ปลั๊กพ่วงต่อกี่วัตต์ได้ คิดโหลดเองจากป้ายเครื่องใช้ไฟฟ้า

ปลั๊กพ่วงรับได้กี่วัตต์ ดูจากแอมป์ที่พิมพ์บนตัวราง แล้วคูณด้วยแรงดันไฟบ้าน 220 โวลต์ ราง 10 แอมป์รับได้ราว 2,200 วัตต์ ราง 16 แอมป์รับได้ราว 3,500 วัตต์ จากนั้นบวกวัตต์บนป้ายของทุกเครื่องที่จะเปิดพร้อมกัน ถ้าผลรวมเกิน หรือเกือบเต็ม ให้แยกเครื่องกินไฟสูงไปเสียบผนัง

ฟังดูง่าย แต่ปลั๊กพ่วงในบ้านส่วนใหญ่ไม่เคยถูกคิดแบบนี้ เราเสียบตามช่องที่ว่าง จนวันหนึ่งรางร้อนหรือเบรกเกอร์ตัด สิ่งที่ต้องมีมีแค่สามอย่าง คือรางที่อ่านพิกัดได้ ป้ายวัตต์ของเครื่องแต่ละตัว และกระดาษหนึ่งแผ่นไว้บวกเลข ทั้งหมดใช้เวลาไม่ถึง 15 นาทีต่อมุมห้อง และทำครั้งเดียวก็รู้ว่ารางไหนในบ้านเสียบเกินอยู่

สูตรเดียวที่ต้องจำ

วัตต์ = โวลต์ × แอมป์

พิกัดบนราง	วัตต์สูงสุดที่ 220 โวลต์	ใช้จริงไม่ควรเกิน (เผื่อราว 80%)
10 แอมป์	2,200 วัตต์	ราว 1,760 วัตต์
13 แอมป์	2,860 วัตต์	ราว 2,290 วัตต์
16 แอมป์	3,520 วัตต์	ราว 2,820 วัตต์

ตัวเลขช่องสุดท้ายเป็นระยะเผื่อที่เราใช้ ไม่มีกฎหมายกำหนด เหตุผลคือเครื่องที่มีมอเตอร์หรือคอมเพรสเซอร์ดึงไฟสูงกว่าป้ายช่วงสั้นๆ ตอนสตาร์ต และสายกับหน้าสัมผัสที่ทำงานใกล้พิกัดเต็มตลอดเวลาจะร้อนสะสม

บางรางพิมพ์วัตต์ไว้ตรงๆ เช่น 2,300 วัตต์ ก็ใช้ตัวเลขนั้นได้เลย ถ้ารางพิมพ์ทั้งแอมป์และวัตต์แต่ไม่ตรงกับสูตร ให้ใช้ตัวที่ต่ำกว่า

อ่านวัตต์จากป้ายเครื่องใช้ไฟฟ้า

ป้ายมักอยู่ใต้เครื่อง ด้านหลัง หรือบนตัวอะแดปเตอร์ หาคำว่า W หรือ วัตต์ ถ้าป้ายบอกแค่แอมป์ ให้คูณ 220 เอง

ตัวอย่างวัตต์ที่เจอบ่อยในบ้าน ใช้เป็นภาพคร่าวๆ เท่านั้น เครื่องที่บ้านเราใช้ป้ายจริงของมัน

เครื่อง	ช่วงวัตต์ที่พบบ่อย	กลุ่ม
กาต้มน้ำไฟฟ้า	1,500 ถึง 2,200 วัตต์	ร้อนสูง
เตารีด	1,000 ถึง 2,400 วัตต์	ร้อนสูง
ไดร์เป่าผม	1,000 ถึง 2,000 วัตต์	ร้อนสูง
หม้อหุงข้าว	500 ถึง 1,000 วัตต์	ร้อนปานกลาง
ไมโครเวฟ	800 ถึง 1,200 วัตต์	ร้อนสูง
พัดลม	40 ถึง 80 วัตต์	เบา
ทีวี LED	50 ถึง 150 วัตต์	เบา
โน้ตบุ๊ก	45 ถึง 100 วัตต์	เบา
ที่ชาร์จมือถือ	5 ถึง 30 วัตต์	เบา

เห็นได้ว่าเครื่องร้อนสูงตัวเดียวกินพิกัดของราง 10 แอมป์ไปเกือบหมด ส่วนเครื่องกลุ่มเบาเสียบรวมกันสิบตัวยังไม่ถึงครึ่ง

