ปลั๊กไฟอัจฉริยะ ใช้ทำอะไรได้จริง และเครื่องไหนไม่ควรเสียบ

ปลั๊กไฟอัจฉริยะคือเต้ารับตัวกลางที่เสียบเข้ากับปลั๊กผนัง แล้วเราเสียบเครื่องใช้ไฟฟ้าต่อจากมัน ตัวปลั๊กเชื่อม Wi-Fi หรือเครือข่ายบ้านอัจฉริยะ ทำให้สั่งเปิดปิดจากมือถือ ตั้งเวลา หรือสั่งด้วยเสียงผ่านลำโพงอัจฉริยะได้ งานที่มันทำได้ดีจริงมีแค่ไม่กี่อย่าง แต่ทำได้ดีมาก คือตั้งเวลา ตัดไฟสแตนด์บาย และสั่งปิดเครื่องที่ลืมไว้ตอนอยู่นอกบ้าน

ข้อจำกัดใหญ่ที่สุดของมันคือ มันแค่ตัดหรือต่อไฟ ไม่ได้กดปุ่มบนตัวเครื่องให้ เครื่องที่ต้องกดปุ่มเปิดอีกครั้งหลังไฟกลับมา จะไม่ทำงานแม้ปลั๊กจ่ายไฟแล้ว

งานที่ปลั๊กอัจฉริยะทำได้คุ้ม

ใช้กับอะไร	ทำยังไง	ได้อะไร
โคมไฟตั้งพื้นหรือโคมหัวเตียง	ตั้งให้เปิดตอนพระอาทิตย์ตก ปิดตอนห้าทุ่ม	บ้านมีไฟเปิดตอนไม่อยู่ ไม่ต้องเดินไปปิด
ชุดทีวี กล่องรับสัญญาณ ลำโพง	เสียบรวมในปลั๊กพ่วงตัวเดียว แล้วเสียบปลั๊กพ่วงเข้าปลั๊กอัจฉริยะ ตั้งปิดตอนตีหนึ่ง	ตัดไฟสแตนด์บายทั้งชุดทุกคืน
พัดลมในห้องนอน	ตั้งปิดตอนตีสี่ที่อากาศเย็นลง	ไม่ต้องลุกมาปิด
ปั๊มน้ำหรือไฟตู้ปลา	ตั้งเวลาเปิดไฟตู้ 8 ถึง 10 ชั่วโมงต่อวัน	ปลามีรอบกลางวันกลางคืนสม่ำเสมอ
เครื่องฟอกอากาศ	ตั้งเปิดก่อนกลับบ้าน 1 ชั่วโมง	ห้องสะอาดตอนเข้าบ้าน
เราเตอร์ที่ค้างบ่อย	สั่งปิดแล้วเปิดใหม่จากแอป	รีสตาร์ตได้โดยไม่ต้องเดินไปถอดปลั๊ก
ที่ชาร์จมือถือข้างเตียง	ตั้งปิดหลังชาร์จ 2 ถึง 3 ชั่วโมง	ไม่เสียบชาร์จค้างทั้งคืน

เครื่องในตารางมีจุดร่วมกันคือ เสียบปลั๊กแล้วทำงานทันทีโดยไม่ต้องกดปุ่มเพิ่ม หรือมีโหมดจำสถานะเดิมหลังไฟกลับ ก่อนซื้อให้ทดลองเอง ถอดปลั๊กเครื่องนั้นออก แล้วเสียบใหม่ ถ้าเครื่องกลับมาทำงานเอง ใช้กับปลั๊กอัจฉริยะได้

ไฟสแตนด์บายคุ้มตัดแค่ไหน

เครื่องใช้ไฟฟ้าหลายชนิดกินไฟอยู่ตลอดแม้เราปิดด้วยรีโมตแล้ว เช่น ทีวี กล่องรับสัญญาณ ลำโพง เครื่องเล่นเกม และที่ชาร์จที่เสียบค้าง ห้องปฏิบัติการแห่งชาติลอว์เรนซ์ เบิร์กลีย์ (LBL) อธิบายว่าเครื่องที่ดึงไฟ 1 วัตต์ตลอดทั้งปีใช้ไฟราว 9 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี และ 5 วัตต์ใช้ราว 45 กิโลวัตต์ชั่วโมงต่อปี ไฟที่ไหลทิ้งแบบนี้มีชื่อเล่นว่า "ไฟแวมไพร์"

