โซฟาเบดคืออะไร กลไกแต่ละแบบ ขนาดเมื่อกาง และใครควรซื้อ

โซฟาเบดคือโซฟาที่มีกลไกให้กางออกเป็นพื้นนอนได้ ตอนกลางวันใช้นั่ง ตอนกลางคืนใช้เป็นเตียงให้แขกหรือคนในบ้าน ข้อดีคือประหยัดพื้นที่หนึ่งห้อง ข้อเสียคือได้ทั้งโซฟาและเตียงที่ด้อยกว่าของแยกชิ้นอย่างละนิด คำถามที่ต้องตอบก่อนเลือกรุ่นจึงมีสองข้อ คือจะนอนบ่อยแค่ไหน และห้องมีพื้นที่ให้กางจริงเท่าไร

ผมแนะนำให้เริ่มจากกลไก เพราะกลไกกำหนดทั้งพื้นนอน ความทน น้ำหนัก และพื้นที่ที่ต้องเหลือ ผ้าหุ้มกับสีเป็นเรื่องที่ตัดสินทีหลังได้

กลไกพับกาง 5 แบบที่เจอในร้านเฟอร์นิเจอร์ไทย

ชื่อเรียกแต่ละร้านไม่ตรงกัน บางร้านเรียกรวมว่า "โซฟาปรับนอน" ทั้งหมด ตารางนี้ใช้ลักษณะการกางเป็นหลัก ให้ถามพนักงานว่ารุ่นที่ดูอยู่ทำงานแบบไหน แล้วขอลองกางเองต่อหน้า

กลไก	วิธีกาง	พื้นนอนที่ได้	จุดแข็ง	จุดที่ต้องรู้
คลิกแคล็ก (click-clack)	ดันพนักลงจนได้ยินเสียงคลิก พนักกับเบาะนั่งราบเป็นแผ่นเดียว	เบาะสองชิ้นต่อกัน มีร่องกลาง	ราคาเบา กางเร็ว ไม่ต้องขยับโต๊ะมาก	ร่องกลางรู้สึกได้ ความกว้างเท่าความยาวโซฟา
ดึงออกด้านหน้า (pull-out)	ดึงฐานล่างออกมา แล้วพลิกเบาะลงวาง	เบาะ 2 ถึง 3 ชิ้นเรียงกัน หรือแผ่นเดียว	พนักไม่ต้องพับ สูงจากพื้นน้อย	ต้องเหลือที่ด้านหน้ามาก ระดับนอนต่ำ
พับโครงเหล็ก (fold-out sleeper)	ยกเบาะนั่งออก ดึงโครงเหล็กที่พับซ่อนไว้ออกมาสองถึงสามท่อน	ที่นอนบางแยกชิ้นวางบนโครงตาข่ายหรือแผ่นรอง	ได้ที่นอนจริง ตัวโซฟานั่งเหมือนโซฟาปกติ	หนัก ที่นอนบาง บางรุ่นรู้สึกเหล็กขวางหลัง
ฟูกบนโครง (futon)	ปรับโครงไม้หรือเหล็กจากท่านั่งเป็นท่าราบ	ฟูกผืนเดียวพับครึ่ง	ไม่มีร่อง ฟูกเปลี่ยนใหม่ได้	ฟูกหนา นั่งแข็ง ต้องผึ่งฟูกบ่อย
เก้าอี้กางเตียง (chair bed)	ดึงฐานยื่นออกมาเป็นเบาะยาว	กว้างประมาณ 70 ถึง 90 ซม. นอนได้คนเดียว	ใช้ในห้องเล็กหรือมุมห้องทำงาน	นอนคนเดียว เบาะต่อหลายชิ้น

ยังมีโซฟาตัวแอลที่ดึงเบาะออกเป็นเตียงและมีช่องเก็บของใต้ที่นั่ง แบบนี้เป็นการผสมระหว่างดึงออกกับกล่องเก็บของ ใช้ได้ดีในห้องนั่งเล่นที่ไม่มีห้องนอนแขก แต่ต้องเปิดฝาช่องเก็บของผึ่งบ้าง เรื่องนี้จะพูดในหัวข้อความชื้นด้านล่าง