ตัวอย่างคิดโหลดจริง 4 แบบ

โต๊ะทำงาน โน้ตบุ๊ก 65 วัตต์ จอ 30 วัตต์ ลำโพง 20 วัตต์ โคมไฟ 10 วัตต์ ที่ชาร์จมือถือ 20 วัตต์ รวม 145 วัตต์ ราง 10 แอมป์เหลือที่อีกเยอะ

มุมครัวเล็กในคอนโด หม้อหุงข้าว 1,000 วัตต์ กับไมโครเวฟ 800 วัตต์ ศูนย์ความปลอดภัยของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยใช้ตัวอย่างนี้ในเอกสารเรื่องปลั๊กพ่วง และสรุปว่าถ้าใช้สองเครื่องนี้พร้อมกัน ต้องใช้รางที่รับได้ตั้งแต่ 2,000 วัตต์ขึ้นไป ถ้าเราเผื่อ 80% ราง 10 แอมป์ก็ตึงเกินไป ให้แยกไมโครเวฟไปเสียบผนัง

มุมแต่งตัว ไดร์เป่าผม 1,800 วัตต์ เครื่องหนีบผม 50 วัตต์ ไฟกระจก 15 วัตต์ รวม 1,865 วัตต์ เกินระยะเผื่อของราง 10 แอมป์ ใช้ไดร์จากเต้ารับผนังดีกว่า

กาต้มน้ำกับเตารีดในห้องเช่า 2,000 บวก 1,800 รวม 3,800 วัตต์ เกินพิกัดของรางทั่วไปทุกขนาด ห้ามใช้พร้อมกันบนรางเดียว เลือกเกณฑ์ซื้อกาต้มน้ำที่วัตต์เหมาะกับห้องได้ที่ กาต้มน้ำไฟฟ้ายี่ห้อไหนดี

เครื่องที่ควรเสียบผนังโดยตรง

สำนักงานป้องกันอัคคีภัยสหรัฐฯ (U.S. Fire Administration) แนะนำให้เสียบเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดใหญ่เข้าเต้ารับผนังโดยตรง และระบุว่าสายต่อพ่วงเป็นของใช้ชั่วคราว

ใช้อะไร	ทำยังไง	ห้ามทำ
ตู้เย็น ตู้แช่	เสียบเต้ารับผนังของตัวเอง	เสียบรางร่วมกับเครื่องอื่น
แอร์ เครื่องทำน้ำอุ่น	ใช้วงจรและเบรกเกอร์แยกตามที่ช่างติดตั้ง	เสียบผ่านปลั๊กพ่วงชั่วคราว
ไมโครเวฟ เตาอบ หม้อทอด	เสียบผนัง ใช้ทีละเครื่อง	เปิดพร้อมกาต้มน้ำบนรางเดียวกัน
ฮีตเตอร์ เตารีด ไดร์	เสียบผนัง ถอดทันทีเมื่อเลิกใช้	ทิ้งเสียบค้างไว้บนราง
คอมพิวเตอร์ ทีวี เราเตอร์	เสียบรางที่มีเบรกเกอร์ ตัดไฟได้	ซ่อนรางไว้ใต้พรม

เรื่องพรมมาจากคำแนะนำเดียวกันของ USFA คือห้ามเดินสายไฟใต้พรมหรือเฟอร์นิเจอร์ สายที่โดนเหยียบหรือทับจะแตกด้านในโดยไม่มีใครเห็น และความร้อนระบายไม่ได้ ภาพรวมว่าเครื่องไหนในบ้านกินไฟหนัก ดูเพิ่มที่ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินไฟมากที่สุดในบ้าน

รางปลั๊กพ่วงในบ้านเราปลอดภัยแค่ไหน

ศูนย์บริหารความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสิ่งแวดล้อม จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สำรวจปลั๊กพ่วงช่วงวันที่ 7 ถึง 10 พฤษภาคม 2564 พบว่าจากปลั๊กพ่วง 141 ตัว ราว 46 เปอร์เซ็นต์ไม่ได้มาตรฐาน และผู้ตอบแบบสำรวจ 20 จาก 68 คน หรือราว 29 เปอร์เซ็นต์ อยู่ในกลุ่มที่ใช้ปลั๊กพ่วงแบบเสี่ยงสูง