ลองคิดเป็นเงิน สมมติค่าไฟหน่วยละ 5 บาท

ไฟสแตนด์บายรวมของชุดเครื่อง	หน่วยต่อปี (ประมาณ)	ค่าไฟต่อปีที่ 5 บาทต่อหน่วย
1 วัตต์	9	ราว 45 บาท
5 วัตต์	45	ราว 225 บาท
10 วัตต์	88	ราว 440 บาท
20 วัตต์	175	ราว 875 บาท

ตัวเลข 10 และ 20 วัตต์คิดจากสูตรเดียวกับของ LBL คือ วัตต์ คูณ 8,760 ชั่วโมงต่อปี หาร 1,000 ส่วนถ้าเราตัดไฟแค่ช่วงกลางคืน 8 ชั่วโมง เงินที่ประหยัดได้เหลือราวหนึ่งในสามของตาราง

ตัวปลั๊กอัจฉริยะเองก็กินไฟสแตนด์บายเพื่อรอคำสั่งจาก Wi-Fi ด้วย ถ้าเราใช้มันตัดไฟเครื่องเดียวที่สแตนด์บายแค่ 1 วัตต์ เงินที่ได้คืนแทบไม่เหลือ วิธีที่คุ้มคือเอาเครื่องที่ใช้งานพร้อมกันมารวมไว้หลังปลั๊กอัจฉริยะตัวเดียว เช่น ชุดทีวีทั้งชุด หรือชุดคอมพิวเตอร์กับจอและลำโพง แล้วตัดทีเดียว เคล็ดลับตัดไฟด้านอื่นในบ้านอ่านต่อได้ที่ วิธีประหยัดไฟในบ้าน

รุ่นที่วัดการใช้ไฟได้ ใช้หาตัวกินไฟ

ปลั๊กอัจฉริยะบางรุ่นมีฟังก์ชันวัดพลังงาน แอปแสดงวัตต์ขณะใช้งาน และหน่วยที่ใช้สะสมรายวันหรือรายเดือน นี่คือการใช้งานที่คนมองข้ามบ่อยที่สุด

วิธีหาตัวกินไฟด้วยปลั๊กตัวเดียว ใช้เวลาราว 1 สัปดาห์

1. เสียบตู้เย็นผ่านปลั๊กวัดไฟ 24 ชั่วโมง จดหน่วยที่ใช้ (5 นาทีตอนติด 1 นาทีตอนจด)
2. ย้ายไปเสียบชุดทีวี 24 ชั่วโมง ดูทั้งตอนเปิดและตอนปิดด้วยรีโมต
3. ย้ายไปเสียบคอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะหรือเครื่องเล่นเกม 24 ชั่วโมง
4. ย้ายไปเสียบเครื่องอื่นที่สงสัย วันละเครื่อง
5. เทียบตัวเลขทั้งหมด เลือกตัดหรือตั้งเวลาเครื่องที่สแตนด์บายสูงหรือใช้ไฟมากเกินคาด

ตู้เย็นรุ่นเก่าที่ยางขอบประตูเสื่อม มักจะโผล่ออกมาจากการวัดแบบนี้ ภาพรวมว่าเครื่องไหนในบ้านกินไฟหนักสุด ดูได้ที่ เครื่องใช้ไฟฟ้าที่กินไฟมากที่สุดในบ้าน

ตู้เย็นใช้วัดได้ แต่ห้ามตั้งเวลาปิดตู้เย็น อาหารเสียได้และคอมเพรสเซอร์ต้องทำงานหนักตอนไฟกลับ

เครื่องที่ห้ามเสียบกับปลั๊กอัจฉริยะ

ห้ามเสียบ	เหตุผล
เตารีด หม้อทอดไร้น้ำมัน เตาไฟฟ้า เตาอบ	ความร้อนสูง ต้องมีคนเฝ้า
เครื่องทำความร้อนหรือฮีตเตอร์	กินไฟสูง และเป็นต้นเหตุไฟไหม้เมื่อวางใกล้ผ้า
กาต้มน้ำไฟฟ้า	ถ้าน้ำแห้งหรือฝาไม่ปิด เครื่องร้อนโดยไม่มีคนดู
แอร์ ปั๊มน้ำบ้าน เครื่องซักผ้า เครื่องที่มีมอเตอร์ใหญ่	กระแสกระชากตอนสตาร์ตสูง เกินพิกัดของปลั๊กส่วนใหญ่
ตู้เย็น ตู้แช่	ตัดไฟแล้วอาหารเสีย
เครื่องมือแพทย์ เช่น เครื่องผลิตออกซิเจน	ถ้าแอปหรือ Wi-Fi ผิดพลาด ไฟตัดโดยไม่ตั้งใจ

