เครื่องตรวจจับควันไฟ ติดตั้งที่ไหน ห่างครัวกี่เมตร ติดเพดานหรือผนัง

ติดในห้องนอนทุกห้อง ในทางเดินหน้าห้องนอน และอย่างน้อยหนึ่งเครื่องต่อชั้น ตำแหน่งดีที่สุดคือกลางเพดาน ห่างจากผนังมากกว่า 10 เซนติเมตร ห่างเตาและเครื่องครัวอย่างน้อย 3 เมตร และห่างหน้าต่างหรือช่องลมแอร์ราว 90 เซนติเมตร ห้องที่คนนอนสำคัญที่สุด เพราะไฟที่เกิดตอนกลางคืนคือไฟที่เราไม่ทันรู้ตัว

ทำไมห้องนอนมาก่อนห้องครัว

คนส่วนใหญ่คิดว่าครัวคือที่ที่ต้องติดก่อน เพราะไฟเริ่มจากเตาบ่อย แต่เครื่องตรวจจับควันมีไว้ปลุกคน คนที่ยืนทำอาหารอยู่ในครัวเห็นไฟเองอยู่แล้ว ส่วนคนที่หลับอยู่ในห้องนอนชั้นบนไม่รู้อะไรเลยจนควันมาถึง

สำนักงานป้องกันอัคคีภัยสหรัฐฯ (U.S. Fire Administration) เตือนว่าเมื่อเกิดไฟไหม้ในบ้าน คนในบ้านอาจมีเวลาหนีออกน้อยกว่า 2 นาที และเอกสารความปลอดภัยที่เผยแพร่จาก NFPA ระบุว่าประมาณสองในสามของผู้เสียชีวิตจากไฟไหม้บ้านเกิดในบ้านที่ไม่มีเครื่องตรวจจับควัน หรือมีแต่ใช้งานไม่ได้ การมีเครื่องที่ทำงานอยู่ลดความเสี่ยงที่จะเสียชีวิตลงครึ่งหนึ่ง

จำนวนเครื่องตามแบบบ้าน

แบบบ้าน	จุดที่ต้องติด	จำนวนขั้นต่ำโดยประมาณ
คอนโด 1 ห้องนอน	ห้องนอน และโถงหน้าห้องนอนหรือห้องนั่งเล่น	2 เครื่อง (นอกเหนือจากระบบอาคาร)
ทาวน์โฮม 2 ชั้น 2 ห้องนอน	ห้องนอน 2 ห้อง ทางเดินชั้นบน ชั้นล่าง 1 จุด	4 เครื่อง
บ้านเดี่ยว 2 ชั้น 3 ห้องนอน	ห้องนอน 3 ห้อง ทางเดินชั้นบน ชั้นล่าง 1 จุด	5 เครื่อง
บ้านชั้นเดียว ห้องนอนแยกสองฝั่ง	ห้องนอนทุกห้อง และทางเดินหน้าห้องนอนแต่ละฝั่ง	ห้องนอน + 2 เครื่อง
บ้านที่มีห้องเก็บของหรือห้องใต้หลังคาที่มีของเยอะ	เพิ่มในห้องนั้น	+1 เครื่อง

ตารางนี้เป็นจำนวนขั้นต่ำตามแนวที่ USFA แนะนำ คือทุกห้องนอน นอกห้องนอนแต่ละโซน และทุกชั้น บ้านใหญ่หรือบ้านที่ทางเดินยาวต้องเพิ่ม เอกสารของ NFPA ระบุไว้ว่าบ้านขนาดใหญ่อาจต้องมีเครื่องมากกว่านี้

ระยะที่ต้องวัดตอนเจาะ

ควันร้อนลอยขึ้นและแผ่ไปตามเพดาน มุมที่ผนังชนเพดานเป็นจุดที่อากาศนิ่ง ควันไปถึงช้า กรมดับเพลิงโฮโนลูลูให้ระยะไว้ดังนี้

ตำแหน่ง	ระยะที่ใช้
ติดเพดาน	ห่างจากผนังมากกว่า 4 นิ้ว (ราว 10 เซนติเมตร)
ติดผนัง	ขอบบนของเครื่องอยู่ต่ำกว่าเพดาน 4 ถึง 12 นิ้ว (ราว 10 ถึง 30 เซนติเมตร)
หน้าต่าง ประตูทางออกนอกบ้าน ช่องลม	ห่างอย่างน้อย 36 นิ้ว (ราว 90 เซนติเมตร)
เครื่องครัว เตา เตาอบ	ห่างอย่างน้อย 10 ฟุต (ราว 3 เมตร)

ถ้าเพดานลาดเอียงหรือมีคานลึก ให้ดูคู่มือของรุ่นนั้นเพิ่ม เพราะควันจะไปกองที่จุดสูงสุดของเพดาน