เอกสารเดียวกันอ้างมาตรฐาน มอก. 2432-2555 สำหรับชุดสายพ่วง ก่อนซื้อให้ดูว่ามีเครื่องหมาย มอก. บนตัวราง มีสวิตช์ตัดไฟ มีระบบป้องกันกระแสเกิน และเต้ารับมีขาสำหรับสายดิน ส่วนการเทียบยี่ห้อและรุ่น อ่านต่อที่ ปลั๊กพ่วงยี่ห้อไหนดี

สัญญาณว่ารางรับโหลดไม่ไหว

เดินเช็กรางทุกตัวในบ้าน ใช้เวลาราว 10 นาที

1. แตะตัวรางและหัวปลั๊กหลังเปิดเครื่องไปแล้ว 15 นาที ถ้าอุ่นกว่ามือเราชัดเจน แปลว่าโหลดสูงหรือหน้าสัมผัสหลวม (1 นาทีต่อราง)
2. ดูรอยดำหรือรอยไหม้รอบช่องเสียบ (30 วินาที)
3. ดมกลิ่นพลาสติกไหม้ (30 วินาที)
4. ขยับหัวปลั๊ก ถ้าหลวมจนหลุดง่าย หน้าสัมผัสด้านในเสื่อม (30 วินาที)
5. ดูสายว่ามีรอยพับ บุบ หรือเทปพันไว้ไหม (1 นาที)
6. นับเครื่องร้อนสูงที่เสียบอยู่บนรางเดียวกัน ถ้ามีเกินหนึ่ง แยกออก (1 นาที)

ถ้าเจอข้อ 1 ถึง 5 ข้อใดข้อหนึ่ง เลิกใช้รางนั้นทันที อย่าซ่อมเอง

เลือกพิกัดรางตามจุดที่ใช้

รางตัวเดียวไม่ได้เหมาะกับทุกมุมของบ้าน เราแบ่งตามงานที่ต้องรับ แล้วซื้อรางให้ตรงกับมุมนั้น

มุมในบ้าน	เครื่องที่มักเสียบ	พิกัดรางที่เหมาะ	ข้อควรระวัง
โต๊ะทำงาน	คอมพิวเตอร์ จอ ลำโพง ที่ชาร์จ	10 แอมป์ก็พอ	เลือกรางที่มีสวิตช์แยกช่อง จะตัดไฟสแตนด์บายได้
ชุดทีวี	ทีวี กล่องรับสัญญาณ เครื่องเกม เราเตอร์	10 แอมป์	วางรางให้มีอากาศถ่ายเท ห้ามยัดไว้หลังตู้ทึบ
หัวเตียง	โคมไฟ ที่ชาร์จมือถือ พัดลม	10 แอมป์	ห้ามวางรางบนที่นอนหรือใต้หมอน
มุมแต่งตัว	ไดร์ เครื่องหนีบผม ไฟกระจก	16 แอมป์ หรือเสียบไดร์ผนัง	ถอดเครื่องร้อนออกทุกครั้งที่ใช้เสร็จ
มุมครัว	หม้อหุงข้าว กาต้มน้ำ เครื่องปั่น	16 แอมป์ และใช้ทีละเครื่องร้อน	ห่างซิงก์และน้ำ ห้ามวางบนพื้นที่เปียก
งานนอกบ้านชั่วคราว	สว่าน เครื่องตัดหญ้าไฟฟ้า	สายต่อพ่วงสำหรับงานภายนอก	เก็บเข้าบ้านทันทีเมื่อเลิกใช้

คำว่า "16 แอมป์" ในตาราง หมายถึงรางที่พิมพ์พิกัดนั้นจริงบนตัว มีสายขนาดใหญ่ตามพิกัด และมีเครื่องหมาย มอก. ห้ามดูแค่จำนวนช่อง

สายม้วนกับรางแบบพกพา

สายต่อพ่วงแบบม้วนเก็บได้สะดวกเวลาทำงานนอกบ้านหรือทำความสะอาด แต่สายที่ม้วนค้างอยู่ในตลับระบายความร้อนไม่ได้ ถ้าเสียบเครื่องกินไฟสูง เช่น เครื่องฉีดน้ำแรงดันสูงหรือเครื่องตัดหญ้าไฟฟ้า ให้คลายสายออกจนหมดตลับก่อนเปิดเครื่องทุกครั้ง