เลือกกลไกจากความถี่ในการนอน

กลไกที่ทนกับการกางทุกวันคือกลไกที่ชิ้นส่วนเคลื่อนไหวน้อยและแข็งแรง แบบคลิกแคล็กมีบานพับโลหะสองข้างรับแรงทั้งหมดทุกครั้งที่ดันลง ถ้ากางวันละครั้งทุกวัน บานพับและหมุดยึดจะเป็นจุดแรกที่หลวม แบบดึงออกมีรางเลื่อนและล้อเล็กใต้ฐาน ถ้าพื้นเป็นกระเบื้องเรียบจะลื่นดี แต่ถ้ามีพรมหนาล้อจะติดและฐานจะบิด แบบพับโครงเหล็กออกแบบให้กางนาน ๆ ครั้ง โครงเหล็กพับหลายข้อจึงมีจุดที่ต้องดูแลหลายจุด

นอนบ่อยแค่ไหน	กลไกที่แนะนำ	เหตุผล
ทุกคืน	ฟูกบนโครง หรือดึงออกที่ได้เบาะแผ่นเดียว	พื้นนอนเรียบ ไม่มีร่อง เปลี่ยนฟูกได้เมื่อยุบ
สัปดาห์ละ 1 ถึง 3 คืน	ดึงออก หรือคลิกแคล็กเบาะหนา	กางเก็บเร็ว ไม่ต้องยกเบาะแยก
เดือนละไม่กี่คืน (แขกค้าง)	พับโครงเหล็ก หรือคลิกแคล็ก	นั่งสบายเหมือนโซฟาปกติในวันที่ไม่มีแขก
เด็กโตนอนกลางวันหรือคนดูแลผู้ป่วย	เก้าอี้กางเตียง	ใช้พื้นที่น้อย วางข้างเตียงผู้ป่วยได้

ขนาดเมื่อกางสุด กับพื้นที่ห้องที่ต้องเหลือ

ร้านมักบอกขนาดตอนเป็นโซฟา (กว้าง ลึก สูง) แต่ขนาดตอนกางสุดสำคัญกว่า ให้ขอสองตัวเลขนี้เสมอ คือความยาวจากพนักถึงปลายเตียงเมื่อกางสุด และความกว้างของพื้นนอนจริง (ไม่รวมแขนโซฟา)

เทียบกับที่นอนมาตรฐานจะเห็นภาพง่ายขึ้น Sleep Foundation ให้ขนาดที่นอนแบบอเมริกันไว้ดังนี้ ทวิน 38 x 75 นิ้ว (ประมาณ 97 x 191 ซม.) ฟูล 54 x 75 นิ้ว (ประมาณ 137 x 191 ซม.) และควีน 60 x 80 นิ้ว (ประมาณ 152 x 203 ซม.) โซฟาเบดสามที่นั่งส่วนใหญ่ได้พื้นนอนกว้างใกล้ฟูล แต่ความยาวมักสั้นกว่า 190 ซม. คนที่สูงเกิน 175 ซม. ควรลองนอนเหยียดในร้านก่อนจ่ายเงิน ถ้าเทียบกับขนาดเตียงแบบไทย 3.5 ฟุต 5 ฟุต และ 6 ฟุต ดูรายละเอียดได้ที่ ขนาดเตียงนอน

ขนาดโซฟา	พื้นนอนโดยประมาณเมื่อกาง	เทียบกับเตียง	นอนได้
2 ที่นั่ง (กว้างราว 150 ถึง 170 ซม.)	120 ถึง 140 x 180 ถึง 190 ซม.	ระหว่าง 4 ฟุตกับ 5 ฟุต	ผู้ใหญ่ 1 คนสบาย หรือ 2 คนแน่น
3 ที่นั่ง (กว้างราว 190 ถึง 220 ซม.)	140 ถึง 160 x 185 ถึง 200 ซม.	ใกล้ 5 ฟุต	ผู้ใหญ่ 2 คน
เก้าอี้กางเตียง	70 ถึง 90 x 180 ถึง 190 ซม.	เล็กกว่า 3 ฟุตเล็กน้อย	1 คน

ตัวเลขในตารางนี้เป็นช่วงประมาณจากขนาดที่พบบ่อยในตลาด รุ่นจริงต่างกันได้มาก ให้ยึดแบบสเปกของรุ่นที่จะซื้อ

ตัวอย่างการวัดห้อง (สมมติ)

สมมติว่าห้องนั่งเล่นคอนโดกว้าง 3.0 เมตร ลึก 3.4 เมตร จะวางโซฟาเบดสามที่นั่งพิงผนังด้านกว้าง ตัวโซฟาลึก 95 ซม. และกางสุดยาว 210 ซม. (รวมพนัก) เมื่อกางแล้วเหลือพื้นที่หน้าเตียง 340 ลบ 210 เท่ากับ 130 ซม. ถ้ามีโต๊ะกลางลึก 50 ซม. วางอยู่ ต้องยกโต๊ะออกทุกครั้ง เพราะถ้าดันโต๊ะไปชิดผนังฝั่งตรงข้ามจะเหลือทางเดินแค่ 80 ซม. ซึ่งยังเดินได้ แต่ถ้าประตูห้องน้ำหรือประตูระเบียงเปิดเข้ามาในช่วงนั้น จะติดกัน