ช่องลมรวมถึงหน้ากากแอร์และพัดลมเพดาน ลมที่พัดผ่านเครื่องจะดันควันออกจากเครื่องก่อนที่เซนเซอร์จะจับได้ ห้องนอนที่แอร์ติดกลางผนัง ให้วางเครื่องฝั่งตรงข้ามแอร์ค่อนไปกลางห้อง ไม่วางใต้หรือหน้าแอร์ตรงๆ

ครัวกับห้องน้ำ จุดที่ทำให้ร้องหลอก

เครื่องที่ร้องทุกครั้งที่ทอดไข่ จะโดนถอดถ่านในไม่ช้า ซึ่งอันตรายกว่าไม่ติด

• ครัว ติดห่างเตาอย่างน้อย 3 เมตร ถ้าครัวเล็กจนทำไม่ได้ เอกสารของ NFPA แนะนำว่า เครื่องที่อยู่ระหว่าง 10 ถึง 20 ฟุต (ราว 3 ถึง 6 เมตร) จากเครื่องครัวควรเป็นแบบโฟโตอิเล็กทริกหรือแบบที่มีปุ่มพักเสียง
• ห้องน้ำ ไม่ติดในห้องน้ำและไม่ติดหน้าประตูห้องน้ำ ไอน้ำหลังอาบน้ำทำให้ร้องหลอก
• ห้องซักรีดที่มีเครื่องอบผ้า ติดให้ห่างช่องลมร้อนของเครื่อง

ครัวไทยที่ผัดพริกหรือทอดของบ่อย ควันน้ำมันเยอะกว่าครัวฝรั่งมาก ถ้าจำเป็นต้องมีเครื่องใกล้ครัว ให้ใช้รุ่นโฟโตอิเล็กทริกที่มีปุ่มพักเสียง และเปิดเครื่องดูดควันทุกครั้งที่ผัด ส่วนการเตือนก๊าซรั่วเป็นอุปกรณ์อีกชนิด เครื่องตรวจจับควันไม่ได้จับก๊าซหุงต้ม อ่านเรื่องนี้แยกที่ วิธีเช็กแก๊สรั่ว และ ใช้ถังแก๊สหุงต้มให้ปลอดภัย

เลือกชนิดเซนเซอร์ให้ตรงกับจุดที่ติด

เครื่องในตลาดมีสองชนิดหลัก เอกสารของ NFPA ระบุว่า แบบไอออไนเซชันตอบสนองไฟที่ลุกเป็นเปลวได้ดีกว่า ส่วนแบบโฟโตอิเล็กทริกตอบสนองไฟที่คุกรุ่นได้ดีกว่า และแนะนำให้ใช้ทั้งสองแบบ หรือเครื่องแบบสองเซนเซอร์

จุดติด	ชนิดที่เหมาะ	เหตุผล
ห้องนอน	สองเซนเซอร์ หรือโฟโตอิเล็กทริก	ไฟคุกรุ่นจากสายไฟหรือที่นอนตอนกลางคืนมีควันมากก่อนลุก
ทางเดินหน้าห้องนอน	สองเซนเซอร์	รับทั้งควันจากห้องนั่งเล่นและห้องอื่น
ใกล้ครัวในระยะ 3 ถึง 6 เมตร	โฟโตอิเล็กทริกที่มีปุ่มพักเสียง	ร้องหลอกจากการทำอาหารน้อยกว่า
ห้องนั่งเล่น ห้องทำงานที่มีเครื่องใช้ไฟฟ้าเยอะ	สองเซนเซอร์	มีทั้งโซฟา ผ้าม่าน และปลั๊กพ่วง

ห้องทำงานที่มีปลั๊กพ่วงเสียบหลายเครื่องเป็นจุดที่ไฟคุกรุ่นได้ ลองเช็กว่าแต่ละรางเสียบโหลดเกินหรือเปล่าด้วยวิธีใน ปลั๊กพ่วงต่อกี่วัตต์ได้

เชื่อมเครื่องให้ดังพร้อมกัน

USFA แนะนำให้ใช้เครื่องที่เชื่อมต่อกัน เมื่อเครื่องใดเครื่องหนึ่งจับควันได้ ทุกเครื่องในบ้านจะดังพร้อมกัน บ้านสองชั้นที่ห้องนอนอยู่ชั้นบน ถ้าไฟเริ่มที่ห้องนั่งเล่นชั้นล่าง เครื่องชั้นล่างดังอย่างเดียว คนที่ปิดประตูนอนเปิดแอร์อยู่ชั้นบนอาจไม่ได้ยิน

