เช็กแก๊สรั่วด้วยน้ำสบู่ 6 จุด และสิ่งที่ต้องทำเมื่อได้กลิ่นแก๊สในบ้าน

17 ตุลาคม 2569 | อ่าน 15 นาที

วิธีเช็กแก๊สรั่ว อธิบายละเอียด พร้อมคำแนะนำที่นำไปใช้ได้จริง

สรุปประเด็นสำคัญ

ตรวจรอยรั่วด้วยน้ำสบู่ทาที่วาล์วถัง หัวปรับ ข้อต่อ แกนลูกบิด และสายนำแก๊ส ถ้ามีฟองเกิดขึ้นหรือขยายตัวแปลว่ารั่วจุดนั้น ห้ามใช้ไฟส่องหรือจุดไฟหา
ได้กลิ่นแก๊ส ให้ปิดวาล์วถังและเตา เปิดประตูหน้าต่าง ใช้ไม้กวาดหรือกระดาษโบกระดับพื้นไล่แก๊สออก ห้ามเปิดปิดสวิตช์ไฟหรือพัดลม
แก๊สหุงต้มหนักกว่าอากาศ จึงสะสมที่พื้นและที่ต่ำ ต้องไล่จากระดับพื้นออกประตู ไม่ใช่ดูที่เพดาน
กลิ่นแก๊สคือสารเติมกลิ่น ไม่ใช่ตัวแก๊สเอง และคาร์บอนมอนอกไซด์จากเตาหรือเครื่องทำน้ำอุ่นแก๊สไม่มีกลิ่น จึงต้องแยกเป็นอีกเรื่อง
ตรวจน้ำสบู่ทุกครั้งที่เปลี่ยนถังหรือถอดสาย และตรวจทั้งระบบเดือนละครั้งใน 10 นาที

เช็กแก๊สรั่วที่บ้านทำได้เองด้วยน้ำสบู่ ทาตามวาล์วถัง หัวปรับ ข้อต่อ แกนลูกบิดเตา และสายนำแก๊ส ถ้าตรงไหนมีฟองผุดหรือขยายขึ้นเรื่อยๆ ตรงนั้นรั่ว ใช้เวลาไม่เกิน 10 นาที และไม่ต้องใช้อุปกรณ์อะไรนอกจากน้ำยาล้างจานกับแปรงทาสีเล็กๆ

กรณีที่ได้กลิ่นแก๊สอยู่ตอนนี้ ข้ามไปที่หัวข้อ "ได้กลิ่นแก๊ส ทำตามลำดับนี้" ได้เลย

ได้กลิ่นแก๊ส ทำตามลำดับนี้

กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำลำดับต่อไปนี้ ซึ่งสอดคล้องกับคำแนะนำของหน่วยงานด้านแก๊สในต่างประเทศ

ปิดวาล์วถังแก๊สและปิดปุ่มเตา ถ้าเอื้อมถึงโดยไม่ต้องเดินผ่านกลางกลิ่น
เปิดประตูและหน้าต่างทุกบานที่เปิดได้
ใช้ไม้กวาดหรือกระดาษแข็งโบกเหนือพื้นเบาๆ ไล่แก๊สออกทางประตู
ย้ายถังไปยังที่โล่งและมีลมถ่ายเท ถ้าเคลื่อนย้ายได้โดยไม่ต้องอยู่ในกลิ่นนาน
ให้คนในบ้านออกไปรอข้างนอก โดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุ
รอจนกลิ่นหายหมด แล้วทดสอบด้วยน้ำสบู่ตามหัวข้อถัดไป ก่อนเปิดใช้เตาอีก

เหตุผลที่ไล่จากระดับพื้น ไม่ใช่ดูที่เพดาน คือแก๊สหุงต้มหนักกว่าอากาศ เอกสารของ Health and Safety Executive ระบุว่า LPG หนักกว่าอากาศจึงจะไหลลงสะสมที่ต่ำ เช่น ท่อระบายน้ำและชั้นใต้ดิน ถ้าบ้านมีท่อระบายน้ำเปิดข้างครัว หรือร่องใต้เคาน์เตอร์ ให้ตรวจบริเวณนั้นด้วยหลังเปิดประตู