ข้อยกเว้นเดียวคือรุ่นที่ผู้ผลิตระบุพิกัดกระแสสูงไว้ชัด และระบุว่าใช้กับเครื่องประเภทนั้นได้ ให้อ่านพิกัดบนตัวปลั๊กก่อน ปลั๊กอัจฉริยะทั่วไปรองรับกระแสต่ำกว่าเต้ารับผนัง ถ้าเครื่องที่จะเสียบมีวัตต์สูงใกล้ขีดจำกัด ให้คิดโหลดตามวิธีใน ปลั๊กพ่วงต่อกี่วัตต์ได้ ใช้สูตรเดียวกัน

กาต้มน้ำเป็นตัวอย่างที่คนอยากลองบ่อย ตั้งให้เปิดตอนตื่นนอนจะได้มีน้ำร้อนพร้อม แต่กาต้มน้ำที่ต้มเสร็จจะตัดเอง ปลั๊กอัจฉริยะไม่ได้กดสวิตช์ให้ใหม่ ผลคือสั่งเปิดแล้วไม่ทำงาน หรือถ้าเป็นรุ่นที่สวิตช์ค้างไว้ก็ต้มโดยไม่มีคนเฝ้า ทั้งสองแบบไม่คุ้ม

ตั้งค่าความปลอดภัยของแอปก่อนใช้

ปลั๊กอัจฉริยะเป็นอุปกรณ์ที่ต่ออินเทอร์เน็ต ศูนย์ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NCSC) แนะนำแนวทางสำหรับอุปกรณ์บ้านอัจฉริยะไว้หลายข้อ เราสรุปเป็นขั้นตอนที่ทำได้ภายใน 15 นาที

1. เปลี่ยนรหัสผ่านเริ่มต้นของแอปและของอุปกรณ์ ถ้ามี ตั้งรหัสที่ไม่ซ้ำกับบัญชีอื่น (3 นาที)
2. เปิดการยืนยันตัวตนสองขั้นของบัญชีแอป ถ้าแอปรองรับ (3 นาที)
3. เปิดอัปเดตอัตโนมัติของทั้งแอปและเฟิร์มแวร์ปลั๊ก (2 นาที)
4. ปิดการควบคุมจากนอกบ้าน ถ้าเราไม่ได้ใช้ฟีเจอร์นั้น (2 นาที)
5. ตั้งชื่ออุปกรณ์ในแอปให้ชัด เช่น "โคมห้องนั่งเล่น" จะได้ไม่สั่งปิดผิดตัว (2 นาที)
6. ก่อนขายต่อหรือทิ้ง กดรีเซ็ตกลับค่าโรงงานทุกครั้ง (2 นาที)

NCSC ยังแนะนำให้เปลี่ยนอุปกรณ์ที่ผู้ผลิตเลิกออกอัปเดตแล้ว ถ้าซื้อยี่ห้อที่ไม่มีใครรู้จักในราคาถูกมาก ให้ดูว่าแอปยังอัปเดตอยู่ไหม ดูวันที่อัปเดตล่าสุดในร้านแอป ถ้าค้างมาเป็นปี ข้ามไปเลย

เราเตอร์บ้านเป็นประตูหน้าของอุปกรณ์ทุกตัว ถ้ารหัส Wi-Fi ยังเป็นรหัสที่ติดมากับเครื่อง ให้เปลี่ยนก่อน และถ้าเราเตอร์มีฟีเจอร์เครือข่ายแยกสำหรับแขก ใช้เครือข่ายนั้นกับอุปกรณ์อัจฉริยะได้ แยกออกจากคอมพิวเตอร์ที่ใช้ทำงานหรือทำธุรกรรม

Wi-Fi, Matter หรือฮับ เลือกแบบไหน

ปลั๊กอัจฉริยะในตลาดเชื่อมต่อหลักๆ สามแบบ ความต่างอยู่ที่ว่ามันทำงานกับแอปไหนได้บ้าง และทำงานต่อไหมถ้าอินเทอร์เน็ตล่ม

แบบ	ทำงานยังไง	เหมาะกับใคร
Wi-Fi ล้วน	ต่อเราเตอร์ตรง คุมผ่านแอปของยี่ห้อนั้น	บ้านที่มีปลั๊กไม่กี่ตัว ใช้ยี่ห้อเดียว
รองรับ Matter	ใช้มาตรฐานกลาง คุมได้จากหลายแพลตฟอร์ม	บ้านที่มีลำโพงอัจฉริยะหลายยี่ห้อ หรือคิดจะเพิ่มอุปกรณ์อีก
ผ่านฮับ (เช่น Zigbee)	ปลั๊กคุยกับฮับ ฮับต่อเราเตอร์	บ้านที่มีอุปกรณ์อัจฉริยะเยอะ ต้องการระบบที่ตอบเร็ว