วิธีง่าย ๆ คือเอาเทปกาวสีแปะพื้นตามขนาดกางสุดของรุ่นที่สนใจ แล้วลองเดินจากเตียงไปห้องน้ำ ไปประตู และไปตู้เย็น ถ้าต้องเบี่ยงตัวมากกว่าหนึ่งจุด ให้เลือกแบบที่กางสั้นกว่า เช่น คลิกแคล็กที่ไม่ยื่นไปด้านหน้ามาก ทางเดินที่ยังเดินสบายควรเหลือประมาณ 60 ซม. ขึ้นไป ตัวเลขนี้เป็นระยะที่นักออกแบบภายในใช้กันทั่วไป ไม่ใช่ค่าบังคับตามกฎหมาย หลักคิดเรื่องทางเดินในห้องเล็กอธิบายไว้ละเอียดใน เฟอร์นิเจอร์ห้องเล็ก

พื้นนอน ความหนา และวัสดุเบาะ

โซฟาเบดต้องประนีประนอมระหว่างเบาะนั่งกับพื้นนอน เบาะนั่งที่ดีต้องรับน้ำหนักเป็นจุดที่ก้นและต้นขา ส่วนที่นอนต้องกระจายน้ำหนักทั้งตัว เบาะที่นุ่มพอดีสำหรับนั่งดูทีวีจึงมักยุบเกินไปสำหรับการนอนทั้งคืน

จุดที่ต้องลองด้วยมือและตัว

1. กดตรงรอยต่อระหว่างเบาะ ถ้ามือจมลงร่องลึกกว่าส่วนอื่นชัดเจน จะรู้สึกที่สะโพกหรือเอว
2. นอนตะแคงตรงกลางพื้นนอน แล้วสังเกตว่าสะโพกแตะโครงด้านล่างหรือไม่ แบบพับโครงเหล็กที่ที่นอนบางเกินจะรู้สึกคานเหล็กขวาง
3. นั่งที่ขอบด้านหน้าตอนกางแล้ว ถ้าขอบยุบมาก คนลุกออกจากเตียงจะรู้สึกว่าไถลลง
4. ถามว่าเบาะเป็นฟองน้ำชนิดใด ความหนาเท่าไร และถอดซักปลอกได้หรือไม่

ฟองน้ำที่ใช้ในเบาะส่วนใหญ่บอกเป็นความหนาแน่น ร้านที่ให้ข้อมูลชัดจะบอกเป็นกิโลกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ฟองน้ำหนาแน่นสูงยุบช้ากว่า ส่วนฟองน้ำราคาถูกจะยุบเป็นแอ่งตรงที่นั่งประจำภายในไม่กี่ปี ถ้าร้านตอบไม่ได้ ให้ถือว่าเป็นเกรดทั่วไป และเผื่องบซื้อท็อปเปอร์บาง ๆ มาปูเวลาแขกค้าง เรื่องความแตกต่างของที่นอนยางพาราและสปริงอ่านต่อได้ที่ ที่นอนยางพารากับสปริง

ผ้าหุ้มกับการนอนจริง

ผ้าหุ้มโซฟาเบดโดนทั้งก้น ศีรษะ เหงื่อ และน้ำลาย บ่อยกว่าโซฟาปกติ ผ้าที่ถอดซักได้หรือมีผ้าปูรองรับจะช่วยมาก หนังแท้และหนังเทียมเช็ดง่าย แต่ร้อนเวลานอนในห้องที่ไม่เปิดแอร์ และเหงื่อทำให้หนังเทียมลอกเร็วขึ้น ถ้ายังลังเลระหว่างผ้ากับหนัง เทียบได้ใน โซฟาหนังกับโซฟาผ้า

โครงและกลไก: ตรวจอะไรก่อนจ่ายเงิน

ของที่มองไม่เห็นในโซฟาเบดคือโครงไม้หรือโลหะข้างใน ตัวกำหนดว่าจะใช้ได้กี่ปี ให้ขอดูใต้ฐานหรือเปิดซิปด้านหลังถ้าทำได้