เครื่องแบบเชื่อมต่อมีทั้งแบบเดินสาย ซึ่งต้องให้ช่างไฟฟ้าติดตั้ง และแบบไร้สายที่ใช้ถ่าน ติดเองได้ ซื้อยี่ห้อและรุ่นที่ผู้ผลิตระบุว่าเชื่อมกันได้ อย่าผสมหลายยี่ห้อ

ติดเองทีละขั้น

ใช้เวลาราว 15 นาทีต่อเครื่อง สำหรับรุ่นใช้ถ่าน

1. วัดตำแหน่งตามตารางระยะ ทำเครื่องหมายด้วยดินสอ (3 นาที)
2. ใช้ฐานยึดของเครื่องทาบ ทำเครื่องหมายรูสกรู (1 นาที)
3. เจาะรู ใส่พุกให้ตรงกับวัสดุเพดาน ฝ้ายิปซัมใช้พุกสำหรับยิปซัม (5 นาที)
4. ขันฐานยึด ใส่ถ่านหรือดึงแถบกันถ่าน แล้วหมุนเครื่องเข้าฐาน (3 นาที)
5. กดปุ่มทดสอบจนได้ยินเสียงชัด และเดินไปฟังจากห้องนอนที่ปิดประตู (3 นาที)
6. เขียนวันที่ติดตั้งไว้ด้านในฝาหรือบนฐาน (30 วินาที)

ห้ามทาสีทับเครื่อง และห้ามติดสติกเกอร์ตกแต่ง เพราะอุดช่องที่ควันต้องไหลเข้า กรมดับเพลิงโฮโนลูลูระบุเรื่องนี้ไว้ตรงๆ

รอบดูแลทั้งปี

ทำอะไร	ทุกเมื่อไร	ใช้เวลา
กดปุ่มทดสอบทุกเครื่อง	ทุกเดือน	2 ถึง 5 นาที
เปลี่ยนถ่าน 9 โวลต์	ปีละครั้ง หรือเมื่อร้องเตือนถ่านอ่อน	5 นาทีต่อเครื่อง
ปัดฝุ่นหรือดูดฝุ่นรอบเครื่องเบาๆ	ทุก 3 ถึง 6 เดือน	2 นาทีต่อเครื่อง
เช็กวันผลิตบนเครื่อง	ปีละครั้ง	1 นาที
เปลี่ยนเครื่องใหม่	ครบ 10 ปีนับจากวันผลิต	15 นาทีต่อเครื่อง

รอบทดสอบรายเดือน ถ่านรายปี และเปลี่ยนเครื่องที่ 10 ปี มาจากคำแนะนำของ USFA ส่วนเครื่องที่ใช้แบตเตอรี่ลิเธียมแบบซีลอายุ 10 ปี ไม่ต้องเปลี่ยนถ่าน แต่ต้องเปลี่ยนทั้งเครื่องเมื่อครบอายุ ใครไม่แน่ใจเรื่องชนิดถ่าน ดู ถ่านแต่ละชนิดต่างกันยังไง

ผูกรอบดูแลกับวันที่จำง่าย เช่น วันที่ 1 ของทุกเดือนกดทดสอบ วันสงกรานต์เปลี่ยนถ่าน จะไม่ลืม

ดูอะไรบนกล่องก่อนซื้อ

เครื่องตรวจจับควันราคาถูกในตลาดออนไลน์มีเยอะ หน้าตาเหมือนกันหมด สิ่งที่แยกเครื่องดีออกจากเครื่องที่ไม่ดังตอนจำเป็นอยู่บนกล่องและในคู่มือ เราดูตามนี้

ดูอะไร	ทำไมต้องดู	ห้ามทำ
ชนิดเซนเซอร์ที่เขียนชัด	รู้ว่าเหมาะกับห้องไหน	ซื้อเครื่องที่กล่องไม่บอกชนิดเซนเซอร์เลย
เครื่องหมายรับรองจากหน่วยทดสอบ	มีคนทดสอบว่าดังจริงเมื่อเจอควัน	เชื่อแค่คำว่า "มาตรฐานสากล" ที่ไม่มีชื่อมาตรฐาน
วันผลิตบนตัวเครื่อง	นับอายุ 10 ปีได้ถูก	ซื้อเครื่องค้างสต็อกที่ผลิตมาหลายปีแล้ว
ชนิดถ่าน	วางแผนเปลี่ยนถ่านได้	ใช้ถ่านชาร์จแทนถ่านที่คู่มือกำหนด
ปุ่มทดสอบและปุ่มพักเสียง	ทดสอบรายเดือนง่าย และกดเงียบได้เมื่อร้องหลอก	ซื้อรุ่นที่ต้องถอดถ่านเพื่อหยุดเสียง
ความดังของเสียงเตือน	ได้ยินจากห้องที่ปิดประตู	ติดเครื่องเสียงเบาในบ้านหลังใหญ่

