ใช้ถังแก๊สหุงต้มให้ปลอดภัย ตั้งแต่รับถัง ต่อสาย จุดไฟ จนถึงเลิกใช้ถังเก่า

ใช้ถังแก๊สให้ปลอดภัยมีหลักสี่ข้อ คือรับถังที่สภาพดี ตั้งถังตรงในที่อากาศถ่ายเท ใช้สายและหัวปรับที่ถูกชนิด และปิดวาล์วถังทุกครั้งหลังใช้ เรื่องที่ทำให้เกิดเหตุจริงส่วนใหญ่คือสายยางเก่า เข็มขัดรัดหลวม และถังที่ใช้เกินสภาพ ซึ่งตรวจเองได้ในไม่กี่นาที

ถ้าตอนนี้ได้กลิ่นแก๊สหรือสงสัยว่ารั่ว ให้ไปอ่านวิธีเช็กแก๊สรั่ว ก่อน ส่วนหน้านี้เป็นการใช้งานปกติทุกวัน

รับถังใหม่แล้วดูอะไรบนตัวถัง 4 จุด

คนส่งถังมักวางถังลงแล้วเดินกลับ ใช้เวลา 30 วินาทีก่อนรับ ดูสี่จุดนี้

จุดที่ดู	สภาพที่ใช้ได้	ถ้าเจอแบบนี้ให้ปฏิเสธ
ซีลปิดปากวาล์ว	ฟิล์มหรือซีลยังติดแน่น ไม่ฉีกขาด	ซีลขาด หรือหลวม เหมือนเคยเปิดแล้ว
ตัวถัง	ผิวเรียบ สีไม่หลุดเป็นแผ่น	บุบ บวม มีรอยสนิมเป็นแผล ผุกร่อน
ปีที่ตีตรากำกับ	มีตัวเลขปีและข้อมูลผู้ผลิตตีไว้ที่ตัวถัง	ไม่มีปีกำกับ หรืออ่านไม่ออก
วาล์ว	หมุนฝืดพอดี ไม่คลอน ไม่มีคราบเปียก	ลูกบิดหลวม เกลียวชำรุด มีรอยเปียกมัน

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำให้ดูเครื่องหมายมาตรฐาน ซีลที่ปากวาล์ว หมายเลขถัง ชื่อผู้ผลิต เดือนและปีที่ตรวจสอบครั้งล่าสุด และน้ำหนักถัง และให้ปฏิเสธถังที่บุบ บวม หรือเป็นสนิม

กรมธุรกิจพลังงานระบุว่ามีกรณีที่ผู้บริโภคร้องเรียนได้ เช่น ถังหมดอายุ ถังที่ไม่มีปีหมดอายุกำกับ และถังที่ใช้วาล์วเกินอายุใช้งาน 10 ปี ดังนั้นถ้าเห็นถังหน้าตาเก่ามาก อย่าเกรงใจคนส่ง

ที่ตัวถังระบุน้ำหนักถังเปล่าและน้ำหนักรวมเมื่อบรรจุเต็ม ถ้าสงสัยว่าแก๊สไม่เต็ม ให้ชั่งด้วยตาชั่งที่บ้านหรือที่ร้านเทียบกับตัวเลขนี้ ถังขนาด 15 กิโลกรัมจะต่างกันที่ประมาณ 15 กิโลกรัมเมื่อเต็ม

ตั้งถังตรงไหนในครัว

แก๊สหุงต้มคือก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) ที่หนักกว่าอากาศ เอกสารของ Health and Safety Executive ของสหราชอาณาจักรระบุว่า LPG หนักกว่าอากาศจึงจะตกลงสะสมที่ต่ำ เช่น ท่อระบายน้ำหรือชั้นใต้ดิน และสร้างความเสี่ยงทั้งไฟไหม้ ระเบิด และขาดอากาศหายใจ ผู้ผลิตเติมกลิ่นแรงเข้าไปเพื่อให้ผู้ใช้ได้กลิ่นเมื่อรั่ว