จุดตรวจ	ดูอะไร	สัญญาณไม่ดี
บานพับคลิกแคล็ก	เหล็กหนา หมุดย้ำแน่น ยึดด้วยสลักเกลียวเข้าไม้เนื้อแข็ง	ยึดด้วยสกรูไม้ตัวเล็กเข้าแผ่นอัด
รางเลื่อนแบบดึงออก	ล้อยางหรือล้อไนลอน มีตัวกันหลุด	ล้อพลาสติกแข็งเสียงดัง ฐานบิดเมื่อดึงข้างเดียว
โครงเหล็กพับ	ข้อต่อมีบูชกันเสียดสี ขาตั้งปรับระดับได้	สนิมที่รอยเชื่อม ขาเหล็กกดพื้นเป็นจุดเล็ก
โครงไม้ฐาน	ไม้จริงหรือไม้อัดหนา มีคานกลาง	แผ่นปาร์ติเคิลบาง เสียงลั่นเวลานั่ง
ขาโซฟา	ยึดเข้าโครงด้วยแป้นเกลียว	ขาไม้ติดกาวอย่างเดียว

ทดสอบด้วยการกางและพับอย่างน้อย 3 รอบติดกัน ถ้ารอบที่สามยังต้องใช้แรงเท่าเดิมและไม่มีเสียงเสียดสีเพิ่ม ถือว่าใช้ได้ ถ้าต้องใช้สองคนช่วยกันกาง ให้คิดถึงวันที่อยู่คนเดียวแล้วแขกมาถึงดึก หลายบ้านจบลงที่ไม่กางเลยเพราะยุ่งยาก

บ้านไทยชื้น: เบาะที่พับทั้งวันกับกลิ่นอับ

โซฟาเบดแบบพับโครงเหล็กและแบบมีช่องเก็บของ ซ่อนที่นอนหรือผ้าห่มไว้ในที่มืดและอับลมทั้งวัน ห้องที่ไม่ได้เปิดแอร์ตอนกลางวันในฤดูฝนมีความชื้นสูง ผ้าและฟองน้ำดูดความชื้นจากเหงื่อและอากาศ ถ้าไม่ได้ผึ่ง จะเริ่มมีกลิ่นและจุดเชื้อรา

US EPA แนะนำให้รักษาความชื้นสัมพัทธ์ในบ้านให้ต่ำกว่า 60% และถ้าเป็นไปได้อยู่ที่ราว 30 ถึง 50% พร้อมให้ทำให้วัสดุที่เปียกแห้งภายใน 1 ถึง 2 วันเพื่อป้องกันเชื้อรา สำหรับโซฟาเบดในบ้านไทย ข้อปฏิบัติที่ทำได้จริงคือ

• กางโซฟาเบดออกผึ่งอย่างน้อยเดือนละครั้งแม้ไม่มีแขก เปิดหน้าต่างหรือพัดลมให้ลมผ่านพื้นนอน
• ห้ามพับเก็บที่นอนทันทีหลังมีคนนอน ปล่อยไว้ให้ไอเหงื่อระเหยอย่างน้อยครึ่งวัน
• ไม่ยัดผ้าห่มชื้นหรือผ้าที่เพิ่งซักไม่แห้งลงช่องเก็บของใต้ที่นั่ง
• ถ้าวางชิดผนังที่มีปัญหาความชื้น ให้เว้นจากผนังประมาณ 5 ถึง 10 ซม. แล้วแก้ต้นเหตุที่ผนังก่อน อาการผนังชื้นและวิธีแก้อยู่ใน ผนังชื้นขึ้นรา

ความปลอดภัย: นิ้ว เด็กเล็ก และทารก

กลไกพับทุกแบบมีจุดหนีบ คือช่องระหว่างโครงที่ปิดเข้าหากันตอนพับ เด็กเล็กชอบปีนและเล่นซ่อนหาในโซฟาที่กางครึ่ง ข้อปฏิบัติคือให้ผู้ใหญ่พับกางเองทุกครั้ง มองดูช่องใต้โครงก่อนพับ และไม่ปล่อยให้เด็กเล่นกลไก

เรื่องทารกต้องพูดตรง ๆ American Academy of Pediatrics อธิบายว่าความเสี่ยงการเสียชีวิตที่เกี่ยวกับการนอนของทารกสูงขึ้นได้ถึงราว 67 เท่า เมื่อทารกนอนร่วมกับคนอื่นบนโซฟา เก้าอี้นวม หรือเบาะนุ่ม และสิ่งของนุ่มกับผ้าห่มหลวมเพิ่มความเสี่ยงการติดขัดและการขาดอากาศหายใจ โซฟาเบดมีทั้งพื้นนุ่ม ร่องระหว่างเบาะ และช่องระหว่างพนักกับพื้นนอน จึงไม่ใช่ที่นอนของทารก ถ้ามีญาติพาทารกมาค้าง ให้เตรียมเปลหรือเตียงเด็กพื้นแข็งแยกต่างหาก