รางแบบพกพาตัวเล็กที่มีช่อง USB ในตัว ออกแบบมาสำหรับที่ชาร์จและโน้ตบุ๊ก ส่วนใหญ่พิกัดต่ำกว่ารางตั้งพื้น อ่านพิกัดที่ตัวรางก่อนเอาไปเสียบกาต้มน้ำในโรงแรมหรือห้องพัก

สายต่อที่ใช้กลางแจ้งต้องเป็นรุ่นที่ทำมาสำหรับภายนอก หัวปลั๊กมีฝาปิด และห้ามวางหัวต่อสายบนพื้นที่มีน้ำขัง ถ้าฝนเริ่มตก หยุดงานแล้วเก็บสายก่อน

กระแสกระชากตอนเปิดเครื่อง

เครื่องที่มีมอเตอร์ เช่น เครื่องดูดฝุ่น เครื่องปั่น และปั๊มน้ำ ดึงไฟสูงกว่าตัวเลขบนป้ายในเสี้ยววินาทีแรกที่เปิด เบรกเกอร์ในรางบางตัวตัดตรงจังหวะนี้แม้วัตต์รวมยังไม่เกิน วิธีลดปัญหาคือเปิดเครื่องมอเตอร์ก่อน แล้วค่อยเปิดเครื่องอื่น หรือเสียบเครื่องมอเตอร์เข้าผนังแยก

เครื่องสำรองไฟก็มีพิกัดแยกของมันเอง ถ้าเสียบปลั๊กพ่วงต่อจากเครื่องสำรองไฟ ให้ดูพิกัดวัตต์ของเครื่องสำรองไฟเป็นหลัก ดูวิธีอ่านค่า VA และวัตต์ได้ที่ เครื่องสำรองไฟ UPS คืออะไร

เต้ารับผนังก็มีขีดจำกัดของมัน

ย้ายเครื่องจากรางไปเสียบผนังช่วยได้ แต่เต้ารับหลายจุดในห้องเดียวกันมักอยู่บนวงจรเดียวกัน ใช้เบรกเกอร์ลูกเดียวกันในตู้ไฟ ถ้าเราย้ายกาต้มน้ำไปเสียบเต้ารับข้างๆ ที่อยู่วงจรเดียวกับไมโครเวฟ โหลดรวมของวงจรยังเท่าเดิม

วิธีเช็กง่ายๆ ใช้เวลาราว 10 นาที ต้องมีคนช่วยหนึ่งคน

1. เปิดตู้ไฟ ดูว่าเบรกเกอร์แต่ละลูกเขียนชื่อห้องไว้ไหม (2 นาที)
2. เสียบโคมไฟเล็กไว้ที่เต้ารับจุดที่จะเช็ก (1 นาที)
3. ให้อีกคนปลดเบรกเกอร์ทีละลูก แล้วดูว่าโคมดับตอนลูกไหน (5 นาที)
4. เขียนชื่อจุดนั้นติดไว้ที่เบรกเกอร์ แล้วสับกลับ (2 นาที)

ทำแบบนี้จะรู้ว่าเต้ารับไหนอยู่วงจรเดียวกัน แล้วกระจายเครื่องร้อนสูงไปคนละวงจร ถ้าในตู้ไฟไม่มีป้ายเลย หรือเบรกเกอร์ดูเก่า มีรอยไหม้ ให้หยุดตรงนั้นแล้วเรียกช่าง

ก่อนเสียบเครื่องใหม่ ทำ 3 อย่างนี้

ทุกครั้งที่ซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้าตัวใหม่ เปิดดูป้ายวัตต์ก่อนแกะถุง แล้วบวกกับเครื่องที่อยู่บนรางเดิม ถ้าผลรวมเกินราว 80% ของพิกัด หาเต้ารับผนังอีกจุดให้มัน ถ้าในห้องไม่มีเต้ารับพอ หรือเบรกเกอร์หลักของบ้านตัดบ่อย เรียกช่างไฟฟ้าที่มีใบรับรองมาดูวงจร เพิ่มเต้ารับหรือแยกวงจร เป็นงานที่เราไม่ควรทำเอง อยากรู้ว่าบ้านใช้ไฟเท่าไรต่อเดือนก่อนตัดสินใจ ลองอ่านมิเตอร์ด้วยวิธีใน วิธีอ่านมิเตอร์ไฟฟ้า