หากเห็นไฟลุกที่ถังหรือสาย ให้ปิดวาล์วถัง ถ้าปิดไม่ได้และปลอดภัยพอ ให้ฉีดผงเคมีแห้งใส่ฐานของเปลวไฟจนดับ ตามที่กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแนะนำ ถ้าไฟคุมไม่ได้ให้ออกจากบ้านและโทร 199 หรือสายด่วน ปภ. 1784

เช็กด้วยน้ำสบู่ทีละจุด ทำอย่างไรไม่พลาด

เตรียมของ

น้ำยาล้างจานหรือสบู่เหลวประมาณ 1 ช้อนโต๊ะ ผสมน้ำครึ่งแก้ว คนให้ขึ้นฟองเบาๆ
แปรงทาสีเล็ก ฟองน้ำ หรือขวดสเปรย์
ผ้าเช็ดแห้ง และเวลา 10 นาที

เปิดประตูหน้าต่างก่อน ปิดปุ่มเตาทุกหัว เปิดวาล์วถังเต็มที่ เพราะต้องมีแรงดันในระบบจึงจะเห็นรอยรั่ว ถ้าปิดวาล์วถังอยู่ จะไม่มีแก๊สให้ดันฟอง

ทาทั้ง 6 จุดตามลำดับจากถังไปเตา

จุดที่ทา	ทำอย่างไร	รอดูอะไร
1. วาล์วถังรอบแกน	ทาที่คอวาล์วและตรงที่แกนหมุนออก	ฟองผุดที่รอบแกนหมุน
2. จุดต่อหัวปรับกับถัง	ทารอบทุกเกลียวและวงแหวนซีล	ฟองที่ขอบต่อ
3. ตัวหัวปรับ	ทารอบตัวหัวปรับและแกนลูกบิด	ฟองที่รอยประกบตัว
4. ปลายสายสองด้าน	ทารอบเข็มขัดรัดทั้งสองข้าง	ฟองที่ขอบเข็มขัดรัด
5. ตลอดแนวสาย	ลูบตามความยาวสาย โดยเฉพาะข้องอ	ฟองที่รอยแตกลาย
6. ปลายสายที่เข้าเตา	ทารอบข้อต่อเข้าตัวเตา	ฟองที่ข้อต่อ

รอแต่ละจุดประมาณ 30 วินาที ถ้าไม่มีอะไรเกิดขึ้น จึงไปจุดต่อไป รอยรั่วเล็กอาจใช้เวลา 1 ถึง 2 นาทีกว่าจะเป็นฟอง ฟองใหญ่ที่ขยายต่อเนื่องและฟองเล็กที่ผุดซ้ำๆ ทั้งสองแปลว่ารั่ว ส่วนฟองที่แค่ค้างอยู่เฉยๆ จากการทาน้ำสบู่ไม่ใช่รอยรั่ว

พบรอยรั่วแล้วทำอะไร

ปิดวาล์วถังก่อน ไม่ต้องรีบขันแน่นทั้งที่ยังมีแรงดัน ถ้าฟองอยู่ที่ข้อต่อ ปิดวาล์ว ถอดหัวปรับ ตรวจซีลยาง แล้วต่อใหม่ตามลำดับที่เขียนในบทความวิธีใช้ถังแก๊สอย่างปลอดภัย ถ้าฟองอยู่ที่ตัวสายให้เปลี่ยนสายทั้งเส้น ไม่ซ่อมด้วยเทป ถ้าฟองอยู่ที่ตัววาล์วถังหรือตัวหัวปรับ ให้เปลี่ยนถังหรือหัวปรับ แล้วคืนถังที่ร้านพร้อมบอกเหตุผลให้ร้านรู้

