลอยค้าง ให้ล้างลูกลอย และถ้าวาล์วใช้งานมากกว่า 5 ปีหรือเป็นรุ่นที่ล้างแล้วยังไม่ดี ให้เปลี่ยนใหม่ ตะกอนและคราบหินปูนจากน้ำประปาเป็นสาเหตุที่พบในบ้านไทย ล้างวาล์วโดยเปิดฝาครอบแล้วกดน้ำไหลผ่านสั้นๆ ก่อนปิดกลับ ดูวิธีขจัดคราบหินปูนอื่นๆ ที่ก๊อกน้ำและหัวฝักบัว

ยางฟลัชเสื่อม ขนาดไม่ตรง หรือรั่วเงียบ

ยางฟลัช (flapper) คือแผ่นยางที่ปิดรูใต้ถังและเปิดเมื่อกด ยางที่แข็ง บิดเบี้ยว หรือมีเมือกเกาะ ปิดไม่สนิทหรือยกไม่เต็ม EPA WaterSense ระบุว่าควรตรวจยางฟลัชเป็นระยะและเปลี่ยนอย่างน้อยทุก 5 ปี และยางที่สึกอาจทำให้ชักโครกไหลเอง หรือรั่วเงียบๆ โดยไม่รู้ตัว

ทดสอบรั่วด้วยสีผสมอาหาร

1. หยดสีผสมอาหารหรือสีเข้มสองสามหยดลงในถังพักน้ำ
2. ไม่กดชักโครก รอ 10 นาที
3. ถ้าสีโผล่ในโถ แสดงว่ายางรั่ว วิธีนี้ตรงกับที่ EPA แนะนำ
4. กดชักโครกทิ้งทันทีหลังทดสอบ ไม่เช่นนั้นสีจะติดถัง

เมื่อต้องเปลี่ยนยาง ให้ถอดยางเก่าไปเทียบ หรือถ่ายรูปรุ่นให้ร้านดู ขนาดสำคัญมาก Korky ระบุว่ายางมีสองขนาดมาตรฐาน คือ 2 นิ้วและ 3 นิ้ว ถ้าซื้อผิดขนาดจะล้างไม่สมบูรณ์ ตรวจด้วยว่ายางมีทุ่นลอยโฟมที่ต้องเปลี่ยนด้วยหรือไม่ ตามที่ EPA แนะนำ

ตัวเลขราคาเป็นช่วงโดยประมาณ ขึ้นกับร้านและแบรนด์

อะไหล่	ราคาโดยประมาณ	เปลี่ยนเองได้ไหม
ยางฟลัช	50 ถึง 250 บาท	ได้ ใช้เวลาราว 10 ถึง 15 นาที
โซ่หรือชุดตะขอ	30 ถึง 100 บาท	ได้
ชุดก้านกด	100 ถึง 400 บาท	ได้ ต้องใช้ประแจ
วาล์วเติมน้ำ	150 ถึง 600 บาท	ได้ถ้ามีประสบการณ์ ปิดน้ำก่อนเสมอ
ค่าแรงช่างประปา	300 ถึง 800 บาทต่อครั้ง ไม่รวมอะไหล่	หากไม่ถนัดหรือไม่มีอะไหล่

ถังเต็มแต่ล้างช้า ดูรูใต้ขอบโถและท่อ

ถ้าถังปกติทุกอย่างแต่น้ำยังไหลลงโถช้า สาเหตุอยู่ที่ตัวโถ น้ำจากถังไหลผ่านรูเล็กๆ ใต้ขอบโถ (rim jets) หากคราบหินปูนอุดตัวรู น้ำจะไหลแรงไม่ครบรอบโถ

Korky แนะนำให้ล้างรูด้วยน้ำยาล้างโถและแปรง ถ้ามีหินปูนหนาให้ใช้ลวดเขี่ยทีละรูโดยใส่ถุงมือและแว่นป้องกัน ระวังไม่ให้ขูดเคลือบพอร์ซเลน ขั้นตอนทำความสะอาดโถทั้งใบดูวิธีทำความสะอาดชักโครก

ถ้ารูใต้ขอบสะอาดแล้ว แต่น้ำยังขึ้นสูงหรือลงช้าตอนกด สาเหตุคือท่อตัน ให้ใช้ไม้ปั๊มตามบทความแก้ชักโครกตัน

ถังไม่มีน้ำ ก๊อกปิด หรือน้ำไม่ไหลเข้า

ถ้ากดแล้วโถไม่มีน้ำเลย ให้เปิดฝาถังดู

• ถังว่าง: ก๊อกที่ผนังหรือก๊อกใต้ถังอาจปิดอยู่ หมุนทวนเข็มนาฬิกาเปิดให้สุด
• ก๊อกเปิดแล้วถังยังไม่เติม: ปั๊มน้ำของบ้านอาจไม่ทำงาน น้ำประปาไม่ไหล หรือตัวกรองเล็กที่ต่อกับสายอุดตันตะกอน ถอดสายที่ต่อกับวาล์วเติมน้ำเปิดน้ำสั้นๆ ลงถังรองดู
• ทั้งบ้านไม่มีน้ำ: เป็นเรื่องของประปาหรือปั๊ม ไม่เกี่ยวกับชักโครก

ชักโครกที่ถังติดผนัง (แบบฝังผนัง) มีระบบเดียวกันแต่ฝังอยู่หลังกำแพง ต้องเปิดฝาครอบหรือแผ่นปุ่มกดตามคู่มือของยี่ห้อ ถ้าไม่มีคู่มือหรือไม่เคยเปิด ให้ช่างประปาทำ เพราะการถอดผิดวิธีอาจทำให้น้ำรั่วในผนัง