ฉลากการลามไฟสำหรับสินค้านำเข้า

ถ้าซื้อโซฟาเบดแบรนด์ที่ขายในสหรัฐฯ หรือหิ้วมาเอง CPSC ระบุว่าเฟอร์นิเจอร์บุนวมที่อยู่ในข่ายต้องมีฉลากถาวรเขียนว่า "Complies with U.S. CPSC requirements for upholstered furniture flammability" และอธิบายว่าโซฟาเบดที่ถอดที่นอนแยกได้ ตัวที่นอนจะอยู่ใต้มาตรฐานที่นอน ส่วนตัวโซฟาอยู่ใต้มาตรฐานเฟอร์นิเจอร์บุนวม ถ้าที่นอนติดตายกับโครง ทั้งชิ้นอยู่ใต้มาตรฐานเฟอร์นิเจอร์บุนวม ฉลากนี้ไม่ได้บอกว่าไม่ติดไฟ บอกแค่ว่าผ่านการทดสอบตามเกณฑ์นั้น ในบ้านยังต้องระวังเรื่องเดิม คือไม่สูบบุหรี่บนโซฟา และไม่วางฮีตเตอร์หรือเทียนใกล้เบาะ

ใครควรซื้อโซฟาเบด และใครควรซื้ออย่างอื่น

โซฟาเบดเหมาะกับบ้านที่มีห้องนั่งเล่นหนึ่งห้องและอยากรับแขกค้างปีละหลายครั้ง คอนโดหนึ่งห้องนอนที่พ่อแม่มาค้างช่วงสั้น ๆ และห้องทำงานที่บางคืนต้องใช้เป็นห้องนอนสำรอง ในกรณีเหล่านี้ประโยชน์ของการมีที่นอนเพิ่มโดยไม่ต้องเสียห้อง คุ้มกับความสบายที่ลดลงเล็กน้อย

กรณีที่ควรคิดใหม่มีดังนี้

• ต้องนอนทุกคืนเป็นเวลานาน เช่น ลูกโตที่ยังไม่มีห้องแยก เตียงเดี่ยวกับเก้าอี้หนึ่งตัวมักดีต่อหลังกว่า
• ผู้สูงอายุที่ลุกนั่งลำบาก โซฟาเบดแบบดึงออกมีพื้นนอนต่ำ ลุกยาก ควรเลือกแบบที่กางแล้วพื้นนอนสูงประมาณระดับเข่า
• ห้องที่โต๊ะกลางหนักและย้ายยาก การกางจะกลายเป็นงานใหญ่ทุกครั้ง
• อยากได้โซฟาที่นั่งนุ่มลึกแบบนั่งไขว่ห้างได้ทั้งวัน โซฟาปกติจะนั่งดีกว่า เพราะไม่ต้องเผื่อพื้นที่ให้กลไก ดูวิธีเลือกโซฟานั่งอย่างเดียวที่ เลือกโซฟา

ก่อนสั่งโซฟาเบด ถามร้านและตรวจสิ่งนี้

• ขนาดตอนเป็นโซฟา ขนาดตอนกางสุด และความกว้างพื้นนอนจริงไม่รวมแขน
• กลไกเป็นแบบใด กางคนเดียวได้หรือไม่ ลองกางพับเองอย่างน้อย 3 รอบ
• เบาะหรือที่นอนเป็นวัสดุอะไร หนากี่เซนติเมตร มีขายแยกเมื่อยุบหรือไม่
• ปลอกถอดซักได้หรือไม่ ซักวิธีไหน มีปลอกสำรองขายหรือไม่
• โครงฐานเป็นไม้จริง ไม้อัด หรือเหล็ก ขอดูใต้ฐาน
• น้ำหนักรวมและขนาดกล่องขนส่ง ถอดแขนหรือพนักได้หรือไม่ ผ่านประตูและลิฟต์ได้หรือไม่
• ประกันกลไกและโครงกี่ปี ประกันครอบคลุมบานพับหรือรางเลื่อนหรือไม่
• ถ้าเป็นสินค้านำเข้า มีฉลากการลามไฟตามประเทศผู้ผลิตหรือไม่
• เทปแปะพื้นที่บ้านตามขนาดกางสุดแล้ว ทางเดินไปประตูและห้องน้ำยังเหลือพอหรือไม่