ตัวเตาเองก็รั่วได้ ลูกบิดที่ปิดแล้วแก๊สยังออก

น้ำสบู่ 6 จุดข้างบนครอบคลุมถึงข้อต่อเข้าเตา แต่ไม่ครอบคลุมภายในตัวเตา ถ้าตรวจครบแล้วยังได้กลิ่นหลังปิดเตา ให้ทำการตรวจเพิ่มสองอย่าง

ปิดลูกบิดทุกหัวให้สุด เปิดวาล์วถังค้างไว้ แล้วทาน้ำสบู่ที่รูไฟของแต่ละหัวเตา ถ้าฟองพองขึ้นที่รูไฟทั้งที่ลูกบิดปิด แปลว่าวาล์วในเตาปิดไม่สนิท
ตอนครัวเงียบ ลองฟังเสียงฟู่เบาๆ ที่ใต้เตาหรือหลังลูกบิด

ลูกบิดเตาที่ปิดไม่สนิทเป็นงานของช่างเตา ไม่ควรไขสกรูเอง ให้ปิดวาล์วถังทุกครั้งหลังใช้ไปก่อนจนกว่าจะซ่อม และถ้าเตาอายุมาก ต้นทุนเปลี่ยนเตาใหม่มักคุ้มกว่าซ่อมหลายรอบ

แก๊สหมดเร็วผิดปกติ เป็นสัญญาณที่ตรวจได้ด้วยเลขง่ายๆ

รอยรั่วเล็กที่จมูกจับไม่ได้ก็กินแก๊สได้ วิธีเช็กคือเทียบกับเวลาใช้จริง จดวันที่เปลี่ยนถังและชั่วโมงใช้เตาคร่าวๆ ถังบ้าน 15 กิโลกรัมที่ใช้ไฟกลางวันละ 1 ถึง 2 ชั่วโมง ควรอยู่ได้ราวสองถึงสามเดือน (ตัวเลขประมาณจากกำลังเตา 1.5 ถึง 3 กิโลวัตต์ ดูวิธีคำนวณในบทความเรื่องการใช้ถังแก๊ส) ถ้าถังหมดภายใน 3 ถึง 4 สัปดาห์โดยที่ไม่ได้มีแขกหรือทำอาหารมากขึ้น ให้สงสัยสายหรือหัวปรับก่อน แล้วค่อยสงสัยร้านที่แก๊สไม่เต็ม

ลองทำสองอย่างคู่กัน คือชั่งถังเปล่าเทียบน้ำหนักที่ตัวถังตอนส่งกลับ และตรวจน้ำสบู่ทั้งระบบใหม่หลังเปลี่ยนถัง ถ้าสายและหัวปรับสะอาด ปัญหามักอยู่ที่ปริมาณแก๊สในถัง

อยู่คอนโด ห้องแถว หรือบ้านเช่า ต้องคิดเพิ่มอะไร

ห้องที่มีผนังติดกันหลายห้องเสี่ยงกว่า เพราะแก๊สที่รั่วไปสะสมแล้วไม่มีทางออกเร็ว และคนห้องข้างเคียงก็เดือดร้อนด้วย

เปิดประตูห้องออกทางเดินก่อน แล้วค่อยเข้าไปปิดวาล์วในครัว ถ้าครัวอยู่ลึกสุดของห้อง
บอกเพื่อนบ้านห้องติดกันและนิติบุคคลทันที แม้ว่ากลิ่นจะหายแล้ว เพราะกลิ่นอาจยังอยู่ในโถงหรือท่อ
ในบริเวณที่มีกลิ่นแรง ให้ใช้บันไดและเคาะประตู ไม่กดกริ่งไฟฟ้า
ถ้าเป็นบ้านเช่า ให้ถามเจ้าของว่าใครเป็นคนเปลี่ยนสายและหัวปรับครั้งสุดท้าย และขอให้เปลี่ยนใหม่ทั้งชุดตอนย้ายเข้า ราคาอุปกรณ์ชุดนี้ต่ำกว่าความเสียหายจากเหตุครั้งเดียวมาก
เก็บเบอร์ร้านแก๊สกับนิติบุคคลไว้ที่ประตูตู้ครัว คนในบ้านทุกคนควรรู้ว่าวาล์วถังอยู่ตรงไหนและปิดอย่างไร