เมื่อรู้ว่าแก๊สไหลลงต่ำ จุดวางถังที่ดีจึงมีเงื่อนไขชัด

• ตั้งตรง วาล์วอยู่ด้านบน ไม่วางนอน ไม่เอียงพิงผนัง
• วางบนพื้นเรียบที่ไม่เปียกชื้นสะสม ถ้าพื้นครัวลาดไปทางท่อระบายน้ำ ให้ยกด้วยแผ่นรองที่ไม่ลื่น
• ที่อากาศถ่ายเท ถ้าเก็บในตู้ใต้เคาน์เตอร์ ตู้ต้องมีช่องระบายอากาศที่พื้นตู้ และเปิดประตูตู้ได้เร็ว
• ห่างจากเตาและอุปกรณ์ที่ให้ความร้อนจนถังอุ่นขึ้น เช่น เตาอบ เตาย่างถ่าน หม้อสุกี้ที่วางชิดตัวถัง
• ห่างจากจุดที่เกิดประกายไฟ เช่น ปลั๊กพ่วง ตู้เย็นที่คอมเพรสเซอร์สตาร์ทบ่อย
• ไม่วางบนชั้นลอย ไม่วางห้องใต้ดินหรือหลุมต่ำ ที่แก๊สจะไหลไปสะสมเมื่อรั่ว

ครัวแบบเปิดที่ผนังด้านนอกมีช่องลมมักปลอดภัยกว่าครัวติดแอร์ปิดมิด ถ้าบ้านต้องใช้ถังในครัวปิด ให้ติดพัดลมดูดอากาศที่ทำงานได้จริง และเปิดทุกครั้งที่ทำอาหารนาน ดูเกณฑ์เลือกขนาดและท่อในเครื่องดูดควันสำหรับครัวไทย ประกอบกัน

ต่อถังเข้ากับเตา ขั้นตอนตอนเปลี่ยนถัง

เปลี่ยนถังเองได้ถ้ามีหัวปรับและสายอยู่แล้ว ใช้เวลาประมาณ 10 นาที ทำตามลำดับนี้

1. ปิดหัวเตาทุกหัวให้อยู่ตำแหน่งปิด และดับไฟทุกอย่างในครัว รวมถึงธูปเทียนและเตาถ่าน
2. ปิดวาล์วถังเก่าให้สนิท แล้วถอดหัวปรับออกในที่ที่มีลมถ่ายเท
3. ดูซีลยางหรือปะเก็นในหัวปรับ ถ้าแตกหรือแข็งกรอบ ให้เปลี่ยนก่อนต่อ
4. ต่อหัวปรับกับถังใหม่จนแน่นด้วยมือ ไม่ใช้เครื่องมือขันแรงเกินไป เพราะเกลียวทองเหลืองเสียหายง่าย
5. เปิดวาล์วถังช้าๆ ครึ่งรอบแล้วทดสอบรอยรั่วด้วยน้ำสบู่ตามจุดด้านล่าง
6. ถ้าไม่มีฟอง จึงเปิดวาล์วเต็มที่และจุดเตา

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยให้จุดตรวจรอยรั่วไว้ที่ วาล์ว หัวปรับ ข้อต่อ แกนลูกบิด และสายนำแก๊ส วิธีคือใช้น้ำสบู่ทาแล้วดูว่ามีฟองหรือไม่ รายละเอียดการทำทีละจุดอยู่ในบทความวิธีเช็กแก๊สรั่ว

สายยางกับเข็มขัดรัด ส่วนที่ผุก่อนตัวถัง

สายต้องเป็นชนิดที่ผลิตสำหรับแก๊สหุงต้ม ยางหรือพลาสติกทั่วไปอาจละลายเมื่อสัมผัสแก๊สและรั่วได้ สายที่ดีต้องไม่พับง่าย ทนแรงดันและการเสียดสี และแน่นกับปากวาล์ว