เครื่องที่ใช้คู่กับแอปมือถือสะดวกตอนไม่อยู่บ้าน เพราะส่งแจ้งเตือนเข้ามือถือได้ ข้อดีนี้ใช้ได้ต่อเมื่อเครื่องยังทำหน้าที่หลักครบ คือดังเสียงดังในบ้าน ถ้าต่ออินเทอร์เน็ตไม่ได้ เครื่องก็ต้องยังดังตามปกติ ถามผู้ขายเรื่องนี้ก่อนจ่ายเงิน

ความผิดพลาดที่เจอบ่อยตอนเข้าไปดูบ้านคนอื่น

• ติดเครื่องไว้ที่มุมห้องชิดผนังเพราะดูเรียบร้อย ซึ่งเป็นจุดที่ควันไปถึงช้าที่สุด
• ติดเครื่องเดียวที่ห้องนั่งเล่นชั้นล่าง แล้วคิดว่าพอสำหรับทั้งบ้าน
• ติดไว้ตรงหน้าแอร์ในห้องนอน ลมแอร์เป่าควันออกตลอด
• ถอดถ่านไปใส่รีโมตทีวี แล้วลืมใส่คืน
• ติดเครื่องที่ได้มาพร้อมบ้านมือสองโดยไม่ดูวันผลิต
• ติดในห้องเก็บของที่ปิดประตูตลอด แต่ไม่มีเครื่องในห้องนอน

ทุกข้อแก้ได้ภายในบ่ายเดียว ใช้รายการนี้เดินเช็กบ้านพร้อมตลับเมตรหนึ่งอัน เดินห้องละ 2 นาทีก็รู้ว่าต้องย้ายเครื่องไหน

เครื่องดังขึ้นจริง ต้องทำอะไร

เครื่องตรวจจับควันมีประโยชน์เท่ากับแผนหนีไฟของบ้าน ตกลงกันในบ้านว่า

• แต่ละห้องนอนมีทางออกสองทาง ประตูกับหน้าต่างหรือระเบียง
• จุดนัดพบนอกบ้านที่ทุกคนรู้ เช่น เสาไฟหน้าบ้าน
• ออกให้พ้นก่อน แล้วโทรแจ้งเหตุเพลิงไหม้ 199 ห้ามกลับเข้าไปเอาของ
• ถ้าควันเต็มทางเดิน ให้ก้มต่ำ คลานใต้ควัน และจับประตูด้วยหลังมือก่อนเปิด ถ้าร้อนอย่าเปิด

ซ้อมกับเด็กปีละสองครั้ง ให้เขาได้ยินเสียงเครื่องจริงตอนกดทดสอบ เด็กเล็กบางคนนอนหลับลึกจนไม่ตื่นเพราะเสียงเครื่อง ผู้ใหญ่ต้องมีหน้าที่ไปปลุกเด็กแต่ละคนให้ชัด

งบจำกัด เริ่มติดจากตรงไหน

ถ้าซื้อได้ทีละเครื่องหรือสองเครื่อง ไล่ตามลำดับนี้

1. ทางเดินหน้าห้องนอน หรือจุดกลางระหว่างห้องนอนกับส่วนอื่นของบ้าน เครื่องเดียวครอบคลุมทางที่ควันจะผ่านไปหาคนนอน
2. ห้องนอนของคนที่ตื่นยากที่สุด เด็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่ทานยานอนหลับ
3. ห้องนอนที่มีเครื่องใช้ไฟฟ้าเสียบค้างคืน เช่น ที่ชาร์จหลายตัวหรือปลั๊กพ่วง
4. ชั้นล่างใกล้ห้องนั่งเล่น โดยเว้นระยะจากครัวตามตาราง
5. ห้องนอนที่เหลือ แล้วค่อยเปลี่ยนเป็นรุ่นที่เชื่อมกันเมื่องบพร้อม

ก่อนหน้าฝน ซึ่งไฟดับและใช้เทียนกับไฟฉายบ่อยกว่าปกติ เป็นจังหวะดีที่จะกดทดสอบทุกเครื่องพร้อมกับเตรียมบ้านด้านอื่น ดูรายการเตรียมได้ที่ เตรียมบ้านรับหน้าฝน ถ้าบ้านมีผู้สูงอายุที่หูไม่ดี ให้ถามผู้ขายหรือผู้ผลิตเรื่องเครื่องที่มีไฟกะพริบหรือแผ่นสั่นใต้หมอน และถ้าอยากให้ตรวจแผนหนีไฟถึงบ้าน ติดต่อสถานีดับเพลิงในเขตหรือฝ่ายป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยของเทศบาล หลายพื้นที่มีกิจกรรมให้ความรู้ชุมชน