เตาแก๊สแบบตั้งโต๊ะที่ใช้ตลับแก๊สกระป๋องก็รั่วได้ที่ปากต่อกับตลับ ตรวจด้วยน้ำสบู่ได้เหมือนกันก่อนใช้ครั้งแรกของแต่ละตลับ เก็บตลับไว้ในที่ร่มและห่างจากความร้อน อย่าวางข้างเตาที่กำลังจุดหรือใกล้เตาอบ

ห้ามใช้ไฟหาแก๊สรั่ว และอย่าเชื่อแค่จมูก

วิธีโบราณที่ยังพบอยู่คือจุดไม้ขีดส่องตามข้อต่อ วิธีนี้อันตรายที่สุด เพราะแก๊สที่รั่วอยู่จะลุกเป็นไฟทันที

จมูกก็เชื่อไม่ได้เต็มร้อย เพราะกลิ่นที่เราได้กลิ่นไม่ใช่ตัวแก๊สหุงต้ม แต่เป็นสารเติมกลิ่นที่ผู้ผลิตเติมเข้าไปเพื่อเตือนเมื่อรั่ว ตามเอกสารของ Health and Safety Executive ที่ระบุว่ามีการเติมกลิ่นแรงเพื่อให้ตรวจพบการรั่วได้ง่าย ปัญหาคือจมูกชินกับกลิ่นได้ถ้าอยู่ในห้องนาน และบางคนไวต่อกลิ่นน้อยกว่าคนอื่น ถ้าคนในบ้านคนใดคนหนึ่งบอกว่าได้กลิ่น ให้ถือว่ามีเหตุจนกว่าจะตรวจเสร็จ

เปลวสีเหลืองและกลิ่นเหม็น ไม่ใช่แก๊สรั่วเสมอไป

สิ่งที่คนสับสนกันมีสามอย่าง

อาการ	น่าจะเป็นอะไร	ทำอย่างไร
กลิ่นแก๊สคล้ายไข่เน่าหรือกะหล่ำ ไม่มีไฟ	แก๊สรั่วที่สาย ข้อต่อ หรือหัวปรับ	ทำตามลำดับ 6 ขั้นด้านบน แล้วตรวจน้ำสบู่
กลิ่นแก๊สเฉพาะตอนจุดเตา แล้วหายเมื่อติดไฟ	แก๊สที่ค้างจากการจุดไม่ติด หรือรูไฟตัน	ปิดเตา รอ 1 นาที ล้างหัวเตาแล้วลองใหม่
เปลวสีเหลือง เขม่าที่ก้นหม้อ	การเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ รูไฟตันหรืออากาศเข้าไม่พอ	ล้างหัวเตา และเปิดพัดลมระบายอากาศ
ปวดหัว เวียนหัว คลื่นไส้ ไม่มีกลิ่นแก๊ส	อาจเป็นคาร์บอนมอนอกไซด์ (CO)	ออกจากพื้นที่ รับอากาศบริสุทธิ์ และพบแพทย์

คาร์บอนมอนอกไซด์ไม่มีสีและไม่มีกลิ่น เกิดจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ของเชื้อเพลิง CDC ระบุว่าอาการเริ่มต้นคล้ายไข้หวัด คือปวดหัว เวียนหัว อ่อนแรง คลื่นไส้ และผู้ที่หลับหรือเมาอาจเสียชีวิตก่อนรู้ตัว และระบุว่าเครื่องทำน้ำอุ่นแก๊สก็เป็นแหล่งก๊าซนี้ได้ ถ้ารั่วหรือระบายอากาศไม่ดี CDC แนะนำให้ตรวจเตาและเครื่องทำน้ำอุ่นที่เผาไหม้เชื้อเพลิงโดยช่างผู้ชำนาญทุกปี และติดเครื่องตรวจจับ CO ใกล้ห้องนอน