เข็มขัดรัดต้องเป็นชนิดไม่เป็นสนิมและแข็งแรง และเปลี่ยนทุก 2 ปี ตามที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำ สายเองจดวันที่เปลี่ยนด้วยปากกาเคมีที่ปลายสาย ถ้าแข็งกรอบ แตกลาย หรือบวมก่อนครบสองปีให้เปลี่ยนทันที อย่าซ่อมด้วยเทปพันสาย

หัวปรับมีหลายแบบ รุ่นที่มีระบบตัดแก๊สอัตโนมัติเมื่อสายหลุดหรือขาด เป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยกว่า ถ้ากำลังจะเปลี่ยนหัวปรับก็ควรถามร้านถึงคุณสมบัตินี้ แต่อย่าเปลี่ยนหรือดัดแปลงอุปกรณ์เองเกินการสลับสายและหัวปรับที่ถอดได้ตามปกติ

ลำดับทุกวัน จุดไฟและปิดเตา

นิสัยเล็กๆ สี่ข้อนี้ลดความเสี่ยงได้มากกว่าซื้อเตาแพงขึ้น

1. เปิดวาล์วถังก่อน แล้วหมุนปุ่มเตา ไม่ทำกลับกัน
2. จุดทันทีที่ได้ยินเสียงแก๊สออก ถ้าจุดไม่ติดภายใน 3 ถึง 5 วินาที ให้ปิดปุ่ม รอ 1 นาทีให้แก๊สที่ค้างกระจาย แล้วจึงลองใหม่
3. ดูสีเปลว เปลวสีฟ้าคือการเผาไหม้ที่ดี เปลวสีเหลืองหรือมีเขม่าที่ก้นหม้อแปลว่ารูไฟตันหรือลมเข้าไม่พอ ให้ไปดูวิธีล้างเตาแก๊สและเขี่ยรูไฟ
4. เสร็จแล้วปิดปุ่มเตา แล้วปิดวาล์วที่ถัง ทุกครั้ง

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำให้ปิดวาล์วถังหลังใช้ทุกครั้ง และไม่ปล่อยให้เตาติดไฟโดยไม่มีคนดู ข้อหลังนี้เป็นสาเหตุไฟไหม้ครัวที่พบบ่อยที่สุดในเตาแก๊สบ้าน เช่น ต้มน้ำแล้วไปดูโทรศัพท์ น้ำเดือดล้นดับไฟ แก๊สไหลต่อโดยไม่ลุก

ถังหนึ่งใบใช้ได้กี่ชั่วโมง

คำนวณคร่าวๆ ได้ถ้ารู้กำลังเตา เตาแก๊สหุงต้มในบ้านทั่วไปหัวเตาธรรมดาให้ความร้อนราว 2 ถึง 3 กิโลวัตต์ต่อหัว แก๊สหุงต้มมีพลังงานราว 13 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อกิโลกรัม ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณเพื่อวางแผน

ขนาดถัง	แก๊สที่บรรจุ	หัวเตา 3 กิโลวัตต์ เปิดสุดตลอด	หัวเตาไฟกลางที่ราว 1.5 กิโลวัตต์
ถังเล็ก 4 กิโลกรัม	4 กิโลกรัม	ราว 17 ชั่วโมง	ราว 35 ชั่วโมง
ถังกลาง 7 กิโลกรัม	7 กิโลกรัม	ราว 30 ชั่วโมง	ราว 60 ชั่วโมง
ถังบ้าน 15 กิโลกรัม	15 กิโลกรัม	ราว 65 ชั่วโมง	ราว 130 ชั่วโมง

สมมติครอบครัวหนึ่งใช้เตาวันละ 1.5 ชั่วโมงที่ไฟกลาง ถัง 15 กิโลกรัมจะอยู่ได้ราว 85 วัน ถ้าถังหมดเร็วกว่านี้มากโดยไม่ได้ทำอาหารเยอะขึ้น ให้สงสัยรอยรั่วที่สายหรือหัวปรับ และตรวจด้วยน้ำสบู่ หม้อที่ปิดฝาและก้นหม้อไม่ถูกเปลวล้นขอบ ช่วยประหยัดได้จริง เพราะความร้อนไปที่อาหารแทนที่จะลอยขึ้นข้างหม้อ