ตัวอย่างสมมติ 3 บ้านที่อาการเหมือนกันแต่ต้นเหตุต่างกัน

สามกรณีนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพว่าอาการเดียวกันมาจากต้นเหตุต่างกัน

• บ้านแรก กดแล้วน้ำลงเบา ต้องกดสองครั้ง เปิดฝาถังพบโซ่หย่อนเกือบ 6 ข้อ ปรับเหลือ 2 ข้อแล้วกดครั้งเดียวล้างหมด ใช้เวลา 3 นาที ไม่เสียค่าอะไหล่
• บ้านที่สอง กดแล้วมีเสียงน้ำลง แต่โถล้างได้ครึ่งเดียว ระดับน้ำในถังต่ำกว่าท่อน้ำล้นราว 4 เซนติเมตร เพราะสายเล็กหลุดจากท่อน้ำล้นและลูกลอยตั้งต่ำ เสียบสายกลับและยกลูกลอยขึ้นหนึ่งระดับ
• บ้านที่สาม ถังและยางปกติหมดแต่โถล้างช้า พอก้มดูใต้ขอบพบคราบหินปูนเป็นเม็ดขาวอุดรูเกือบครึ่งแถว แปรงและลวดเขี่ยทีละรู ใช้เวลาราว 20 นาที

ทั้งสามบ้านเริ่มจากอาการเดียวกันคือ "กดไม่ลง" แต่ถ้าบ้านที่หนึ่งไปซื้อไม้ปั๊มหรือเรียกช่างท่อ ก็เสียเงินโดยไม่ได้แก้ต้นเหตุ

ดูแลถังพักน้ำให้ไม่กลับมาเป็นอีก

ปัญหาเหล่านี้มักกลับมาเมื่อไม่มีใครเปิดถังดูเลยหลายปี ตารางด้านล่างเป็นรอบที่ทำได้จริงโดยไม่หนักเกินไป

ทำอะไร	ทุกเมื่อไร	เพื่ออะไร
เปิดฝาถังดูโซ่ ระดับน้ำ และเมือกบนยาง	ทุก 6 เดือน	จับอาการก่อนเสียงน้ำรั่วดังขึ้น
ทดสอบสีผสมอาหาร 10 นาที	ปีละครั้ง หรือเมื่อได้ยินเสียงน้ำไหลซ่า	หาจุดรั่วเงียบที่ทำให้ค่าน้ำสูง
เปลี่ยนยางฟลัช	อย่างน้อยทุก 5 ปี	ตามคำแนะนำของ EPA
แปรงรูใต้ขอบโถ	ทุก 3 เดือนถ้าน้ำประปาเป็นหินปูน	กันรูตัน
ล้างตะกอนที่วาล์วเติมน้ำ	ทุกปี หรือเมื่อน้ำเข้าถังช้า	ลูกลอยไม่ค้าง

อย่าใส่ก้อนทำความสะอาดแบบวางในถังพักน้ำ เพราะสารเคมีกัดยางและทำให้ยางฟลัชแข็งเร็วกว่าอายุปกติ ถ้าอยากกลิ่นหอมให้ใช้น้ำยาล้างโถตอนทำความสะอาดแทน (ข้อนี้เป็นคำแนะนำทั่วไปในวงการประปา ถ้ามีคู่มือรุ่นของคุณให้ยึดตามนั้น) ผู้ผลิตบางรายระบุไว้ในคู่มือชัดเจนว่าห้ามใช้

เมื่อไรควรเรียกช่าง

ลองด้วยตัวเองได้ถึงขั้นเปลี่ยนยางและตั้งโซ่ ส่วนกรณีต่อไปนี้ให้เรียกช่างประปา

• เปลี่ยนยาง ตั้งโซ่ และปรับระดับน้ำแล้ว แต่ยังกดไม่ลงหรือต้องกดซ้ำ
• น้ำรั่วออกจากโคนโถ จากข้อต่อสายน้ำ หรือจากรอยแตกบนถัง
• ชักโครกแบบฝังผนังหรือแบบฟลัชวาล์ว
• ก๊อกใต้ถังหมุนไม่ได้หรือกร่อน
• ต้องถอดโถออกจากพื้น เช่นสงสัยว่ามีของแข็งตกลงท่อ

ก่อนช่างมา จดอาการ รุ่นของชักโครกหรือยี่ห้อ และเปิดฝาถังถ่ายรูปไว้ จะช่วยให้ช่างเตรียมอะไหล่ได้ถูก

ลำดับตรวจที่แนะนำ

ลำดับ	ตรวจ	ถ้าผิดปกติ
1	ก๊อกปิดน้ำและน้ำเข้าถัง	เปิดก๊อก ตรวจสายและตะกอน
2	โซ่ ตะขอ ก้านกด	เกี่ยวโซ่ใหม่ ปรับให้เหลือ 1 ถึง 2 ข้อ
3	ระดับน้ำในถัง	ปรับวาล์วเติมน้ำ ตรวจสายเล็กเสียบท่อน้ำล้น
4	ยางฟลัช	ทดสอบสี 10 นาที เปลี่ยนถ้ารั่วหรือเก่าเกิน 5 ปี
5	รูใต้ขอบโถ	แปรงและลวดเขี่ยหินปูน
6	ท่อตัน	ไม้ปั๊ม หรือช่าง

เมื่อแก้เสร็จ กดชักโครกสามครั้งติดกันและดูว่าล้างหมดทุกครั้ง ถ้าทุกครั้งเรียบร้อยแปลว่าเสร็จ และจดวันที่เปลี่ยนยางไว้บนผนังถังด้านในเพื่อกลับมาเปลี่ยนในอีก 5 ปี