ตรวจจับ CO ไม่เหมือนเครื่องตรวจแก๊สรั่ว ถ้าใช้เตาแก๊สในครัวปิดมิดหรือเครื่องทำน้ำอุ่นแก๊สในห้องน้ำ ควรมีเครื่องตรวจ CO แยกต่างหาก

ตรวจประจำเดือนและตอนเปลี่ยนถัง

เมื่อไร	ตรวจอะไร	ใช้เวลา
ทุกครั้งที่เปลี่ยนถัง หรือถอดสาย	น้ำสบู่ทั้ง 6 จุด	10 นาที
ทุกเดือน	ดูสายว่าแข็ง แตกลาย บวม หรือพับ และลูบน้ำสบู่ที่ปลายสายสองด้าน	5 นาที
ทุก 2 ปี	เปลี่ยนเข็มขัดรัดสายทั้งสองด้าน ตามที่ ปภ. แนะนำ	10 นาที
ทุกครั้งก่อนเข้านอนหรือออกจากบ้านนาน	ปิดวาล์วถัง	10 วินาที
เมื่อเตาจุดยาก หรือเปลวเหลือง	ล้างหัวเตาตามบทความล้างเตาแก๊ส	30 ถึง 40 นาที

ถ้ารอยรั่วเกิดซ้ำที่จุดเดิมหลังเปลี่ยนซีลแล้ว หรือถังบวมและมีฟองที่ตัวถัง ให้เลิกใช้ถังนั้นและแจ้งร้านหรือกรมธุรกิจพลังงาน ส่วนครัวที่ติดเครื่องดูดควันช่วยระบายไอเสียจากการเผาไหม้ออกนอกบ้าน ดูเกณฑ์เลือกในเครื่องดูดควันสำหรับครัวไทย

คำถามที่พบบ่อย

ใช้เครื่องตรวจจับแก๊สรั่วแทนน้ำสบู่ได้ไหม

เครื่องตรวจจับ (gas detector) ช่วยเตือนเมื่อมีแก๊สสะสมในห้อง แต่ไม่ได้บอกว่ารั่วที่จุดไหน ใช้ควบคู่กับน้ำสบู่ได้ ติดไว้ใกล้พื้นเพราะแก๊สหุงต้มหนักกว่าอากาศ และต้องเป็นชนิดตรวจ LPG ไม่ใช่ชนิดตรวจก๊าซธรรมชาติที่ติดใกล้เพดาน

ได้กลิ่นแก๊สแต่ตรวจน้ำสบู่ไม่เจอฟอง เกิดจากอะไรได้

รอยรั่วเล็กมากอาจไม่เกิดฟองในครั้งแรก ให้ทาซ้ำและรอ 1 ถึง 2 นาที อีกสาเหตุคือแก๊สส่วนที่ค้างจากการจุดไฟไม่ติดหรือล้างเตา และกลิ่นจากที่อื่น เช่น ถังของบ้านข้างๆ หรือท่อระบายน้ำ ถ้ายังได้กลิ่นซ้ำทุกวันให้ช่างแก๊สตรวจ

ถังแก๊สหมด มีกลิ่นแรงขึ้นไหม

กลิ่นที่แรงขึ้นตอนแก๊สใกล้หมดเป็นเรื่องที่คนพูดกันมาก แต่ไม่ควรใช้เป็นเกณฑ์ตัดสิน ถ้าได้กลิ่นแก๊สในห้อง ให้ปฏิบัติเหมือนรั่วทุกครั้ง ปิดวาล์ว เปิดประตู และตรวจก่อนใช้ต่อ