ห้ามทำสิ่งเหล่านี้กับถังแก๊ส

• ห้ามอุ่นถังด้วยไฟหรือน้ำร้อนจัดเมื่อแก๊สออกช้า ถ้าไฟอ่อนผิดปกติ ให้ตรวจสายกับหัวปรับและเปลี่ยนถัง
• ห้ามกลิ้งหรือโยนถังเพราะทำให้ถังบุบและวาล์วเสียหาย ให้ยกหรือใช้รถเข็น
• ห้ามต่อสายยาวเกินความจำเป็น สายยาวพาดผ่านทางเดิน ถูกเหยียบและพับ
• ห้ามเปิดปิดไฟหรือพัดลมเพื่อไล่แก๊สเมื่อสงสัยรั่ว เพราะอาจเกิดประกายไฟ

ถังเก่าเมื่อไรต้องเลิกใช้ และร้องเรียนที่ไหน

ถังแก๊สเสื่อมสภาพช้า แต่ไม่ได้ใช้ได้ตลอดชีวิต สัญญาณที่ต้องหยุดและคืนร้านมีดังนี้

• ผิวถังเป็นสนิมลึก เป็นแผลหรือผุจนเนื้อโลหะบาง
• ถังบุบ บวม หรือฐานเอียงจนตั้งไม่ตรง
• ปีที่ตีตรากำกับเลยกำหนดหรือไม่มีเลย
• วาล์วใช้งานมานานเกินกำหนด หมุนฝืด หรือมีคราบเปียกรอบแกน

กรมธุรกิจพลังงานระบุว่าผู้บริโภคร้องเรียนได้ในกรณีถังหมดอายุ ถังเสื่อมสภาพ ร้านไม่ออกใบเสร็จ หรือไม่คืนเงินมัดจำถัง ช่องทางที่หน้าประกาศของกรมระบุไว้คือสายด่วน สคบ. 1166 และกรมธุรกิจพลังงานโทร 02 794 4307 ตรวจเบอร์ล่าสุดที่เว็บไซต์ของหน่วยงานก่อนโทร

ตารางสรุป ทำและห้ามทำ

สถานการณ์	ทำ	ห้ามทำ
รับถังใหม่	ดูซีล ตัวถัง ปีกำกับ วาล์ว ก่อนรับ	รับถังบุบ ผุ หรือไม่มีปีกำกับ
วางถัง	ตั้งตรง วาล์วขึ้นบน ในที่ถ่ายเท	วางนอน เก็บในหลุมหรือห้องปิดทึบ
ต่อสาย	ใช้สายชนิดแก๊ส เปลี่ยนเข็มขัดทุก 2 ปี	ใช้สายยางทั่วไป พันเทปซ่อมสาย
เปลี่ยนถัง	ดับไฟ ปิดวาล์ว ต่อแน่นแล้วทดสอบน้ำสบู่	ต่อเมื่อมีไฟหรือคนสูบบุหรี่ในครัว
หลังทำอาหาร	ปิดเตา แล้วปิดวาล์วถัง	ทิ้งเตาไว้โดยไม่มีคนดู
ถังเก่า	คืนร้าน แจ้งหน่วยงานถ้าร้านไม่รับ	ใช้ต่อจนถังหมดสภาพ

ถ้าไม่แน่ใจว่าถังหรือหัวปรับของบ้านตัวเองปลอดภัยไหม ให้ขอให้ช่างแก๊สของร้านที่ส่งถังมาตรวจ และถามเรื่องหัวปรับแบบตัดแก๊สอัตโนมัติ ตรวจรอบการเปลี่ยนสายและเข็มขัดรัดตามคู่มือผู้ผลิต