กลุ่มพันธมิตรด้านการเชื่อมต่อ (Connectivity Standards Alliance) ผู้ดูแลมาตรฐาน Matter อธิบายว่ามาตรฐานนี้ทำให้อุปกรณ์จากหลายแบรนด์ทำงานร่วมกันได้ และรองรับการเชื่อมต่อภายในบ้านโดยตรง ข้อดีที่จับต้องได้คือ ถ้าวันหนึ่งเราเปลี่ยนลำโพงหรือแอปหลัก ปลั๊กเดิมยังใช้ต่อได้ ภาพรวมของอุปกรณ์บ้านอัจฉริยะชนิดอื่น ดูได้ที่ อุปกรณ์สมาร์ทโฮมที่ควรมี

ตั้งค่าตอนไฟดับแล้วไฟกลับ

หลายรุ่นมีเมนูให้เลือกว่าเมื่อไฟบ้านดับแล้วกลับมา ปลั๊กจะเปิด ปิด หรือกลับไปสถานะเดิม เมนูนี้มักซ่อนอยู่ในหน้าตั้งค่าของอุปกรณ์ และคนส่วนใหญ่ไม่เคยเปิดดู

• โคมไฟที่ตั้งเวลาไว้ ให้เลือกกลับไปสถานะเดิม
• ชุดทีวีและคอมพิวเตอร์ ให้เลือกปิด กันไฟกระชากตอนไฟกลับ
• ปั๊มตู้ปลา ให้เลือกเปิด ปลาต้องการออกซิเจนต่อเนื่อง
• เราเตอร์ ให้เลือกเปิด ไม่งั้นปลั๊กทุกตัวในบ้านจะหลุดจากแอป

บ้านที่ไฟตกไฟดับบ่อยช่วงหน้าฝน ตั้งเมนูนี้ให้ครบทุกตัวใช้เวลาไม่ถึง 5 นาที แล้วจะไม่ต้องตามเปิดเครื่องทีละตัวตอนไฟกลับ

ห้ามทำตอนติดตั้ง

ห้ามทำ	ทำแทน
เสียบปลั๊กอัจฉริยะซ้อนกันหลายตัว	ใช้ตัวเดียวต่อเต้ารับ
เสียบไว้หลังตู้หรือใต้ผ้าม่านที่ร้อนอับ	วางให้ตัวปลั๊กมีอากาศถ่ายเท
ใช้ในห้องน้ำหรือนอกบ้านที่โดนฝน	ใช้เฉพาะรุ่นที่ระบุว่ากันน้ำสำหรับภายนอก
เสียบปลั๊กพ่วงที่โหลดเต็มทุกช่องไว้หลังปลั๊กอัจฉริยะ	คิดวัตต์รวมไม่ให้เกินพิกัดของปลั๊กอัจฉริยะ
ใช้ตัวที่บิดเบี้ยว มีรอยไหม้ หรือมีกลิ่น	เลิกใช้และเปลี่ยนตัวใหม่ทันที

ปลั๊กอัจฉริยะส่วนมากตัวโต กินพื้นที่เต้ารับข้างๆ ก่อนซื้อลองดูว่าเต้ารับคู่ที่บ้านยังเหลือช่องให้เสียบอีกตัวไหม ถ้าต้องตัดไฟหลายเครื่องในจุดเดียว รางปลั๊กพ่วงที่มีระบบอัจฉริยะในตัวตอบโจทย์กว่า ดูเกณฑ์เลือกรางปลั๊กได้ที่ ปลั๊กพ่วงยี่ห้อไหนดี

เริ่มจากปลั๊กตัวแรกตัวเดียว

ถ้ายังไม่เคยใช้ ซื้อตัวเดียวที่วัดการใช้ไฟได้ และรองรับ Matter ถ้างบพอ ใช้มันวัดไฟเครื่องในบ้านไล่ไปทีละเครื่อง 1 ถึง 2 สัปดาห์ แล้วค่อยตัดสินว่าจะติดถาวรที่ชุดไหน ส่วนใหญ่จะจบที่ชุดทีวีหรือโคมไฟที่อยากให้เปิดตอนไม่อยู่บ้าน ถ้าจะเสียบเครื่องที่ไม่มั่นใจว่าเกินพิกัดหรือเปล่า ถ่ายรูปป้ายวัตต์ของเครื่องไปถามฝ่ายบริการลูกค้าของยี่ห้อปลั๊กก่อน หรือถามช่างไฟฟ้าที่ได้รับอนุญาตเมื่อเต้ารับผนังมีอาการร้อนหรือหลวม